Czy jest związek między tarczycą a niepłodnością?
Zależność ta wynika bezpośrednio z faktu, że hormony tarczycy wpływają na funkcjonowanie niemal każdej komórki w ciele ludzkim. Tarczyca wytwarza hormony – tyroksynę oraz trójjodotyroninę, a związki te nadzorują metabolizm białek, tłuszczów i węglowodanów w całym organizmie. Gdy u człowieka pojawiają się choroby tarczycy, dochodzi do m.in. zaburzenia równowagi metabolicznej.
Prawidłowe działanie tarczycy tworzy odpowiednie warunki dla dojrzewania komórek rozrodczych zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. Gdy w surowicy krwi występuje nieprawidłowe stężenie TSH, oznacza to zaburzenie w wydzielaniu hormonu, który produkuje przysadka mózgowa. Sygnały z przysadki sterują pracą tarczycy, a obie struktury tworzą ścisłą pętlę sprzężenia zwrotnego. Wszelkie nieprawidłowości na tej linii zakłócają ogólną gospodarkę hormonalną, skutkiem czego są poważne trudności z poczęciem oraz wyższe ryzyko powikłań okołociążowych. Zarówno niedoczynność tarczycy, jak i nadczynność tarczycy powodują problemy z płodnością u pacjentów w wieku rozrodczym.
Przeczytaj również:
Brzuch tarczycowy – co to jest? Jak wygląda, od czego powstaje, jak leczyć?
Jak niedoczynność tarczycy wpływa na płodność?
To schorzenie oznacza, że tarczyca wytwarza zbyt mało hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Stan ten spowalnia metabolizm białek i wywołuje liczne objawy ogólne. Pacjenci z niedoczynnością tarczycy skarżą się na:
przewlekłe uczucie zmęczenia,
bóle mięśni,
przyrost masy ciała o nieustalonej przyczynie,
ciągłe uczucie zimna,
suchość, szorstkość skóry,
obrzęki,
zaparcia,
problemy z pamięcią, koncentracją.
Pojawia się także spadek libido, co dodatkowo utrudnia regularne starania pary o dziecko.
U kobiet niedoczynność tarczycy wywołuje poważne rozregulowanie cyklu menstruacyjnego. Występują obfitsze krwawienia, zaburzenia miesiączkowania oraz zaburzenia owulacji. Problem kończy się nierzadko całkowitym brakiem owulacji, co uniemożliwia naturalne zajście w ciążę. Nieleczona niedoczynność tarczycy stanowi ogromne zagrożenie również po zapłodnieniu. W pierwszym trymestrze płód nie ma jeszcze własnych narządów do produkcji hormonów. Z tego powodu pobiera od matki hormony tarczycy, które są mu niezbędne do przeżycia i wzrostu.
Czy nadczynność tarczycy może utrudniać zajście w ciążę?
Stan ten polega na nadmiernej produkcji hormonów przez gruczoł tarczowy, do czego najczęściej prowadzą procesy autoimmunologiczne, na przykład choroba Gravesa-Basedowa. Nadmiar hormonów tarczycy we krwi przyspiesza metabolizm, co objawia się m.in:
utratą wagi,
kołataniem serca,
nerwowością,
nadmierną potliwością.
U kobiet taki chaos hormonalny zakłóca dojrzewanie pęcherzyków w jajnikach, wywołuje rzadkie lub skąpe miesiączki i prowadzi do zaburzenia owulacji, co bezpośrednio uniemożliwia zapłodnienie.
Brak leczenia nadczynności tarczycy po zapłodnieniu także stwarza duże zagrożenie dla matki oraz dziecka. Zwiększa się ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego, stanu przedrzucawkowego, przedwczesnego odklejenia łożyska oraz poronienia. Nadmiar hormonów przenikających przez łożysko obciąża płód i może powodować zahamowanie jego wzrostu, niską masę urodzeniową, a także przedwczesne porody. Przeciwciała matki mogą ponadto stymulować tarczycę rozwijającego się malucha, doprowadzając do wrodzonej nadczynności tego organu lub zaburzeń rytmu serca u dziecka.
Przeczytaj również:
Niedoczynność przytarczyc – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie niedoczynności przytarczyc
Hashimoto a niepłodność – co warto wiedzieć?
Choroba Hashimoto, określana jako autoimmunologiczne zapalenie tarczycy lub przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy, stanowi najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy w polskiej populacji kobiet. W przebiegu tego schorzenia układ odpornościowy błędnie rozpoznaje komórki tarczycy jako zagrożenie i stopniowo je niszczy.
Ta choroba autoimmunologiczna wywołuje przewlekły stan zapalny w organizmie, co wpływa negatywnie na narządy rozrodcze. U kobiet starających się o dziecko obecność przeciwciał przeciwtarczycowych może obniżać jakość komórek jajowych i utrudniać implantację zarodka w macicy. W efekcie schorzenie to stwarza poważną przeszkodę w leczeniu niepłodności, nawet w sytuacji, gdy stężenie hormonów w surowicy krwi mieści się jeszcze w normie.
Jakie badania tarczycy wykonać przy problemach z zajściem w ciążę?
Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne zaleca rutynowe badanie funkcji tarczycy u wszystkich kobiet, które zgłaszają się z problemem niepłodności. Podstawowy zestaw badań obejmuje:
oznaczenie stężenia TSH w surowicy krwi;
pomiar stężenia wolnych hormonów, czyli wolnej tyroksyny fT4 oraz wolnej trójjodotyroniny fT3;
określenie poziomu przeciwciał przeciwtarczycowych aTPO oraz aTg;
USG gruczołu tarczowego w celu oceny jego struktury i objętości.
Należy pamiętać, że norma TSH dla kobiet w okresie ciąży oraz planujących potomstwo różni się od norm dla populacji ogólnej. Wynik, który mieści się w standardowym przedziale laboratoryjnym, bywa zbyt wysoki dla kobiety planującej ciążę. Wśród specjalistów przyjmuje się, że u pacjentek starających się o dziecko stężenie TSH powinno wynosić poniżej 2,5 mIU/L. Wartości wyższe wskazują na stan subkliniczny i wymagają konsultacji endokrynologicznej.
Leczenie chorób tarczycy a szanse na ciążę
Skuteczne leczenie chorób tarczycy polega na przywróceniu właściwego stężenia hormonów we krwi. Przy niedoczynności pacjentka przyjmuje syntetyczny zamiennik tyroksyny (L-tyroksynę), który wyrównuje niedobór własnych hormonów. Prawidłowo dobrana dawka leku stabilizuje cykl menstruacyjny oraz przywraca regularne owulacje.
Terapia L-tyroksyną zwiększa szanse na zajście w ciążę, ułatwia jej utrzymanie oraz stwarza bezpieczne warunki dla prawidłowego rozwoju płodu. Niezwykle ważna jest stała kontrola endokrynologa – zarówno na etapie starań, jak i w trakcie ciąży. Po zapłodnieniu zapotrzebowanie na hormony wyraźnie rośnie, dlatego lekarz regularnie bada krew i modyfikuje dawkę leku. Jeśli przyczyną zaburzeń tarczycowych jest niedobór jodu, rozwiązaniem bywa odpowiednio dobrana suplementacja.
Przeczytaj również:
Diagnostyka niepłodności – jakie badania zrobić?
Tarczyca a płodność mężczyzn – czy hormony mają znaczenie?
Temat zaburzeń endokrynologicznych dotyczy również mężczyzn, choć mówi się o tym znacznie rzadziej. Wpływ tarczycy na męski układ rozrodczy ma charakter bezpośredni. Receptory dla hormonów tarczycy znajdują się w jądrach, a dokładnie w komórkach Leydiga oraz Sertoliego.
Niedoczynność tarczycy u mężczyzn wywołuje obniżenie poziomu testosteronu, zaburzenia erekcji oraz wyraźny spadek libido. Stan ten uderza także bezpośrednio w jakość nasienia. Obniża się ogólna liczba plemników, zmienia się ich budowa oraz spada ich ruchliwość. Z kolei nadczynność tarczycy wiąże się ze zmianami w poziomie białek wiążących hormony płciowe, co zmienia ilość wolnego testosteronu we krwi.
Nie zaleca się rutynowych badań tarczycy u każdego mężczyzny. Oznaczenia hormonów zleca się wtedy, gdy badanie wykazuje słabą jakość nasienia lub pacjent zgłasza objawy kliniczne, takie jak spadek sił, ginekomastia czy przyrost masy ciała.
Kiedy zgłosić się do endokrynologa i specjalisty leczenia niepłodności?
Zgodnie z ze standardami medycznymi konsultacja ze specjalistą staje się koniecznością, gdy starania o ciążę nie przynoszą rezultatu przez okres 12 miesięcy u kobiet przed 35. rokiem życia. W przypadku pacjentek po 35. roku życia ten czas skraca się do 6 miesięcy. Wskazaniem do natychmiastowej diagnostyki są jednak nieregularne cykle menstruacyjne, udokumentowane zaburzenia owulacji, poronienia w historii medycznej czy rozpoznane schorzenia autoimmunologiczne w rodzinie.
Najwyższą skuteczność terapii zapewnia równoległa opieka ginekologa oraz endokrynologa. Ścisła współpraca obu lekarzy pozwala na ustalenie przyczyny problemu i wdrożenie celowanego leczenia.
