Kanał szyjki macicy w obrazie histeroskopu – przebieg badania
Histeroskopia diagnostyczna (inaczej: wziernikowanie macicy) to nic innego jak próba dokładnego obejrzenia kanału szyjki macicy, ujść macicznych jajowodów oraz ocena wnętrza jamy macicy poprzez wprowadzenie do niej cienkiego toru optycznego z kanałem roboczym. Jest to metoda małoinwazyjna, powszechnie stosowana w ginekologii i dobrze tolerowana przez pacjentki.
Podczas badania pacjentka leży na fotelu ginekologicznym, w pozycji ginekologicznej, a lekarz operator przez pochwę, do kanału rodnego wprowadza histeroskop. Kształt i wielkość histeroskopu dopasowuje się do naturalnego kształtu wejścia do macicy (w przypadku kobiet, które jeszcze nie rodziły lub nie rodziły drogami naturalnymi, czasami bywa konieczne rozszerzenie szyjki macicy za pomocą rozszerzadeł Hegara), dlatego też samo badanie nie powinno być bolesne (odczucie porównywalne jest do zwykłych bóli menstruacyjnych).
Po wypełnieniu jamy macicy solą fizjologiczną lub dwutlenkiem węgla, na ekranie monitora ukazuje się wyraźny i znacznie powiększony obraz, dzięki któremu możliwe jest dostrzeżenie zmian w budowie endometrium oraz wszystkich innych nieprawidłowości. Współczesne histeroskopy są coraz cieńsze (nawet poniżej 3 mm średnicy), co pozwala na wykonanie badania ambulatoryjnie, bez znieczulenia lub jedynie ze znieczuleniem miejscowym szyjki macicy. Coraz częściej stosowana jest też technika bezdotykowa – histeroskop wprowadzany jest bez wzierników pochwowych, co zmniejsza dyskomfort pacjentki.
W przypadku konieczności wykonania histeroskopii zabiegowej, a nie diagnostycznej, stosuje się krótkotrwałe znieczulenie ogólne. Ponieważ podczas zabiegu następuje pobranie wycinków w obrębie jamy macicy do badania histopatologicznego lub nawet usuwa się całe polipy, mięśniaki oraz zrosty wewnątrzmaciczne, do wziernikowania używa się nieco innych narzędzi – przez kanał roboczy histeroskopu wprowadza się specjalne nożyczki oraz pętle elektryczne. Nowoczesne centra stosują też technikę laserową.
Zabieg trwa zwykle od 5 do 30 minut a wyniki dostępne są niemal natychmiast (jedynie na ocenę histopatologiczną pobranych wycinków trzeba dłużej poczekać).
Przeczytaj również:
Endometrioza a niepłodność – czy endometrioza uniemożliwia zajście w ciążę?
Histeroskopia diagnostyczna jamy macicy – przeciwwskazania
Nie ma zbyt wielu przeciwwskazań do wykonania zabiegu histeroskopii, jednak za te bezwzględne uważa się:
- stany zapalne narządów płciowych (dlatego wziernikowanie macicy poprzedza wykonanie cytologii oraz posiew z pochwy);
- ciążę oraz fazę lutealną cyklu (badanie histeroskopowe należy przeprowadzić w krótkim oknie, po ustaniu miesiączki, a przed wystąpieniem owulacji);
- raka endometrium – w przypadku podejrzenia raka endometrium możliwe jest jednak wykonanie celowanej biopsji pod kontrolą histeroskopu, co jest aktualnie preferowane nad „ślepym” łyżeczkowaniem;
- uszkodzenie ściany macicy;
- obfite krwawienia z dróg rodnych.
Względnym przeciwwskazaniem jest zachowana błona dziewicza u młodych pacjentek.
Wskazania do histeroskopii diagnostycznej
Najważniejszymi wskazaniami do zabiegu histeroskopii są:
- krwawienie z macicy o nieustalonej etiologii (kiedy inne metody diagnostyczne nie przyniosły rezultatów);
- nieprawidłowy i niejednoznaczny widok w obrazie ultrasonograficznym (m.in. podejrzenie wad w budowie macicy, podejrzenie polipów oraz mięśniaków podśluzówkowych);
- ocena zaawansowania zmian endometrium (szczególnie po zastosowanym leczeniu);
- chęć pobrania materiału z okolicy ujść jajowodów do badania mikrobiologicznego;
- trudności z zajściem w ciążę lub niepowodzenia reprodukcyjne;
- prawdopodobieństwo przerwania ciągłości ściany macicy;
- podejrzenie zrostów wewnątrzmacicznych, przegrody macicy;
- usuwanie ciał obcych;
- elektroresekcja endometrium, polipów, mięśniaków – zgodnie z aktualnymi wytycznymi histeroskopowa biopsja endometrium powinna zastępować diagnostyczne łyżeczkowanie jamy macicy, gdyż ma wyższą czułość w wykrywaniu zmian ogniskowych;
diagnostyka w kierunku nieprawidłowego przerostu endometrium (hiperplazja);
ocena jamy macicy przed procedurami wspomaganego rozrodu (IVF).
Zabieg wziernikowania macicy przeprowadza się zawsze w pierwszej fazie cyklu, po ustaniu krwawienia miesiączkowego a przed pęknięciem pęcherzyka Graafa (nieznaczne plamienie mające miejsce pod koniec miesiączki nie stanowi przeciwwskazania do zabiegu). Lekarz kierujący na histeroskopię może zalecić przyjmowanie, na krótko przez wyznaczoną datą wziernikowania, specjalnych leków hormonalnych, mających wpływ na grubość endometrium. W przypadku histeroskopii diagnostycznej takie postępowanie nie jest standardowo zalecane, ponieważ może wpływać na wyniki histopatologiczne biopsji. Przedoperacyjne stosowanie leków zmniejszających grubość endometrium jest wskazane przede wszystkim przy histeroskopii operacyjnej (np. resekcja mięśniaków, przegrody). Sześć godzin przed badaniem należy powstrzymać się od jedzenia i picia, a chwilę przed trzeba również opróżnić pęcherz.
Przeczytaj również:
In vitro (zapłodnienie pozaustrojowe) – na czym polega, ile kosztuje, ile czasu trwa procedura?
Postępowanie po zabiegu histeroskopii
Jeżeli pacjentka była poddana jedynie procedurze histeroskopii diagnostycznej, która odbywała się w znieczuleniu miejscowym (lub w ogóle bez znieczulenia), już po upływie 2-3 godzin od zabiegu może ona opuścić szpital lub klinikę. W przypadku histeroskopii ambulatoryjnej bez znieczulenia czas obserwacji jest jeszcze krótszy – pacjentka może odejść do domu niemal natychmiast po badaniu, po krótkiej obserwacji (minimum 30–60 minut).
Ogólnym zaleceniem po wziernikowaniu macicy jest zakaz dźwigania ciężkich przedmiotów przez kilka dni, powstrzymanie się od współżycia płciowego przez dobę oraz przyjmowanie antybiotyków, jeżeli lekarz przeprowadzający badanie takowe przepisał.
W przypadku histeroskopii zabiegowej zalecenia są mniej więcej takie same, ale ponieważ badanie było przeprowadzane w znieczuleniu ogólnym dożylnym, pacjentka dostaje zakaz prowadzenia w tym dniu samochodu. Powstrzymanie się od współżycia również będzie trwać dłużej, bo aż 2-3 tygodnie. W przypadku obu typu zabiegów należy pamiętać o odłożeniu w czasie o 2-3 cykle miesiączkowe, starań prokreacyjnych.
Po zabiegu mogą wystąpić: niewielkie krwawienie z dróg rodnych, ból w podbrzuszu przypominający ból menstruacyjny oraz lekkie zawroty głowy (szczególnie po znieczuleniu ogólnym). Objawy te są prawidłowe i zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 1–2 dni.
Możliwe powikłania histeroskopii jamy macicy
Sama procedura dla lekarza wykonującego histeroskopię nie jest mocno skomplikowana, nie zmienia to jednak faktu, że – jak każdy zabieg – również wziernikowanie jamy macicy obarczone jest niewielkim ryzykiem powikłań.
Łączna częstość powikłań wynosi około 1% wszystkich przypadków, co czyni histeroskopię jednym z bezpieczniejszych zabiegów ginekologicznych.
Jednym z najczęstszych powikłań po histeroskopii jest zakażenie wewnątrzmaciczne, do którego może dojść w przypadku przedostania się do jamy macicy różnych patogenów. Dlatego tak ważne jest doskonałe przygotowanie pola zabiegowego poprzez dokładne zdezynfekowanie i odkażenie skóry sromu i pochwy.
Jeżeli podczas zabiegu u pacjentki usuwane były polipy endometrialne lub mięśniaki podśluzówkowe, powikłaniem po histeroskopii operacyjnej może być krwawienie z dróg rodnych . Najczęściej nie wymaga ono dokładnej diagnostyki, gdyż ulega samoograniczeniu się. Jeżeli jednak krwawienie przebiega w sposób bardzo obfity, możliwe jest iż doszło do pęknięcia mięśnia macicy. W takim przypadku powstrzymanie i zaopatrzenie krwotoku wymaga otwarcia powłok brzusznych, zlokalizowania i zszycia mięśnia w miejscu perforacji.
Niezmiernie rzadkim powikłaniem, do którego może dojść podczas samego zabiegu, jest uszkodzenie narządów leżących w pobliżu macicy, czyli jelit lub pęcherza moczowego. Zator płucny również może być zdiagnozowany jako konsekwencja zabiegu (szczególnie przy stosowaniu dwutlenku węgla jako medium rozszerzającego jamę macicy – ryzyko to jest jednak minimalne przy zachowaniu właściwych protokołów).
Do innych, rzadziej spotykanych powikłań należą: zrosty wewnątrzmaciczne (szczególnie po rozległych zabiegach operacyjnych), reakcja wazowagalna (omdlenie) oraz rzadkie powikłania znieczulenia ogólnego.
Przeczytaj również:
Inseminacja domaciczna (IUI) – co to jest, kiedy się ją robi?
Histeroskopia a USG – czym się różnią?
Ultrasonografia (USG) pozwala ocenić macicę z zewnątrz – to badanie pośrednie, które umożliwia ocenę kształtu jamy macicy, grubości endometrium i wykrycie podejrzanych zmian. Histeroskopia diagnostyczna daje bezpośredni wgląd we wnętrze macicy, pozwalając zobaczyć zmiany niewidoczne w USG lub wymagające potwierdzenia (np. małe polipy, zrosty, cienkie przegrody). Oba badania wzajemnie się uzupełniają i często wykonywane są łącznie w ramach diagnostyki niepłodności lub nieprawidłowych krwawień.
Histeroskopia – cena i refundacja NFZ
Histeroskopia diagnostyczna oraz zabiegowa są refundowane przez NFZ w placówkach posiadających kontrakt, pod warunkiem istnienia wskazań medycznych i posiadania skierowania od lekarza ginekologa. Prywatne wykonanie histeroskopii diagnostycznej kosztuje zazwyczaj od ok. 1200 zł, a histeroskopii operacyjnej od ok. 1600 zł wzwyż, w zależności od rodzaju zabiegu, kliniki i lokalizacji.
Histeroskopia a niepłodność – kiedy jest niezbędna?
Histeroskopia jest kluczowym elementem diagnostyki niepłodności. Pozwala wykryć i jednocześnie usunąć zmiany, które mogą utrudniać implantację zarodka lub prowadzić do nawracających poronień – takie jak polipy endometrialne, zrosty wewnątrzmaciczne (zespół Ashermana), przegroda macicy czy mięśniaki podśluzówkowe. W wielu klinikach leczenia niepłodności histeroskopia jest rutynowo wykonywana przed przystąpieniem do procedury IVF.
Najczęściej zadawane pytania
Czy histeroskopia boli? Większość pacjentek odczuwa dyskomfort porównywalny z bólem menstruacyjnym. Przy znieczuleniu miejscowym lub ogólnym ból jest zminimalizowany lub nie odczuwany wcale.
Jak długo trwa histeroskopia diagnostyczna? Zazwyczaj od 10 do 20 minut, w przypadku zabiegu operacyjnego do 30–40 minut.
Kiedy można starać się o ciążę po histeroskopii? Zazwyczaj po 2–3 cyklach miesiączkowych od zabiegu, po wcześniejszej konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Czy histeroskopia wymaga hospitalizacji? Histeroskopia diagnostyczna może być wykonywana ambulatoryjnie (bez hospitalizacji). Histeroskopia operacyjna może wymagać krótkiego pobytu szpitalnego (1–3 dni).
Czy przed histeroskopią trzeba być na czczo? Tak – jeśli planowane jest znieczulenie ogólne, należy być na czczo przez minimum 6 godzin przed zabiegiem. Przy znieczuleniu miejscowym lub braku znieczulenia wymóg ten może być mniejszy, jednak lekarz powinien indywidualnie poinstruować pacjentkę.
współpraca: redakcja Mamazone
