Chora tarczyca u dziecka – niedobór hormonów tarczycy
Tarczyca to gruczoł znajdujący się w środkowej części szyi. Wydziela do krwi hormony, warunkujące prawidłowy rozwój i funkcjonowanie organizmu człowieka już w łonie matki i później przez całe życie. Hormony tarczycy są jednym z kluczowych czynników prawidłowego rozwoju mózgu i układu nerwowego, regulują metabolizm, produkcję ciepła, siłę mięśniową. Wpływają również na pracę serca, wzrost kości oraz dojrzewanie płciowe.
Czynność tarczycy regulowana jest przez struktury w mózgu – podwzgórze i przysadkę mózgową. Przysadka wytwarza hormon TSH (hormon tyreotropowy), pobudzający tarczycę do produkcji jej hormonów – T3 i T4. Podwzgórze wydziela hormon TRH (tyreoliberynę), który kontroluje wydzielanie TSH przez przysadkę. Niezbędny do syntezy hormonów tarczycy jest jod. Zaburzenia funkcji gruczołu to nadczynność tarczycy – nadmiar hormonów tarczycowych oraz niedoczynność tarczycy, czyli ich niedobór, który może być groźny w skutkach zwłaszcza u najmłodszych.
Niedoczynność tarczycy u niemowlaka grozi nieprawidłowym rozwojem układu nerwowego. Z tego powodu w Polsce każdy noworodek bez wyjątku jest badany po urodzeniu w kierunku niedoczynności tarczycy, której ewentualne wykrycie jest wskazaniem do rozpoczęcia natychmiastowego leczenia, najlepiej jeszcze w pierwszym tygodniu życia. Badanie to jest częścią ogólnopolskiego programu badań przesiewowych noworodków.
Przeczytaj również:
Niedoczynność przytarczyc – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie niedoczynności przytarczyc
Jakie są przyczyny niedoczynności tarczycy u dzieci?
Istnieją różne typy niedoczynności tarczycy (hipotyreozy):
- wrodzona niedoczynność tarczycy,
- nabyta niedoczynność tarczycy (pojawiająca się w trakcie życia),
- dziedziczna (genetyczna) niedoczynność tarczycy,
- sporadyczna (stwierdzona u dziecka, gdy w rodzinie nie ma chorób tarczycy),
- przejściowa,
- trwała.
Niedoczynność tarczycy może być spowodowana jej nieprawidłową funkcją lub za małą produkcją TSH w przysadce mózgowej, czyli niewystarczającym pobudzeniem tarczycy „od góry”. Stan ten nazywamy wtórną niedoczynnością tarczycy.
Rzadziej występuje trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy, wynikająca z zaburzeń pracy podwzgórza.
Przyczyny nabytej niedoczynności tarczycy u dzieci starszych to
- choroba Hashimoto (choroba autoimmunologiczna),
- leczenie nadczynności tarczycy – operacyjnie lub radiojodem,
- leczenie guza mózgu (radioterapia lub operacja) – guzy mózgu to drugie co do częstości (po białaczkach) choroby nowotworowe u dzieci,
- leczenie amiodaronem – lekiem stosowanym w arytmii serca.
Choroba Hashimoto to choroba autoimmunologiczna (zwana też przewlekłym limfocytarnym zapaleniem tarczycy) i dotyczy głównie dzieci starszych, kilku- i kilkunastoletnich. Polega na tym, że układ odpornościowy produkuje przeciwciała, które uszkadzają tarczycę. Jak każda choroba autoimmunologiczna, przewlekłe zapalenie tarczycy u dziecka wiąże się z wyższym ryzykiem występowania innych chorób z tej grupy: cukrzycy typu 1, bielactwa, łysienia plackowatego, łuszczycy i innych.
Przeczytaj również:
Niedoczynność tarczycy w ciąży – czy można urodzić zdrowe dziecko?
Wrodzona niedoczynność tarczycy u dzieci
Przyczyny wrodzonej niedoczynności tarczycy to:
- zaburzenia rozwoju tarczycy w życiu płodowym,
- zaburzenia produkcji hormonów tarczycy,
- znaczny niedobór jodu.
Niskie TSH u dziecka (niedoczynność przysadki mózgowej), choroby tarczycy i ich leczenie u matki w czasie ciąży, wady anatomiczne okolicy podwzgórza i przysadki – rozszczep podniebienia, niedorozwój ciała modzelowatego mózgu, hiperteloryzm, czyli nadmiernie szerokie rozstawienie oczu – również mogą skutkować chorą tarczycą.
Wcześniactwo, niedotlenienie w czasie porodu, ciężkie infekcje noworodków, niedobór jodu u matki w czasie ciąży powodują przemijającą niedoczynność tarczycy u niemowlaka.
Wrodzona hipotyreoza u dziecka częściej niż statystycznie występuje u dzieci z zespołem Downa – aż w 3 proc. przypadków.
Objawy wrodzonej niedoczynności tarczycy
Objawy niedoczynności tarczycy u dziecka, podobnie jak u osób dorosłych, wynikają z tego, że hormony tarczycy odpowiadają za przemianę materii. Pobudzają np. produkcję ciepła, więc gdy ich poziom jest za niski, pacjenci mogą zgłaszać ciągłe uczucie zimna. Można powiedzieć, że przy niedoczynności tarczycy organizm „zwalnia obroty” – stąd senność, obniżenie ciśnienia i tętna oraz zaparcia – na skutek leniwej perystaltyki jelit.
Niedoczynność tarczycy u dzieci, zależnie od wieku i rodzaju, ma różny obraz kliniczny. Dzieci z wrodzoną niedoczynnością tarczycy mają dużą masę urodzeniową (powyżej 4 kg), a ciąża może trwać nawet 42 tygodnie.
Przeczytaj również:
Poporodowe zapalenie tarczycy – objawy, badania, leczenie
Hipotyreoza u niemowlaka ma takie objawy jak:
- przedłużona żółtaczka noworodków,
- duże ciemiączko tylne (na potylicy) i szerokie szwy czaszkowe,
- zmniejszone napięcie mięśni (dziecko jest wiotkie),
- mała aktywność, znaczna senność, niechęć do ssania piersi,
- zaparcia,
- przepuklina pępkowa,
- mały przyrost masy ciała.
Kiedy niemowlę ma niedoczynność tarczycy, jego język jest duży, wylewa się z buzi. Skóra się błyszczy, jest porcelanowa. U dzieci z niedoczynnością tarczycy typowe jest również opóźnione ząbkowanie, a także spowolnienie rozwoju intelektualnego.
Jak rozpoznać problemy z tarczycą u dziecka starszego?
U starszych dzieci z niedoczynnością nabytą objawy to:
- nadmierna senność, ospałość,
- opóźnienie/zwolnienie wzrostu,
- brak apetytu i zaparcia,
- suche, szorstkie, łamliwe włosy,
- stałe uczucie zimna,
- wolna akcja serca,
- sucha skóra, głównie na łokciach, kolanach,
- opuchnięte twarz, zwłaszcza na powiekach.
Bardziej typowe dla niedoczynności tarczycy są objawy hipotyreozy nabytej u starszych dzieci, przypominają te występujące u dorosłych. U noworodków i niemowląt niechęć do ssania, przedłużająca się żółtaczka czy mały przyrost masy ciała mogą sugerować wiele innych chorób i nie są tak oczywiste.
Przeczytaj również:
Brzuch tarczycowy – co to jest? Jak wygląda, od czego powstaje, jak leczyć?
Jak leczyć niedoczynność tarczycy u dziecka?
Wrodzona niedoczynność tarczycy niezdiagnozowana i nieleczona niesie za sobą ryzyko trwałego upośledzenia intelektualnego. Dlatego każdy noworodek nie wcześniej niż w 3. i nie później niż w 5. dobie po urodzeniu ma wykonane badanie przesiewowe w tym kierunku. Wykonuje się badanie TSH u dziecka w kropli krwi pobranej na specjalną bibułkę.
Test ten może nie wykryć wtórnej niedoczynności tarczycy. Wcześniaki i dzieci urodzone w ciężkim stanie wymagają powtórzenia badania, zwykle w 14. dobie życia. Niekorzystny wynik badania przesiewowego trzeba zweryfikować, oznaczając stężenia hormonów tarczycy T3 i T4. Wykonuje się też USG tarczycy, żeby ocenić, czy jest ona odpowiednio rozwinięta.
Leczenie niedoczynności tarczycy u dzieci
Po potwierdzeniu diagnozy włącza się leczenie – syntetyczny hormon T4 (lewotyroksyna), do końca życia. Dawki są tu większe niż u starszych dzieci i u dorosłych ze względu na ogromne zapotrzebowanie rozwijającego się organizmu.
Przy podejrzeniu nabytej niedoczynności tarczycy u starszych dzieci przeprowadza się badanie krwi – TSH, hormony tarczycy oraz przeciwciała, które mogą przemawiać za autoimmunologicznym podłożem choroby. Najbardziej istotne są przeciwciała anty-TPO. Wykonuje się również USG gruczołu i czasami biopsję tarczycy. W leczeniu stosuję się, podobnie jak w niedoczynności wrodzonej, syntetyczny hormon tarczycy, przez całe życie pacjenta.
Dieta w niedoczynności tarczycy u dziecka
W niedoczynności tarczycy u dziecka dieta nigdy nie zastąpi leków, może jednak mieć działanie wspomagające. Za pracę tarczycy odpowiadają między innymi takie pierwiastki, jak jod, żelazo, cynk i selen. Od 20 lat sól morska, której używamy w naszej kuchni, jest jodowana, nie ma więc potrzeby dodatkowego dosalania. Inne produkty bogate w jod to ryby morskie – dorsz, mintaj, tuńczyk oraz owoce morza, np. małże.
Przy chorej tarczycy dieta dziecka powinna uwzględniać także produkty bogate w żelazo: mięso, podroby mięsne, produkty zbożowe pełnoziarniste, żółtka jaj, rośliny strączkowe, szpinak, pietruszkę, awokado, pestki dyni, porzeczki, poziomki.
Selen w największej ilości znajduje się w orzechach brazylijskich, a także w roślinach strączkowych, rybach, indyku, pełnoziarnistych produktach zbożowych. Najbogatsze w cynk są z kolei: mięso, jaja, nasiona dyni, słonecznika, cebula, czosnek, otręby pszenne. Warto więc wzbogacać dietę w te produkty i wspomagać tym samym tarczycę, zwłaszcza u starszych dzieci z bardziej rozbudowanym jadłospisem.
