Kaszel u niemowlaka – jakie mogą być przyczyny?
Kaszel u niemowlaka pojawia się z różnych powodów. Najczęściej odpowiadają za niego zwykłe infekcje wirusowe. Wirusy wywołują stan zapalny i sprawiają, że organizm dziecka produkuje dużo śluzu. Gdy maluch ma katar, wydzielina spływa po tylnej ścianie gardła. Śluz ten drażni receptory w gardle i krtani, co zmusza dziecko do kaszlnięcia. Kaszel staje się szczególnie uciążliwy, kiedy niemowlę leży płasko na plecach. Czasami infekcja schodzi niżej i atakuje drobne drogi oddechowe. Zapalenie oskrzelików powoduje obrzęk śluzówki, sprawia, że dziecku trudno oddychać, i wywołuje silny odruch obronny.
Na drogi oddechowe bardzo źle działa również otoczenie. Dym papierosowy oraz zanieczyszczone powietrze uszkadzają rzęski oczyszczające oskrzela i nasilają stan zapalny. Tak samo działa suche powietrze w ogrzewanym pokoju, które wysusza śluzówkę.
Czujność rodziców musi wzbudzić sytuacja, w której kaszel pojawia się nagle podczas jedzenia lub zabawy. Taki objaw oznacza, że dziecko zachłysnęło się mlekiem albo wpadło mu coś do dróg oddechowych. Czasami winne są wady wrodzone, na przykład przetoka przełykowo-tchawicza, która powoduje krztuszenie przy każdym ssaniu.
W rzadszych przypadkach za problem odpowiada alergia lub wczesna astma. U niektórych dzieci występuje też refluks żołądkowo-przełykowy. Wtedy treść żołądka cofa się do góry, podrażnia gardło i wywołuje kaszel. Groźną chorobą bakteryjną jest krztusiec. Wywołuje on męczący, napadowy kaszel, po którym maluch głośno świszcze i często wymiotuje.
Przeczytaj również:
Wirus RSV u dziecka – czym grozi i czy jest na niego szczepionka?
Suchy, mokry i szczekający kaszel – co oznaczają?
Pediatrzy wyróżniają różne rodzaje kaszlu, z czego najczęściej wymienia się kaszel suchy i mokry.
Suchy kaszel pojawia się zazwyczaj na samym początku infekcji. Stan zapalny sprawia, że błona śluzowa gardła i krtani staje się czerwona oraz podrażniona. W drogach oddechowych nie ma jeszcze gęstej wydzieliny, dlatego dziecko kaszle w sposób twardy, męczący i niczego nie odkrztusza.
Mokry kaszel wywołuje wydzielina, która pojawia się na dalszym etapie choroby. Organizm malucha zaczyna produkować gęsty śluz w oskrzelach. Przy każdym wydechu słychać wtedy charakterystyczny, „bulgoczący” dźwięk. Niemowlęta nie potrafią wypluwać flegmy, dlatego po odkrztuszeniu po prostu ją połykają.
Szczekający kaszel przypomina szczekanie psa albo głośny, metaliczny dźwięk. Taki kaszel oznacza obrzęk błony śluzowej w przebiegu zapalenia krtani. Napuchnięta śluzówka zwęża drogi oddechowe, co utrudnia dziecku oddychanie i wywołuje chrypkę.
Sam dźwięk kaszlu nie wystarcza do postawienia diagnozy. Jedynym pewnym sposobem na ocenę zdrowia malucha jest dokładne badanie osłuchowe klatki piersiowej wykonane przez lekarza
Kaszel w nocy i po karmieniu
Nasilenie objawów po odłożeniu niemowlęcia do łóżeczka wynika z pozycji ciała – katar spływa w pozycji leżącej po tylnej ścianie gardła i drażni krtań. Z kolei kaszlanie przy i po karmieniu wskazuje na cofanie się treści żołądkowej (refluks) lub problemy z połykaniem, co wymaga konsultacji z lekarzem.
Kaszel bez gorączki – czy może wymagać konsultacji?
Brak gorączki u dziecka bardzo często usypia czujność rodziców, ale w przypadku niemowląt jest to mylące. Układ odpornościowy małych dzieci dopiero dojrzewa, co sprawia, że groźne infekcje dróg oddechowych (takie jak wirusowe zapalenie oskrzelików czy krztusiec) potrafią rozwijać się bez podwyższonej temperatury ciała.
Wizyta u pediatry staje się konieczna, gdy:
kaszel u niemowlaka trwa już kilka dni i zamiast słabnąć, staje się głośniejszy lub bardziej nasilony,
maluch staje się marudny, szybciej męczy się podczas karmienia albo rezygnuje z części posiłków,
pojawia się świszczący oddech, płytki oddech lub nietypowe ciche stękanie.
Każde niemowlę poniżej 3. miesiąca życia, u którego pojawi się kaszel lub katar, musi bezwzględnie obejrzeć lekarz. Z pozoru niegroźna infekcja dolnych dróg oddechowych może w krótkim czasie doprowadzić do groźnych powikłań.
Przeczytaj również:
Pierwsza pomoc u dziecka – zadławienie, podtopienie, utrata przytomności, resuscytacja
Co na kaszel u niemowlaka? Postępowanie w domu
Pomoc maluchowi polega przede wszystkim na działaniach niefarmakologicznych:
Działanie | Cel postępowania | Sposób wykonania |
Udrażnianie nosa | Usunięcie gęstej wydzieliny | Odsysanie wydzieliny aspiratorem |
Inhalacje | Nawilżenie śluzówki gardła i oskrzeli | Nebulizacja z 0,9% soli fizjologicznej przez maseczkę |
Pojenie i karmienie | Ochrona przed odwodnieniem, rozrzedzenie śluzu | Częstsze podawanie mniejszych porcji mleka |
Nawilżanie powietrza | Ochrona przed suchym powietrzem | Utrzymanie temperatury 18–20°C i wilgotności powietrza na poziomie 50–60% (pomoże nawilżacz powietrza) |
W czasie czuwania warto nosić niemowlę w pozycji pionowej lub półpionowej, co ułatwia oddychanie i drenaż oskrzeli. Podczas snu obowiązują jednak inne zasady: dziecko musi spać na płaskim, twardym materacu, wyłącznie na plecach. Podkładanie poduszek może utrudniać oddychanie i zwiększa ryzyko SIDS (nagłej śmierci łóżeczkowej).
Czego nie podawać niemowlęciu na kaszel?
Leki z apteki bez recepty wydają się bezpiecznym rozwiązaniem, jednak w przypadku najmłodszych pacjentów, wiele z nich nie nadaje się do użycia. Układ oddechowy oraz metabolizm niemowlęcia funkcjonują w specyficzny sposób, co wyklucza stosowanie wielu popularnych preparatów i sposobów na kaszel, które sprawdzają się u starszych dzieci i dorosłych. Zakazane są między innymi:
syropy przeciwkaszlowe i leki wykrztuśne podawane bez konsultacji z pediatrą – leki hamujące odruch kaszlowy w ośrodkowym układzie nerwowym, takie jak butamirat, dekstrometorfan czy kodeina, mogą wywołać niebezpieczną depresję ośrodka oddechowego, co grozi zatrzymaniem oddechu. Z kolei leki wykrztuśne zwiększają ilość śluzu w drogach oddechowych. Niemowlę nie potrafi efektywnie odkrztusić dużej objętości flegmy, co prowadzi do zalegania wydzieliny w drogach oddechowych.
Miód – podawanie miodu dzieciom przed ukończeniem 12. miesiąca życia jest bezwzględnie zakazane. Produkt ten może zawierać przetrwalniki bakterii wywołujących botulizm dziecięcy, czyli ciężkie i zagrażające życiu zatrucie toksyną botulinową.
Olejki eteryczne – silne substancje zapachowe, na przykład mentol, kamfora czy eukaliptus, podrażniają delikatny układ oddechowy niemowlęcia.
Inhalacje gorącą parą – stosowanie domowych „parówek” nad miską z wrzątkiem stwarza ogromne ryzyko oparzenia skóry twarzy, oczu oraz dróg oddechowych dziecka.
Preparaty złożone – syropy wieloskładnikowe łączą w swoim składzie kilka różnych substancji czynnych naraz. Takie połączenie drastycznie zwiększa ryzyko przypadkowego przedawkowania leku oraz wystąpienia ciężkich działań niepożądanych u malucha.
Przeczytaj również:
Gorączka u niemowlęcia – od jakiej temperatury zbijać, kiedy jechać do lekarza?
Kaszel u niemowlaka – kiedy pilnie szukać pomocy?
Niektóre objawy towarzyszące kaszlowi wymagają natychmiastowego wezwania pogotowia lub pilnego udania się do szpitala.
Natychmiast skonsultuj się z lekarzem, jeśli zauważysz:
Bezdechy lub sinienie – dziecko nagle przerywa oddychanie na dłuższy czas, a wokół jego ust, na języku lub na paznokciach pojawia się siny odcień skóry. Taki objaw oznacza, że organizm niemowlęcia otrzymuje zbyt mało tlenu.
Wyraźny wysiłek podczas oddychania – maluch wkłada ogromną siłę w każdy oddech, co rodzic zauważa jako głębokie wciąganie przestrzeni międzyżebrowych, intensywną pracę skrzydełek nosa, ciche stękanie wydechowe lub wyraźnie przyspieszony rytm oddechowy. Te oznaki świadczą o rozwijającej się niewydolności układu oddechowego.
Zaburzenia przytomności – niemowlę staje się wiotkie, traci normalny kontakt z otoczeniem, nie reaguje na bodźce albo rodzice mają poważny problem z jego wybudzeniem. Taki stan wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.
Oznaki odwodnienia – dziecko traci siłę na ssanie piersi lub butelki, jego pieluszka pozostaje niemal sucha przez ponad sześć godzin, podczas płaczu nie pojawiają się łzy, a ciemiączko na głowie ulega wyraźnemu zapadnięciu. Szybkie odwodnienie grozi wycieńczeniem organizmu malucha.
Wysoka gorączka u najmłodszych dzieci – termometr wskazuje temperaturę wynoszącą 38 stopni Celsjusza lub więcej. U niemowlęcia, które nie ukończyło jeszcze trzeciego miesiąca życia, każda podwyższona temperatura wymaga natychmiastowej diagnostyki szpitalnej.
Brak poprawy u noworodka lub wcześniaka – każda infekcja u noworodka oraz u dziecka urodzonego przedwcześnie rozwija się w błyskawicznym tempie. Jeśli stan takiego malucha nie poprawia się lub budzi jakikolwiek niepokój rodziców, należy skorzystać z natychmiastowej pomocy lekarskiej.
Słowem podsumowania, kaszel u niemowlaka zawsze wymaga czujności ze strony rodziców. Jeżeli obok kaszlu pojawią się też inne objawy (ból gardła, płacz, gorączka, odwodnienie), trzeba wezwać lekarza.
