Kim jest wzrokowiec i na czym polega uczenie się przez obserwację?
Wzrokowiec to typ ucznia, który zapamiętuje informacje przede wszystkim przez zmysł wzroku (to ten jest dominującym zmysłem w procesie poznawczym). Obraz jest dla niego podstawą rozumienia świata. W psychologii i pedagogice, opierając się na teorii stylów uczenia się (VAK), definiujemy go jako kogoś, kto potrzebuje wizualnego dowodu na istnienie informacji.
W czasie nauki potrzebuje widzieć zapisane słowa, schematy, ilustracje, kolory, układ treści w zeszycie lub podręczniku. To dziecko, które często lubi czytać, chętnie zagląda do książki, analizuje infografiki, mapy myśli, diagramy, prezentacje.
Nie oznacza to oczywiście, że wzrokowiec nie słucha – jednak skupianie się na wykładzie nauczyciela bez wsparcia wizualnego bywa dla niego męczące. Dlatego w przypadku wzrokowców mówimy często o uczeniu się przez obserwację, jako stylu nauki.
Uczenie się przez obserwację polega na tym, że dziecko buduje wiedzę na podstawie tego, co widzi:
obrazów,
relacji przestrzennych,
kolorów,
ruchu na tablicy,
gestów nauczyciela.
W trakcie lekcji wzrokowiec obserwuje sposób pisania, układ notatek, ilustracje w podręcznikach, a nawet mimikę i działania nauczyciela. Proces uczenia oparty na obrazie pozwala mu szybko rozpoznawać wzory, zależności i podział materiału. Dzięki temu zapamiętywanie przebiega sprawniej, szczególnie gdy dany temat jest przedstawiony w formie wizualizacji.
Przeczytaj również:
Słuchowiec – styl uczenia się oparty na dźwięku
Jakie cechy wyróżniają dziecko – wzrokowca?
Wzrokowców jest stosunkowo najwięcej w klasie. Takie dzieci często zwracają uwagę na estetykę otoczenia – zauważą nową broszkę na bluzce nauczycielki czy to, że w pokoju przestawiona została ramka ze zdjęciem. Są zazwyczaj bardzo uporządkowane, a ich zeszyty to małe dzieła sztuki (wszystko ładnie podkreślone i logicznie ułożone). Często sprawia im trudność skupienie się, gdy w otoczeniu pojawia się nadmiar bodźców wizualnych: chaos, bałagan, migające ekrany.
Wzrokowiec lubi czytać i często wybiera książki bogato ilustrowane, bo to one stymulują jego wyobraźnię i pozwalają na lepsze zapamiętywanie fabuły. Tacy uczniowie m.in.:
mają świetną pamięć wzrokową – pamiętają obrazy, układ tekstu na stronie, a nawet kolor czcionki;
robią kolorowe notatki, używają zakreślaczy, stawiają symbole i strzałki;
mają trudności z zapamiętywaniem nazwisk czy nazw, chyba że je zobaczą napisane – dźwięki nazwiska bez obrazu twarzy są dla nich bez znaczenia;
wolą uczyć się samodzielnie, patrząc w książki lub materiały;
dobrze odnajdują się w przestrzeni;
często używają sformułowań typu: „widzę to”, „to wygląda jasno”, „pokaż mi, o co chodzi”;
szybciej rozumieją materiał „pokazany” niż „opowiedziany” (podczas słuchania lekcji mogą wydawać się nieobecne, bo muszą się mocno skupić, by słowo mówione zamienić na obraz).
Jak wzrokowiec przetwarza informacje?
Proces nauki u wzrokowca można porównać do pracy komputera z potężną kartą i procesorem graficznym. Każdy nowy materiał jest segmentowany i katalogowany według wizualnych kategorii – obraz uruchamia myśli, skojarzenia i pamięć wzrokową. Kiedy nauczyciel mówi o budowie komórki, wzrokowiec nie analizuje dźwięków, ale próbuje przywołać w pamięci schemat z książki. Zapamiętywanie następuje poprzez utrwalanie „zdjęć” w pamięci. To dlatego tak ważne są dla niego infografiki, diagramy, mapy myśli czy modele, które nadają wiedzy konkretny kształt.
Zgodnie z koncepcją Colina Rose'a, efektywne uczenie się wymaga „zakotwiczenia” informacji. Dla wzrokowca taką kotwicą jest kolor i kształt. Dla wzrokowca pisanie notatek to nie tylko czynność techniczna, ale proces utrwalania obrazu słowa.
Często zdarza się, że dziecko potrafi opisać, jak wyglądała strona w podręczniku – gdzie było zdjęcie, a gdzie tekst – mimo że nie potrafi dokładnie wyrecytować definicji słowo w słowo. To myślenie obrazowe pozwala mu na szybkie kojarzenie faktów, o ile zostaną one przedstawione w przejrzystej przestrzeni wizualnej.
Przeczytaj również:
Dziecko, które uczy się w ruchu – kim jest kinestetyk?
W jakich warunkach wzrokowiec uczy się najefektywniej?
Wzrokowiec najlepiej uczy się w spokojnej, uporządkowanej przestrzeni, z dobrym oświetleniem i w przyjemnej ciszy, pomagającej mu w skupieniu się – paradoksalnie, nadmiar niepotrzebnych bodźców (bałagan na biurku, migający telewizor w tle) bardzo go rozprasza. W czasie nauki ważne są dla niego:
cisza (choć nie absolutna),
materiały wizualne,
dostęp do książek, zeszytów, ilustracji,
możliwość robienia własnych rysunków i schematów na marginesie – to pomaga mu „oswoić” tekst.
Filmy edukacyjne, prezentacje, infografiki są dobrym pomysłem – pod warunkiem że są uporządkowane i nieprzeładowane bodźcami. Dobrym pomysłem jest posiadanie tablicy korkowej lub suchościeralnej, na której można rozplanować dany temat. Widok całości pozwala poczuć kontrolę nad materiałem i redukuje stres. Warto też stosować metodę „haczyków pamięciowych” – np. kojarzenie daty z konkretnym rysunkiem.
Trudności szkolne dziecka – wzrokowca – co może sprawiać problem?
Mimo że szkoła wydaje się miejscem przyjaznym wzrokowcom (podręczniki, tablice), istnieje szereg pułapek, które mogą utrudnić im zapamiętywanie i przyswajanie nowych wiadomości. Największą z nich jest wykład nauczyciela, który prowadzi lekcje bez żadnego wsparcia wizualnego. Kiedy pedagog mówi przez 45 minut, a na tablicy nie pojawia się ani jedno słowo, wzrokowiec „odpływa”. Słuchanie bez patrzenia jest dla niego wyczerpujące fizycznie. Inne trudności obejmują:
zapamiętywanie poleceń ustnych (wzrokowiec często gubi się w serii komend, których nie zapisał);
rozpraszanie się przez bodźce wzrokowe za oknem lub na kolorowej gazetce ściennej – jego wzrok mimowolnie wędruje tam, gdzie „dzieje się” obraz;
śpiewanie piosenek czy nauka z samych podcastów – bez tekstu przed oczami słowa stają się abstrakcyjnym szumem;
wzrokowiec gubi się też, gdy tempo mówienia nauczyciela jest szybkie i brakuje czasu na robienie szczegółowych, wizualnych notatek.
Wzrokowiec może też mieć problemy z przedmiotami, w których dominuje czysta abstrakcja dźwiękowa.
Przeczytaj również:
Uważny rodzic – sposoby ćwiczenia uważności w rodziciestwie
Jak wspierać wzrokowca w domu? Praktyczne wskazówki dla rodziców
Jeżeli Twoje dziecko jest wzrokowcem, postaw na dopasowanie stylu uczenia się do niego, a nie odwrotnie. Możesz pomóc mu wprowadzając proste zmiany w domowej rutynie. Zamiast mówić: „posprzątaj pokój”, przygotuj listę zadań na kartce (w przypadku mniejszych dzieci niech to będzie lista obrazkowa). W czasie nauki w domu zachęcaj dziecko, by tworzyło własne notatki z użyciem kolorów. Każdy przedmiot może mieć swój przypisany kolor zakreślacza – to ułatwia późniejsze powtarzanie.
Warto też wykorzystać metody takie jak:
wizualizacja – przed sprawdzianem poproś dziecko, by zamknęło oczy i spróbowało „zobaczyć” swoją notatkę w wyobraźni;
wykorzystywanie do nauki książek z dużą ilością zdjęć jako uzupełnienie suchych faktów z podręczników;
wspólne tworzenie infografik na trudniejsze tematy lub map myśli;
wykorzystanie modeli (np. atomów, brył), które można obejrzeć z każdej strony i „sfotografować” wzrokiem.
Pamiętaj, że dla Twojego dziecka widzieć to znaczy zrozumieć. Jeśli coś jest dla niego niejasne, narysuj to – nawet najprostszy schemat może „otworzyć” mu głowę.
Czy wzrokowiec może łączyć różne style uczenia się?
Różne style uczenia nie wykluczają się. Rzadko zdarza się, by ktoś był „czystym” typem bez domieszki innych preferencji. Dziecko może być wzrokowcem, a jednocześnie lubić śpiewać czy chodzić w trakcie powtarzania materiału. Styl dominujący to punkt wyjścia, nie etykieta. Warto zachęcać dziecko do korzystania z innych zmysłów, by stymulować plastyczność mózgu. Na przykład, może uczyć się słówek, jednocześnie słuchając ich poprawnej wymowy (wsparcie słuchowe) i zapisując je w powietrzu ręką (chodzenie lub gestykulacja – wsparcie kinestetyczne).
Udowodniono, że połączenie różnych stylów (tzw. uczenie się polisensoryczne) daje najwyższą skuteczność nauki – obraz, dźwięk, działanie mogą się wzajemnie przenikać. Uczeń, który widzi schemat, słyszy wyjaśnienie i wykonuje zadanie w praktyce, buduje najtrwalsze ślady pamięciowe.
Jednak pamiętaj, że dla wzrokowca to ten zmysł zawsze będzie dominujący i jeśli nie zostanie zaspokojony, pozostałe doświadczenia mogą okazać się niewystarczające.
Jak pomóc dziecku świadomie korzystać z własnego stylu uczenia się?
Rozpoznanie stylu to pierwszy krok. Kolejny to nauczyć dziecko, jak się uczyć. Warto rozmawiać, obserwować, sprawdzać, co działa, a co przeszkadza. Uczeń, który rozumie swój proces uczenia, zyskuje narzędzie na całe życie – nie tylko do nauki w szkole, ale i w dorosłości.
Wyposaż dziecko w wiedzę, że ma prawo poprosić nauczyciela o zapisanie kluczowego terminu na tablicy. Niech przed snem przegląda notatki, bo wtedy utrwali w głowie obraz strony i pomoże mu to przywołać treść. Pokaż mu, że jego styl to atut, który pozwala mu szybko kojarzyć fakty i tworzyć logiczne struktury w swojej myśli. Wspieraj dziecko w jego naturalnych predyspozycjach. Bo ważne nie jest to, ile dziecko się uczy, ważne jak. I czy robi to w zgodzie ze sobą.
