Bóle kolan i nóg u dziecka – co to znaczy?
Ból nóg u dziecka może mieć różną etiologię i niekoniecznie musi oznaczać występowanie poważnych patologii, nawet w przypadku silnego bólu kolana. Mogą to być bóle wzrostowe, związane z okresem dojrzewania, które nie są niczym groźnym.
W przypadku występowania chorób są to najczęściej schorzenia ortopedyczne oraz zmiany urazowe. Bardzo rzadko ból kolana czy nóg u dziecka oznacza nowotwór, guz czy zmiany guzopodobne. Przy tych ostatnich dolegliwości są bardzo niecharakterystyczne i zazwyczaj nie są związane jedynie z objawami ze strony stawu kolanowego.
W przypadku nowotworu znamienne jest to, że odczucia bólowe pojawiają się nagle, bez możliwej do uchwycenia przyczyny i w zasadzie żadna próba przyjęcia przez dziecko pozycji odciążającej nie przynosi ulgi. W przypadku niepokojących objawów warto zasięgnąć porady specjalisty.
Przeczytaj również:
Jaki sport dla przedszkolaka?
Urazy kolana u dziecka to przyczyna bólu
Do bardzo częstych przyczyn powodujących przeciążenie aparatu kostno-stawowego i uszkodzenie kolana u dzieci należą upadki oraz kontuzje, które są wynikiem uprawiania sportu. Zbyt duże obciążenie, brak odpowiedniego przygotowania oraz ciągle rozwijający się organizm to czynniki, które mogą zadecydować o ryzyku wystąpienia urazu.
Ból kolana z przodu u dziecka, często zgłaszany przez osoby nastoletnie, głównie dziewczęta, powiązany jest z przeciążeniem stawu. Za przyczynę można uznać np.: długotrwałe chodzenie po górach, intensywne ćwiczenia fizyczne (aerobik), siedzenie przez długi czas ze zgiętymi kolanami.
Ból kolan u nastolatków, w szczególności u chłopców w wieku 10-14 lat, bywa związany z aktywnością ruchową wymagającą wyskoków i podskoków.
Ból pod kolanem u dziecka pojawia się w wyniku mikrourazów więzadła właściwego rzepki. W takiej sytuacji mamy do czynienia z tzw. kolanem skoczka. Intensywne uprawianie sportu (lekkoatletyki, koszykówki, piłki siatkowej czy piłki ręcznej) ze względu na swój charakter może sprzyjać pojawianiu się takich dolegliwości. Skręcenie kolana u dziecka (nagle i z dużym obciążeniem) podczas aktywności fizycznej może implikować poważne konsekwencje. Często dochodzi do uszkodzenia łękotek, czyli struktur amortyzujących staw. W zależności od tego, która łąkotka została uszkodzona – boczna czy przyśrodkowa, pojawia się ból kolana po wewnętrznej stronie lub z boku kolana. Tego typu urazy często pojawiają się u osób grających w piłkę ręczną, koszykówkę czy tenis ziemny.
W przypadku niemowląt i małych dzieci do najczęstszych urazowych przyczyn bólu kolana zaliczamy różnego rodzaju incydenty podczas zabawy. Należy pamiętać, aby otoczenie dziecka było bezpieczne: nie pozostawiamy dziecka samego bez opieki, staramy się zapewnić odpowiednią przestrzeń do zabawy bez niebezpiecznych przedmiotów, pamiętamy o ryzyku upadku ze schodów oraz urazów na twardych powierzchniach.
U dziecka, które jeszcze nie chodzi, ale doznało urazu, powinien zaniepokoić nas ból, który prezentowany jest w różny sposób, tj. dziecko oszczędza chorą kończynę, płacze podczas przewijania i czynności pielęgnacyjnych angażujących bolący staw. Należy również zwrócić uwagę na współwystępujące zmiany: zaczerwienienia, ocieplenia i obrzęki kolana.
Przeczytaj również:
Zajęcia dodatkowe dla przedszkolaka
Kiedy ból kolana u dziecka wymaga pilnej wizyty u lekarza?
Nie każdy ból kolana u dziecka wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Istnieją jednak objawy, których nie należy bagatelizować. Pilnej oceny lekarskiej wymaga ból kolana połączony z gorączką, znacznym obrzękiem stawu, zaczerwienieniem lub wyraźnym ociepleniem skóry. Takie dolegliwości mogą świadczyć między innymi o zakażeniu stawu, które wymaga szybkiego leczenia.
Do szpitalnego oddziału ratunkowego należy zgłosić się również wtedy, gdy dziecko nie może stanąć na chorej nodze, odczuwa bardzo silny ból, ma widoczną deformację kolana lub nie jest w stanie poruszać kończyną po urazie.
Konsultacji z pediatrą wymaga także ból, który utrzymuje się przez kilka dni bez poprawy, regularnie powraca albo powoduje utykanie. Szczególną uwagę należy zwrócić na zmianę sposobu chodzenia, nawet jeśli dziecko nie skarży się na silne dolegliwości. Utrzymujący się ból nie powinien być automatycznie przypisywany intensywnej aktywności fizycznej czy wzrostowi organizmu.\
Co robić, gdy dziecko boli kolano? Domowe sposoby na złagodzenie bólu
Jeżeli ból kolana u dziecka pojawił się po wysiłku fizycznym lub niewielkim urazie, a dziecko może normalnie chodzić i nie występują niepokojące objawy, można początkowo zastosować proste sposoby łagodzenia dolegliwości.
Przede wszystkim warto ograniczyć czynności nasilające ból, takie jak bieganie, skakanie czy długotrwałe chodzenie. W przypadku świeżego, niewielkiego urazu pomocny może być zimny okład przykładany na około 10–15 minut. Należy zawsze oddzielić zimny kompres od skóry ręcznikiem, aby uniknąć jej uszkodzenia.
Jeżeli kolano jest lekko opuchnięte po urazie, można dodatkowo ułożyć nogę na poduszce, tak aby znajdowała się nieco wyżej podczas odpoczynku. Nie należy natomiast na siłę zginać ani prostować bolącego stawu.
W razie potrzeby można zastosować odpowiedni dla wieku dziecka lek przeciwbólowy, np. paracetamol lub ibuprofen, zgodnie z ulotką i po uwzględnieniu przeciwwskazań. W razie wątpliwości dotyczących dawkowania warto poradzić się farmaceuty lub lekarza. Dzieciom poniżej 16. roku życia nie należy podawać aspiryny bez zalecenia lekarza.
Jeśli ból narasta, dziecko zaczyna utykać lub pojawia się obrzęk stawu, konieczna jest konsultacja lekarska.
Przeczytaj również:
Stopa końsko-szpotawa – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie
Ból kolana u dziecka – przyczyny ortopedyczne
W wieku od 2 do 7 lat bardzo często mogą występować obustronne, naprzemienne bóle kolan. Dolegliwości zazwyczaj dają o sobie znać w nocy, przerywając sen dziecka. Wówczas istnieje konieczność wykonania badania rentgenowskiego oraz dodatkowych badań klinicznych. Jeśli ich wyniki nie wykazują żadnych zmian patologicznych, należy uznać, że mamy do czynienia z tzw. bólami wzrostowymi u dziecka. Warto jednak pamiętać, że takie objawy mogą występować przez dłuższy czas.
Po około 10. roku życia ból pod kolanem, zlokalizowany w okolicy guzowatości piszczeli może wskazywać na chorobę Osgooda-Schlattera. W przypadku zaawansowanego schorzenia występuje silny ból w kolanie u dziecka oraz miejscowy obrzęk. W badaniu rezonansu magnetycznego obserwujemy zmiany o charakterze zapalnym. Pojawia się przeciążenie chrząstki wzrostowej.
Ból kolan u nastolatków, szczególnie u dziewcząt to często objaw konfliktu rzepkowo-udowego. Występują w okresie dorastania. W ich skład mogą wchodzić inne patologie, takie jak chondromalacja rzepki czy zespół fałdu maziówki. Bardzo charakterystycznym objawem jest wtedy ból kolana z przodu.
W przypadku, gdy dziecko boli kolano z przodu, pod rzepką, ale nie ma uchwytnych przyczyn takiego stanu rzeczy, stawia się diagnozę idiopatycznych bólów przedniego przedziału tego stawu. Dolegliwości we wspomnianej lokalizacji pojawiają się podczas wysiłku fizycznego czy kucania. Pojawia się również ból kolana u dziecka przy chodzeniu (podczas długich spacerów) czy w trakcie wchodzenia po schodach, a nawet siedzenia. Wraz z upływem czasu narasta ich intensywność. Może występować również ból kolana przy zginaniu.
Przeczytaj również:
Skala Tannera – ocena fazy dojrzewania chłopców i dziewcząt – jak wygląda?
Ból kolana u dziecka bez urazu – czy przyczyna może znajdować się w biodrze?
Ból kolana u dziecka bez urazu nie zawsze oznacza chorobę samego stawu kolanowego. Niekiedy źródłem dolegliwości jest staw biodrowy, a ból jest odczuwany w okolicy kolana. Zjawisko to określa się jako ból rzutowany.
Przykładem schorzenia, które może powodować takie objawy, jest choroba Perthesa, związana z zaburzeniem ukrwienia głowy kości udowej. U starszych dzieci i nastolatków należy również brać pod uwagę młodzieńcze złuszczenie głowy kości udowej. Oprócz bólu kolana mogą występować wówczas utykanie, ograniczenie ruchomości biodra lub zmiana ustawienia kończyny.
Z tego powodu podczas diagnostyki bólu kolana lekarz powinien ocenić także staw biodrowy. Szczególnie istotne jest to wtedy, gdy dziecko utyka, nie doznało urazu, a badanie samego kolana nie pozwala wyjaśnić przyczyny dolegliwości.
Ból kolana u dziecka rano i sztywność stawu – co mogą oznaczać?
Warto zwrócić uwagę nie tylko na lokalizację bólu, ale również na porę jego występowania. Ból kolana po przebudzeniu, któremu towarzyszy sztywność stawu, może wskazywać na proces zapalny.
Jedną z możliwych przyczyn jest młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów (MIZS), które może dotyczyć jednego lub kilku stawów, w tym kolan. Charakterystyczne objawy obejmują poranną sztywność, obrzęk oraz ograniczenie ruchomości. Dziecko może mieć trudności z rozpoczęciem chodzenia po wstaniu z łóżka, a po pewnym czasie poruszania się dolegliwości mogą się zmniejszać.
U młodszych dzieci objawy bywają trudniejsze do rozpoznania, ponieważ nie zawsze potrafią one dokładnie opisać ból. Rodzice mogą zauważyć niechęć do chodzenia, utykanie lub ograniczenie codziennej aktywności.
Przeczytaj również:
Bóle stawów u dzieci – jakie są przyczyny bolących stawów u dziecka?
Czy ból kolana u dziecka oznacza nowotwór?
Symptomy świadczące o możliwości występowania nowotworu układu kostnego u dzieci
są niecharakterystyczne. Pojawiają się nie tylko objawy lokalne, ale także ogólnoustrojowe.
W przypadku stwierdzenia ich współwystępowania należy niezwłocznie zgłosić się do specjalisty.
Do objawów, które mogą sugerować nowotwór należą:
- regularnie występujące bóle kolan – w szczególności w nocy,
- dolegliwości zlokalizowane w jednym miejscu bez cech promieniowania,
- tkliwość bólowa o niewyjaśnionej przyczynie,
- ból występujący w trakcie spoczynku,
- utykanie o niewyjaśnionej etiologii,
- ból nóg u dziecka i gorączka.
W takich przypadkach konieczne jest wykonanie badań obrazowych oraz poszerzenie diagnostyki o badania laboratoryjne.
Jakie badania wykonać, gdy dziecko boli kolano?
Diagnostyka bólu kolana u dziecka rozpoczyna się od wywiadu i badania fizykalnego. Lekarz ocenia zakres ruchomości stawu, obecność obrzęku, tkliwość oraz sposób chodzenia. Sprawdza również, czy źródłem bólu nie są inne okolice kończyny, szczególnie biodro.
W zależności od objawów lekarz może zalecić dodatkowe badania:
- RTG kolana pozwala ocenić struktury kostne i bywa wykonywane przy podejrzeniu złamania, niektórych zmian przeciążeniowych lub chorób kości.
- USG kolana może pomóc w wykryciu płynu w stawie oraz ocenie wybranych tkanek miękkich. Jest badaniem nieinwazyjnym i nie wykorzystuje promieniowania rentgenowskiego.
- Rezonans magnetyczny (MRI) umożliwia dokładniejszą ocenę chrząstki, więzadeł, łąkotek oraz kości. Może być przydatny, jeśli dolegliwości utrzymują się, a wcześniejsze badania nie wyjaśniły ich przyczyny.
- Badania krwi, takie jak morfologia, CRP i OB, mogą być pomocne w przypadku podejrzenia zakażenia lub choroby zapalnej.
Nie każde dziecko z bólem kolana potrzebuje wszystkich wymienionych badań. Przy typowych bólach wzrostowych, prawidłowym badaniu lekarskim i braku niepokojących objawów diagnostyka obrazowa może nie być konieczna. O wyborze badań decyduje lekarz na podstawie obrazu klinicznego.
Przeczytaj również:
Rezonans magnetyczny u dziecka – na czym polega, jak się go przeprowadza?
Do jakiego lekarza zgłosić się z bólem kolana u dziecka?
Pierwszym specjalistą, do którego warto zgłosić się z bólem kolana u dziecka, jest pediatra lub lekarz rodzinny. Na podstawie wywiadu i badania oceni on, czy dolegliwości mogą mieć charakter przejściowy, czy wymagają dalszej diagnostyki.
Jeżeli podejrzewane jest uszkodzenie struktur stawu, wada anatomiczna lub schorzenie przeciążeniowe, dziecko może zostać skierowane do ortopedy dziecięcego. W przypadku objawów sugerujących chorobę zapalną wskazana może być konsultacja reumatologa dziecięcego.
Warto przygotować się do wizyty, obserwując, od kiedy występuje ból, czy dotyczy jednego czy obu kolan oraz jakie czynności go nasilają. Istotne są również informacje o przebytych urazach, gorączce, obrzęku i ograniczeniu aktywności dziecka.
Czy dziecko z bólem kolana może chodzić na WF i uprawiać sport?
Możliwość uczestniczenia w zajęciach wychowania fizycznego zależy od przyczyny i nasilenia dolegliwości. Jeśli ból kolana pojawia się podczas biegania, skakania lub wykonywania przysiadów, nie należy zmuszać dziecka do kontynuowania ćwiczeń.
Nie zawsze konieczna jest jednak całkowita rezygnacja z aktywności fizycznej. Przy łagodnych dolegliwościach przeciążeniowych można rozważyć czasowe ograniczenie intensywnych treningów i wybór ruchu, który nie nasila bólu, zgodnie z zaleceniami lekarza lub fizjoterapeuty.
Po urazie powrót do sportu powinien być stopniowy. Przed wznowieniem pełnych treningów dziecko powinno odzyskać prawidłowy zakres ruchomości kolana, sprawność mięśni i możliwość wykonywania codziennych czynności bez bólu i obrzęku.
W przypadku poważniejszych urazów moment powrotu do aktywności ustala specjalista. Zbyt wczesne wznowienie intensywnych ćwiczeń może zwiększać ryzyko ponownego uszkodzenia stawu.
Rehabilitacja na kolano – jakie ćwiczenia na ból?
Rehabilitacja jest oczywiście uzależniona od rodzaju schorzenia, jego genezy i stopnia zaawansowania. Wspólnym mianownikiem jest jednak: stosowanie fizycznych ćwiczeń na kolano przywracających pełen zakres ruchomości, ćwiczeń propriocepcji poprawiających czucie głębokie i usprawniających kontrolę nad właściwym ustawieniem stawu, masaż kończyn dolnych, krioterapię, kinesiotaping. W przypadku niektórych schorzeń stawu kolanowego stosuje się także czasowe unieruchomienie w postaci ortezy.
Wskazane bywa ograniczenie wysiłku fizycznego i zabiegi mające na celu regenerację uszkodzonych struktur aparatu mięśniowo-więzadłowo-kostnego.
współpraca: redakcja Mamazone
