Czym jest zapalenie zatok u dziecka?
Zapalenie zatok u dziecka to stan zapalny błony śluzowej wyściełającej zatoki przynosowe. Zwykle obejmuje on również błonę śluzową nosa, dlatego w medycynie używa się określenia zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.
Zatoki są wypełnionymi powietrzem przestrzeniami w kościach twarzoczaszki, połączonymi niewielkimi ujściami z jamą nosową. Obrzęk błon śluzowych może zwężać te ujścia i utrudniać naturalny odpływ wydzieliny.
Przyczyny zapalenia zatok u dziecka
Najczęściej zapalenie zatok u dziecka rozwija się w związku z infekcją wirusową górnych dróg oddechowych. Towarzyszący jej stan zapalny i obrzęk błony śluzowej nosa mogą zwężać naturalne ujścia zatok, przez co wydzielina nie jest prawidłowo odprowadzana. Nie oznacza to od razu zakażenia bakteryjnego. Do bakteryjnego zapalenia dochodzi niekiedy później, gdy zalegająca wydzielina tworzy warunki sprzyjające nadkażeniu bakteryjnemu.
Znaczenie mają także czynniki utrudniające wentylację i oczyszczanie zatok. Należą do nich: alergiczny nieżyt nosa, przerost migdałka gardłowego, nawracające infekcje oraz niektóre nieprawidłowości anatomiczne nosa. Ryzyko może zwiększać również narażenie na dym tytoniowy i inne substancje drażniące drogi oddechowe.
U podłoża nawracającego lub przewlekłego zapalenia zatok czasami znajdują się choroby zaburzające odporność albo transport śluzu, takie jak mukowiscydoza czy pierwotna dyskineza rzęsek.
Przeczytaj również:
Atopowe zapalenie skóry u dziecka – czym smarować?
Zapalenie zatok u dziecka – objawy
U dzieci zatoki przynosowe nie są rozwinięte w takim samym stopniu jak u dorosłych, dlatego też w zależności od wieku będą występowały inne objawy zatok objętych stanem zapalnym. U dziecka można zaobserwować wiele symptomów.
Najczęściej pojawiają się:
niedrożność nosa – odczuwana jako uporczywie zatkany nos,
gęsta wydzielina – może wypływać przez nozdrza lub spływać po tylnej ścianie gardła, powodując ból gardła i kaszel, nasilający się zwłaszcza w nocy albo po przebudzeniu;
uczucie rozpierania lub ból w okolicach nosa, policzków i oczu.
U starszych dzieci częściej występują: ból głowy, upośledzenie węchu, nieprzyjemny zapach z ust, gorączka oraz ogólne złe samopoczucie.
Najmłodsi pacjenci nie zawsze potrafią wskazać miejsce bólu, dlatego zapalenie zatok może objawiać się u nich rozdrażnieniem, płaczliwością, osłabieniem apetytu, niespokojnym snem lub oddychaniem przez usta.
Jak odróżnić zapalenie zatok od przeziębienia?
W pierwszych dniach przeziębienie i ostre zapalenie zatok przynosowych mogą przebiegać bardzo podobnie. O rozpoznaniu – bardziej niż pojedynczy objaw – decydują czas trwania dolegliwości i sposób, w jaki zmieniają się one w kolejnych dniach. Przy typowej infekcji wirusowej dolegliwości zwykle osiągają największe nasilenie po dwóch-trzech dniach, a następnie stopniowo słabną. Sama żółta lub zielona wydzielina z nosa nie świadczy o zakażeniu bakteryjnym, ponieważ jej kolor może zmieniać się także podczas zwykłego przeziębienia.
Ostre bakteryjne zapalenie zatok można podejrzewać, gdy wydzielina z nosa lub kaszel utrzymują się ponad 10 dni i nie widać poprawy.
Charakterystyczny bywa również tzw. podwójny przebieg choroby: dziecko zaczyna czuć się lepiej, po czym dochodzi do ponownego nasilenia objawów albo pojawia się gorączka.
Jak rozpoznać przewlekłe zapalenie zatok u dzieci?
Przewlekłe zapalenie zatok to rodzaj infekcji, której objawy utrzymują się powyżej 12 tygodni i mogą powodować trwałe zmiany w błonie śluzowej nosa i zatok przynosowych, w dodatku nie zawsze poddają się leczeniu. Najczęściej, podobnie jak w przypadku ostrego zapalenia zatok, powodem są wirusy. Za pierwotną przyczynę przewlekłego zapalenia zatok uważa się przede wszystkim nieprawidłowości w budowie anatomicznej skutkujące upośledzoną drożnością.
Przeczytaj również:
Gęsty katar u dziecka – przyczyny, rozrzedzanie i leczenie gęstej wydzieliny z nosa
Objawami przewlekłego zapalenia zatok są:
stały lub nawracający wyciek z nosa (wydzielina z nosa o charakterze śluzowo-ropnym);
upośledzona drożność nosa – na skutek zatkanego nosa dziecko oddycha przez usta;
napady kaszlu związane z zaciekaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła;
nieprzyjemny zapach z ust.
W przypadku przewlekłego zapalenia zatok u dziecka może skarżyć się ono na bóle głowy. Dodatkowo często występują sińce pod oczami. W przebiegu choroby występują także objawy ogólne związane z trudnościami w oddychaniu, które są niecharakterystyczne i rzadko wiązane są z zapaleniem zatok – drażliwość, zaburzenia uwagi i koncentracji, brak apetytu, bóle brzucha.
Diagnostyka zapalenia zatok u dziecka
Rozpoznanie zapalenia zatok u dziecka opiera się przede wszystkim na wywiadzie i badaniu lekarskim. Lekarz pyta między innymi o początek dolegliwości, jej przebieg, wcześniejsze infekcje, alergie oraz dotychczas stosowane preparaty. Istotna jest także ocena stanu ogólnego dziecka. Podczas badania sprawdza się jamę nosową, gardło i uszy.
Szersza diagnostyka może być konieczna przy nietypowym przebiegu choroby, podejrzeniu powikłań, częstych nawrotach lub przewlekłym zapaleniu zatok. W takich sytuacjach wskazana bywa konsultacja laryngologiczna. Specjalista może wykonać endoskopię nosa oraz zlecić tomografię zatok przynosowych.
Leczenie zapalenia zatok u dziecka
Leczenie zapalenia zatok dobiera się do wieku dziecka, prawdopodobnej przyczyny choroby, nasilenia dolegliwości i dotychczasowego przebiegu infekcji. Jeśli zapalenie ma charakter wirusowy, podstawą jest obserwacja oraz leczenie objawowe, które poprawia samopoczucie, lecz nie skraca bezpośrednio czasu trwania zakażenia.
W celu zmniejszenia bólu i gorączki można stosować przeznaczone dla dzieci leki przeciwbólowe oraz przeciwzapalne, takie jak paracetamol lub ibuprofen.
W wybranych przypadkach lekarz może zalecić donosowy glikokortykosteroid, zwłaszcza gdy zapaleniu towarzyszy alergia albo utrzymujący się obrzęk błony śluzowej. Nawracające lub przewlekłe zapalenie wymaga natomiast leczenia czynników podtrzymujących chorobę i niekiedy opieki laryngologa albo alergologa.
Przeczytaj również:
Kaszel u dziecka bez gorączki – przyczyny kaszlu i braku gorączki u dziecka
Czy antybiotyk jest konieczny przy zapaleniu zatok u dziecka?
Antybiotyk nie jest konieczny w każdym przypadku. Duża część zachorowań ma charakter wirusowy, a leki przeciwbakteryjne nie działają na wirusy i nie przyspieszają ustępowania takiej infekcji. Antybiotykoterapię stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy lekarz rozpozna ostre bakteryjne zapalenie zatok.
Jeżeli dolegliwości utrzymują się, ale stan dziecka jest stabilny, lekarz może zaproponować uważną obserwację przez maksymalnie trzy dni. Takie postępowanie wymaga ustalenia sposobu kontroli i rozpoczęcia leczenia, jeśli nie nastąpi poprawa albo dojdzie do nasilenia objawów.
Domowe sposoby na złagodzenie objawów zapalenia zatok u dziecka
Leczenie służące udrożnieniu i oczyszczeniu zatok można wspomóc stosując domowe sposoby:
płukanie zatok i nosa roztworami chlorku sodu (soli fizjologicznej);
wprowadzeni wody morskiej do nosa dostępnej w specjalnych opakowaniach ułatwiających aplikację;
inhalacje na zatoki z olejków eterycznych.
Powyższe sposoby pomagają oczyścić zatoki z zalegającej w nich wydzieliny, dzięki czemu jest szansa na uniknięcie powikłań w postaci bakteryjnego zapalenia zatok.
Dość często stosowanym domowym sposobem na zatoki są ciepłe okłady na okolice nosa i zatok, można w tym celu użyć rozgrzanych ziaren gorczycy wsypanych do czystej bawełnianej skarpety. Należy jednak pamiętać, aby okład nie był zbyt gorący, żeby nie doszło do oparzenia.
Warto również regularnie podawać dziecku płyny i zapewnić mu odpoczynek. Dobre nawodnienie pomaga utrzymać wydzielinę w mniej gęstej postaci, co może ułatwić jej odpływ. Jeśli powietrze w domu jest suche, pomocne bywa nawilżanie powietrza w pokoju dziecka za pomocą urządzenia wytwarzającego chłodną mgiełkę. Należy też unikać dymu tytoniowego i intensywnych zapachów drażniących drogi oddechowe.
Przeczytaj również:
Przewlekły kaszel u dziecka – jakie są przyczyny długotrwałego kaszlu u dziecka?
Ile trwa zapalenie zatok u dziecka?
Ostre zapalenie zatok przynosowych zwykle ustępuje w ciągu kilku tygodni, a za jego górną granicę przyjmuje się cztery tygodnie. Poszczególne dolegliwości mogą zanikać w różnym tempie, dlatego poprawa ogólnego samopoczucia nie zawsze oznacza, że wszystkie objawy ustąpią tego samego dnia.
Jeżeli objawy utrzymują się przez co najmniej 12 tygodni, mówi się o przewlekłym zapaleniu zatok. Nie jest ono po prostu wyjątkowo długą infekcją. W tej postaci większe znaczenie ma utrzymujący się proces zapalny, który może być związany między innymi z alergią, zaburzeniem drożności nosa lub innymi czynnikami wymagającymi dokładniejszej oceny.
Jakie powikłania może powodować zapalenie zatok u dziecka?
Powikłania występują rzadko, ale mogą być niebezpieczne. Zakażenie może szerzyć się na oczodół, powodując zapalenie jego tkanek, ropień, zapalenie nerwu wzrokowego lub pogorszenie ostrości widzenia. Do powikłań wewnątrzczaszkowych należą między innymi: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, ropień mózgu i zakrzepica zatoki jamistej.
Pilnej pomocy wymagają obrzęk lub zaczerwienienie oka, ból przy poruszaniu gałką oczną, zaburzenia widzenia, silny ból głowy, sztywność karku, uporczywe wymioty, nadmierna senność, zaburzenia świadomości albo drgawki.
