Czym są mięśniaki macicy?
Mięśniaki macicy, zwane inaczej włókniakami macicy, to łagodne zmiany nowotworowe, które zbudowane są z miometrium, czyli komórek gładkich mięśnia macicy. Są to najczęstsze łagodne guzy żeńskiego układu rozrodczego – występują u nawet 40–70% kobiet w wieku rozrodczym.
Zmiany te w żadnym stopniu nie zagrażają życiu pacjentki, ale mogą mieć negatywny wpływ na jego jakość i utrudniać kobiecie zajście w ciążę.
Jak wyglądają mięśniaki macicy? To kuliste i zbite guzki o różnej wielkości. Rozmiarem mogą przypominać ziarno grochu, monetę, a w skrajnych przypadkach – bywają większe od samej macicy. Mięśniaki rzadko występują pojedynczo, zazwyczaj pojawiają się w liczbie mnogiej. Nie rozprzestrzeniają się one poza macicę i nie dają przerzutów.
Warto zaznaczyć, że wspomniane wyżej łagodne zmiany nowotworowe mogą zmniejszać się lub rosnąć na przestrzeni tygodni, miesięcy lub lat. Mogą się zmniejszać lub powiększać w ciągu tygodni, miesięcy lub lat – szczególnie pod wpływem hormonów.
Przeczytaj również:
Zespół policystycznych jajników (PCOS) – planowanie ciąży, przyczyny, objawy, leczenie
Jakie są rodzaje mięśniaków macicy i przyczyny ich powstawania?
Ginekolodzy wymieniają trzy rodzaje mięśniaków macicy, które różnicuje się ze względu na lokalizację. Są to:
- mięśniaki podśluzówkowe – lokalizują się tuż pod błoną śluzową macicy (endometrium); najczęściej
najczęściej powodują obfite krwawienia i problemy z płodnością;
- mięśniaki śródścienne – znajdują się w środkowej części ściany macicy;
- mięśniaki podsurowicówkowe – występują pod błoną surowiczą na zewnątrz macicy.
Dokładna przyczyna powstawania mięśniaków macicy nie jest w pełni poznana. Wiadomo jednak, że znaczącą rolę odgrywają zaburzenia hormonalne, zwłaszcza podwyższone stężenie estrogenów i progesteronu. Część mięśniaków rośnie pod wpływem tych hormonów (np. podczas stosowania niektórych rodzajów antykoncepcji hormonalnej lub w okresie okołomenopauzalnym).
Czynniki ryzyka rozwoju mięśniaków macicy to m.in.:
wiek i płodność – najczęściej pojawiają się u kobiet między 30. a 40. rokiem życia (choć mogą występować już po 20. r.ż. i rzadziej po menopauzie);
etniczność – kobiety czarnoskóre są znacznie bardziej narażone (nawet 2–3 razy częściej), a mięśniaki u nich pojawiają się wcześniej i są większe;
otyłość – nadmiar tkanki tłuszczowej zwiększa produkcję estrogenów i sprzyja rozwojowi guzów;
czynniki genetyczne – skłonność może być dziedziczna; mutacje m.in. w genie MED12 odgrywają istotną rolę;
czynniki środowiskowe i dietetyczne – dieta bogata w czerwone mięso, niska podaż warzyw i owoców, nadciśnienie tętnicze, wczesna pierwsza miesiączka, późna menopauza, nierództwo.
U niektórych kobiet mięśniaki rozwijają się bez wyraźnych czynników ryzyka, a u innych przyczyny są złożone i wieloczynnikowe.
Przeczytaj również:
Niedomoga lutealna – co to jest, skutki
Jakie są objawy mięśniaków macicy?
Występowanie mięśniaków macicy może przebiegać całkowicie bezobjawowo, a sama przypadłość często diagnozowana jest podczas kontrolnego badania ginekologicznego z wykorzystaniem USG przezpochwowego. Zdarza się jednak, że pacjentki zgłaszają swojemu lekarzowi pewne niepokojące symptomy, które towarzyszom omawianej dolegliwości.
Mięśniaki macicy często przebiegają bezobjawowo i są wykrywane przypadkowo podczas rutynowego USG. Gdy objawy występują, zależą od wielkości, liczby i lokalizacji guzów. Najczęstsze to:
- nieprawidłowe krwawienia miesiączkowe – bardzo obfite i przedłużające się miesiączki; krwawienia międzymiesiączkowe; mogą prowadzić do niedokrwistości;
- dolegliwości bólowe – najczęściej silne bóle menstruacyjne lub tępy, przewlekły, kolkowy ból podbrzusza;
- uczucie napięcia i pełności w dolnej części brzucha;
- wzrost obwodu brzucha – zwłaszcza gdy mięśniak macicy jest dużych rozmiarów;
- problemy z oddawaniem moczu – duże mięśniaki macicy mogą uciskać na pęcherz moczowy, co skutkuje częstymi mikcjami i uczuciem pełnego pęcherza;
- problemy z zajściem w ciążę – utrzymanie ciąży bywa niemożliwe, ponieważ mięśniaki macicy utrudniają prawidłowy rozwój płodu.
Nie wszystkie z wymienionych wyżej objawów muszą występować jednocześnie. Czasami pacjentkę niepokoją tylko obfite i bolesne krwawienia miesiączkowe lub niewyjaśniona niepłodność. Występuje jednak korelacja między wielkością mięśniaków macicy a nasileniem symptomów.
Mięśniaki macicy – diagnostyka
Diagnostyka mięśniaków macicy nie jest szczególnie skomplikowana.
- Jako pierwsze wykonuje się klasyczne badanie ginekologiczne. Lekarz palpacyjnie ocenia wówczas rozmiar i kształt macicy oraz stwierdza obecność guzów lub innych nieprawidłowości w jamie macicy.
- Kolejnym rutynowym badaniem jest ultrasonografia, czyli popularne USG przezpochwowe. Badanie to obrazuje żeński układ rozrodczy i pozwala na obserwację różnorodnych zmian, w tym mięśniaków macicy o różnej wielkości.
- W niektórych przypadkach, szczególnie gdy USG nie dostarcza pełnych informacji, może być zastosowana histeroskopia . Jest to procedura, podczas której cienka rurka z kamerą (histeroskop) wprowadzana jest do macicy przez pochwę i szyjkę macicy, co umożliwia bezpośrednią obserwację wnętrza macicy i identyfikację mięśniaków podśluzówkowych.
- W wyjątkowo trudnych przypadkach można zastosować również rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową, które dają pełny pogląd na wszystkie nieprawidłowości w obrębie macicy i sąsiadujących z nią narządów wewnętrznych.
Przeczytaj również:
Rak szyjki macicy – przyczyny, objawy, leczenie, szczepionka, rokowania
Mięśniaki macicy – dostępne metody (2026 r.)
Obserwacja – przy małych, bezobjawowych zmianach.
Leczenie farmakologiczne – leki hormonalne (w tym nowoczesne analogi GnRH, selektywne modulatory receptorów progesteronowych), doustne środki antykoncepcyjne, NLPZ, leki przeciwkrwotoczne. Zmniejsza objawy (krwawienia, ból), ale nie zawsze likwiduje guzy.
Zabiegi małoinwazyjne i nieoperacyjne:
Histeroskopowa miomektomia (usuwanie mięśniaków podśluzówkowych przez pochwę).
Laparoskopowa miomektomia (wyłuszczenie mięśniaków z zachowaniem macicy – szczególnie u kobiet planujących ciążę).
Embolizacja tętnic macicznych (zamknięcie naczyń odżywiających guzy).
HIFU (zogniskowana ablacja ultradźwiękowa pod kontrolą USG lub MRI) – bezoperacyjna metoda, bez nacięć i blizn, coraz szerzej dostępna.
Ablacja prądem o częstotliwości radiowej (RFA) – nowoczesna, małoinwazyjna technika.
Histerektomia (usunięcie macicy) – ostateczne rozwiązanie, zwykle u kobiet po menopauzie lub tych, które nie planują potomstwa. Daje gwarancję wyeliminowania problemu.
Po leczeniu (zwłaszcza operacyjnym) zalecana jest regularna kontrola ginekologiczna – co najmniej raz w roku, z USG.
Wybór metody zawsze powinien być indywidualny i omówiony z lekarzem ginekologiem lub ginekologiem-onkologiem.
