Pokolenie Z – kim właściwie nazywamy „Gen Z”? Ramy czasowe, nazwy pokoleń i definicja
W próbach zdefiniowania tej generacji panuje pewna umowność, ale najczęściej badacze określają pokolenie Z jako osoby urodzone w latach 1994 – 2012. Spotykamy też różne nazwy dla tej grupy: gen Z, zetki czy zooomerzy – to te najbardziej znane, ale możemy spotkać się również z takimi określeniami, jak: iGeneration, Gen Tech, Net Gen czy Digital Natives.
Pokolenie Z z angielskiego nazywane jest inaczej pokoleniem C. Jak wskazują źródła, określenie to wywodzi się od angielskich słów charakteryzujących najmocniej styl bycia osób urodzonych w wyżej wymienionych latach. Są to terminy:
połączony (connected),
komunikujący się (communicating),
skoncentrowany na treści (content-centric),
skomputeryzowany (computerized).
Pokolenie Z często jest zestawiane z pokoleniem Y (millenialsami, czyli z osobami urodzonymi w latach 1981–1996, którzy z dopiero z czasem, w miarę dojrzewania odkrywali możliwości Internetu i wchodzili w dorosłe życie zawodowe w zupełnie innych realiach) czy z pokoleniem X (rodzicami milenialsów, urodzonymi w latach 1966-1980).
Zetki zastępują obecnie w pracy odchodzące już powoli na emeryturę pokolenie BB, czyli baby boomersów (urodzonych w latach 1946-1964 i pochodzących z powojennego wyżu demograficznego).
Przeczytaj również:
Pokolenie Alfa – czym jest? Od kiedy do kiedy? Charakterystyka
W jakim świecie dorastali przedstawiciele genu Z? Kontekst społeczny, cyfrowy i kulturowy
Rzeczywistość, w którym dorastało (i nadal dorasta, bo nie wszyscy weszli jeszcze na rynek pracy) pokolenie Z, charakteryzuje się ciągłym połączeniem i brakiem granic informacyjnych. Ich dzieciństwo przypadało na czas pełnego rozwoju i wszechobecności mobilnych narzędzi IT. Co istotne, przemiana ustrojowa i gospodarka kapitalistyczna ukształtowały ich unikalne, bardzo realistyczne, a jednocześnie ostrożne podejście do kariery zawodowej.
Mają opinię zuchwałych, rzadko pracują w jednej firmie dłużej niż kilka lat (już na pewno nie zamierzają robić tego przez całe życie), a ich umiejętności technologiczne nadają im pierwsze określenie cyfrowych nomadów.
Zetki, w przeciwieństwie do poprzednich pokoleń, nie znają doświadczeń wojennych czy trudności z zakupem podstawowych artykułów. Dla nich praca nie jest synonimem poświęceń i sztywnych ram. Dążą do równowagi między życiem zawodowym a życiem prywatnym i otwarcie stawiają swoje oczekiwania wobec pracodawcy, ceniąc sobie elastyczność czasu i miejsca pracy.
Kulturowo, dzięki globalizacji i otwarciu granic (Unii Europejskiej), pokolenie Z jest niezwykle otwarte na różnorodność, tolerancyjne i ciekawe innych kultur. To wielka siła, ale i duża odpowiedzialność ciążąca na osobach zarządzających organizacjami, nie wspominając już o nauczycielach, którzy wychowują to pokolenie.
Przeczytaj również:
Work-life balance – definicja, przykłady, porady, jak osiągnąć?
Charakterystyka pokolenia Z: spojrzenie pedagogiczne, psychologiczne i medyczne
Psycholodzy określają pokolenie Z jako bardziej realistyczne i ostrożnie podchodzące do życia niż Igreki (Millenialsi). Choć często są pewni siebie i znają swoją wartość, to jednocześnie badania prowadzone przez Jean Twenge – psycholożkę z Uniwersytetu Stanowego w San Diego, która badała iGeneration w kontekście psychologicznym i społecznym, wskazują, że ciągłe używanie urządzeń elektronicznych i bycie w social mediach koreluje z niskim poczuciem szczęścia oraz obniżonym nastrojem. Brzmi to dość pesymistycznie.
W obszarze pedagogicznym i poznawczym mamy do czynienia z nowymi wyzwaniami. Zetki mają trudności z koncentracją i czytaniem ze zrozumieniem. Nic dziwnego, wychowani na treściach pochodzących w dużej mierze z Internetu, nauczyli się teksty jedynie skanować wzrokiem i powierzchownie analizować informacje. Wszystko po to, by optymalizować, nawet czas.
Zetki to pokolenie, które dopiero wkracza na rynek pracy. Duży nacisk kładą na własny rozwój, satysfakcję, wygodę, ale i zdrowie psychiczne. Dużo czytają o tzw. work life balance i pracodawca, który im to zapewni, może liczyć na ich względną lojalność. Mimo silnej potrzeby kontaktu z rówieśnikami, często rezygnują ze spotkań towarzyskich w realu, zastępując je kontaktami online. Takie podejście ujawnia fakt znikomych umiejętności społecznych nabytych przez gen Z.
Choć pokolenie Z bywa określane mianem „cichego pokolenia” ze względu na ograniczanie tradycyjnych aktywności towarzyskich (jak używanie alkoholu czy wychodzenie z domu), to wciąż odczuwają ogromny stres związany z nieustanną obecnością w sieci i ciągłym monitorowaniem swojego wizerunku.
Przeczytaj również:
DINK – co znaczy to określenie? Jak żyją takie pary?
Mocne strony genu Z – kompetencje, które wyróżniają to pokolenie
Gen Z to cenny kapitał na rynku pracy. Reprezentanci tego pokolenia są zazwyczaj dobrze wykształceni i mają praktyczne kompetencje. Są m.in.:
biegli internetowo (tzw. cyfrowi tubylcy) – sprawnie poruszają się w scyfryzowanym społeczeństwie, a nowinki technologiczne są dla nich naturalnym środowiskiem pracy;
kreatywni i elastyczni – badania wśród studentów – przedstawicieli pokolenia, wskazują, że opisują siebie jako otwartych na nowe doświadczenia, twórczych, innowacyjnych, ambitnych oraz łatwo adaptujących się do zmian;
multizadaniowi i odporni na stres – to ich wyróżnia w porównaniu do poprzedników generacji. Nie boją się ryzyka, działają nieszablonowo i błyskawicznie podejmują decyzje;
nastawieni na wartości – mają silną potrzebę samorealizacji, osiągnięcia wysokiego statusu społecznego. Chcą, aby ich praca miała sens i pozytywny wpływ na świat. To jest m.in. widoczne w ich zaangażowaniu społecznym.
Wyzwania pokolenia Z – co pokazują badania o zdrowiu psychicznym i funkcjonowaniu młodzieży?
Pod fasadą pewności siebie i biegłości cyfrowej kryją się poważne wyzwania pokolenia Z. Ich stała obecność w mediach społecznościowych i uzależnienie od Internetu (które sami w badaniach przyznają, że odczuwają) prowadzi do osłabienia zdolności interpersonalnych.
Przedstawiciele pokolenia Z swoimi opiniami wyrażają duży niepokój o przyszłość. Chcą pracować, a martwią się, że rynek pracy jest dla nich trudny i obawiają się, że nie znajdą zatrudnienia zgodnego z ich kwalifikacjami. Co więcej, obawiają się, że pracodawcy będą posługiwać się krzywdzącymi stereotypami, widząc w nich jedynie „młodych, niedoświadczonych, z wygórowanymi oczekiwaniami”.
To generacja, która jest mobilna (uwzględniają alokację, nawet za granicę), chętnie przyjmą też możliwość pracy zdalnej, ale jednocześnie stawiają na realistyczne podejście do finansów, będąc bardziej skłonnymi do oszczędzania niż millenialsi, którzy byli wychowani na narcyzów i mieli nierealistyczne oczekiwania (jak opisywał to Jan Fazlagic, badacz pokolenia Y).
Przeczytaj również:
Rodzicielstwo wolnego wybiegu – czy czas na powrót? Na czym polega?
Jak skutecznie komunikować się i pracować z genem Z? Wskazówki dla pedagogów, rodziców i specjalistów
Dla organizacji zarządzanie swoimi pracownikami z pokolenia Z wymaga radykalnej modyfikacji tradycyjnych strategii personalnych. Firmy muszą dostosować się do ich potrzeby elastyczności, szybkości i sensu. Co jest ważne?
Dostosowanie komunikacji – pokolenie Z preferuje krótkie, konkretne i częste wiadomości. W komunikacji międzypokoleniowej musimy pamiętać, że wizualne symbole i emotikony w komunikacji online mają różne znaczenia wśród pokoleń. To, co dla młodych ludzi jest naturalne (np. XD – symbol uśmiechu do rozpuku), dla starszych może odbierać powagę komunikatom, nawet tym mniej istotnym.
W procesie rekrutacji gen Z ceni sobie szybkość i prostotę, oczekując prostych aplikacji online.
Wsparcie i rozwój – pokolenie Z wymaga częstego feedbacku (informacji zwrotnej), najlepiej szybkiej, zdalnej i na bieżąco. Choć mają wysokie poczucie własnej wartości i niezależności, potrzebują zaopiekowania się nimi. Tu ważne staje się wprowadzenie mechanizmów rozwojowych, takich jak coaching i mentoring, gdzie młodsi koledzy mogą czerpać z wiedzy starszych pracowników.
Zoomersi preferują krótkie, interaktywne i multimedialne formy edukacji. W pracy szukają sensu i wpływu na świat. Jak podkreślał Jan Fazlagic (autor wielu badań i artykułów naukowych o generacjach) – młodzi ludzie dobrze wiedzą, „jak” używać technologii, ale ich edukacja zaniedbała zadawanie pytań „dlaczego”, co utrudnia im rozwiązywanie niestandardowych problemów. Należy zatem skupić się na wyjaśnianiu zależności przyczynowo-skutkowych.
Jak gen Z postrzega zdrowie, terapię i dbanie o siebie?
Dla genu Z własny komfort i dobrostan psychiczny to wartości same w sobie. Ich potrzeby koncentrują się na unikaniu stresu i poczuciu bezpieczeństwa. Na przykład, w miejscu pracy cenią sobie dobrą atmosferę i szacunek do swojej osoby, ponieważ ma to bezpośredni wpływ na ich komfort psychiczny. Widać, że chociaż pokolenie Z jest bardziej konserwatywne niż igreki, jeśli chodzi o podejmowanie ryzyka (np. późniejsze prawo jazdy, unikanie niepotrzebnych konfliktów), to ich dążenie do równowagi między życiem zawodowym a prywatnym jest absolutnym priorytetem.
Kariera zawodowa nie jest już dla nich najważniejsza – dla wielu z nich ważniejsza jest praca, która jest dostosowana do życia (czyli wspominany już tu work life balance).
Zetki mają realistyczne podejście do swojej przyszłości, są bardziej skłonne do planowania finansowego i do dorabiania sobie już w trakcie edukacji. Ten pragmatyzm (studiowanie, by móc zarabiać) idzie w parze z silną potrzebę ciągłego rozwoju osobistego. Dlatego też formy takie jak coaching i mentoring stają się bardzo atrakcyjne – dają obietnicę dość szybkiego osiągnięcia celów i zaspokojenia potrzeby informacji zwrotnej oraz rozwoju.
