Poronienie – objawy, jak wygląda, postępowanie

Czym jest poronienie?

Poronienie to samoistne zakończenie ciąży do 22. tygodnia jej trwania, kiedy płód nie jest jeszcze zdolny do przeżycia poza organizmem matki. Natomiast jeśli do rozwiązania ciąży dojdzie pomiędzy 22. a 37. tygodniu ciąży, mówimy o porodzie przedwczesnym.

Szacuje się, że średnio 15% do nawet 25% ciąż kończy się poronieniem. Jednak rzeczywista ocena tej wartości jest trudna, ponieważ do poronienia bardzo często dochodzi na bardzo wczesnym etapie ciąży, kiedy część kobiet nie jest jeszcze świadoma stanu, w jakim się znajduje. Wówczas pojawiające się krwawienie może być opacznie wzięte za spóźnioną miesiączkę.

Ryzyko poronienia zależy od czasu trwania ciąży. Najczęściej dochodzi do niego między 4. a 6. tygodniem ciąży. Natomiast częstość poronień po 14. tygodniu ciąży spada do 2%.

Przeczytaj również:

Puste jajo płodowe – czym jest, co oznacza, jak się objawia?

Rodzaje poronień

Wyróżniamy następujące rodzaje poronień:

• poronienie zagrażające – charakteryzuje je krwawienie z dróg rodnych, któremu mogą, ale nie muszą towarzyszyć skurcze macicy manifestujące się jako ból brzucha. Nie dochodzi jednak do rozwarcia szyjki macicy i wydalenia elementów jaja płodowego. W badaniu USG stwierdza się obecność pęcherzyka ciążowego oraz prawidłową czynność serca płodu. W większości przypadków poronień zagrażających, rokowania co do dalszego prawidłowego rozwoju ciąży są dobre;
• poronienie całkowite – oznacza całkowite wydalenie jaja płodowego z jamy macicy. Najczęściej dochodzi do niego na wczesnym etapie ciąży, do 12. tygodnia jej trwania, czyli w pierwszym trymestrze ciąży;
• poronienie niezupełne – mówimy o nim w przypadku częściowego wydalenia elementów jaja płodowego, np. w sytuacji gdy dojdzie do wydalenia płodu, a resztki łożyska pozostaną w jamie macicy;
• poronienie w toku – charakteryzuje się triadą objawów: krwawieniem z dróg rodnych, rozwarciem szyjki macicy oraz bólem podbrzusza. Kiedy po kilku dniach krwawienie samo ustaje, najczęściej świadczy o dokonaniu się poronienia i utracie ciąży. Dla zobrazowania, czy było ono całkowite czy niezupełne zawsze należy wykonać badanie USG;
• poronienie zatrzymane – mówimy o nim wówczas, gdy podczas badania USG stwierdza się obumarcie płodu z całkowitym zachowaniem elementów jaja płodowego. Pacjentki najczęściej zgłaszają się do lekarza z lekkim krwawieniem z dróg rodnych. W tym przypadku nierzadko dochodzi do samoistnego poronienia całkowitego po upływie 1 do 3 tygodni.

Powyższe rozróżnienie jest niezwykle istotne w odniesieniu do postępowania medycznego, jakie należy wdrożyć.

Odrębną jednostkę kliniczną od poronień sporadycznych stanowią poronienia nawracające. Mówimy o nich, gdy kobieta doświadczy utraty co najmniej 3 kolejnych ciąż. Szacuje się, że poronienia nawracające dotyczą ok. 1% kobiet. W tym przypadku zawsze konieczne jest wdrożenie diagnostyki mogącej wyjaśnić nam, co doprowadza do nawracającej utraty ciąży. Umożliwi to zastosowanie odpowiedniego leczenia przyczynowego.

Objawy poronienia

Objawy poronienia mogą mieć różne nasilenie i charakter, w zależności od etapu ciąży oraz rodzaju poronienia. W wielu przypadkach pierwsze symptomy pojawiają się w I trymestrze ciąży, kiedy ryzyko utraty ciąży jest najwyższe. Nie każdy niepokojący objaw oznacza jednak poronienie, dlatego zawsze wymaga on oceny lekarskiej.

Do najczęstszych objawów poronienia należą:

• krwawienie z dróg rodnych – od niewielkiego plamienia po obfite krwawienie z obecnością skrzepów lub fragmentów tkanek;

• ból podbrzusza lub dolnej części pleców – często o charakterze skurczowym, przypominającym bóle menstruacyjne;

• uczucie parcia lub skurczów macicy – nasilających się z czasem;

• ustąpienie objawów ciąży – takich jak nudności, tkliwość piersi czy senność;

• wydalanie fragmentów jaja płodowego – objaw charakterystyczny dla poronienia w toku lub niezupełnego.

W przypadku poronienia zatrzymanego objawy mogą być skąpe lub niespecyficzne. Często jedynym sygnałem jest niewielkie krwawienie lub brak przyrostu objawów typowych dla ciąży. Rozpoznanie najczęściej stawiane jest dopiero podczas badania USG.

Należy podkreślić, że krwawienie we wczesnej ciąży nie zawsze oznacza poronienie – może występować również w przypadku poronienia zagrażającego lub innych, mniej groźnych przyczyn. Każde krwawienie, ból brzucha lub nagła zmiana samopoczucia w ciąży stanowią jednak wskazanie do pilnej konsultacji lekarskiej.

Przeczytaj również:

Krwawienie w ciąży – przyczyny i leczenie. Czy plamienie w ciąży jest niebezpieczne?

Przyczyny poronienia – co zwiększa ryzyko poronienia?

Przyczyny poronień są mnogie. Udowodniono, że poronienie samoistne częściej występuje u kobiet po 40. roku życia, kiedy ilość i jakość komórek jajowych ulega istotnemu obniżeniu. Ryzyko to zwiększa również zaawansowany wiek ojca.

Poronienia wczesne, czyli do 12. tygodnia ciąży najczęściej spowodowane jest przez wady genetyczne zarodka. Prawdopodobieństwo poronienia zwiększają niewyrównane zaburzenia hormonalne u matki, takie jak choroby tarczycy (nadczynność i niedoczynność tarczycy), czy zespół policystycznych jajników, a także choroby ogólnoustrojowe (np. cukrzyca) oraz wady anatomiczne macicy (zrosty wewnątrzmaciczne).

Poronienia samoistne sporadyczne mogą również być powikłaniem zakażeń nabytych przez matkę w czasie ciąży, szczególnie tych zaliczanych do grupy TORCH (T – toksoplazmoza, O – ospa wietrzna, wirus B19, R – różyczka, C – cytomegalia, H – wirus opryszczki). Poza tym prawdopodobieństwo poronienia zwiększa również narażenie kobiety ciężarnej na alkohol, tytoń i inne substancje psychoaktywne, a także uraz oraz stres.

Czynniki immunologiczne, takie jak zespół antyfosfolipidowy czy trombofilie genetyczne, a także wady anatomiczne macicy zwiększają ryzyko poronień nawracających. W przypadku poronień nawracających wskazane jest przeprowadzenie diagnostyki oraz wdrożenie odpowiedniego postępowania przyczynowego.

Przeczytaj również:

Poronienie – powrót do zdrowia po poronieniu

Postępowanie w przypadku utraty ciąży

W zależności od rodzaju poronienia i czasu trwania ciąży stosujemy następujące postępowanie:

• zachowawcze, polegające na kontroli stanu zdrowia kobiety, bez wdrażania postępowania farmakologicznego i zabiegowego;
• leczenie farmakologiczne;
• łyżeczkowanie jamy macicy.

Poronienie wczesne to poronienie wczesnej ciąży do 12. tygodnia jej trwania. Wówczas najczęściej dochodzi do całkowitego wydalenia jaja płodowego z jamy macicy, a więc do poronienia samoisntego całkowitego i wystarczające jest postępowanie zachowawcze.

W przypadku poronienia niezupełnego, a także zatrzymanego najczęściej początkowo stosuje się leczenie farmakologiczne, polegające na dopochwowym podaniu analogu prostaglandyny E1. Lek ten stymuluje rozwarcie szyjki macicy i nasila czynność skurczową macicy, co doprowadza do wydalenia elementów jaja płodowego. Jeśli postępowanie to okaże się niewystarczające, konieczne może być wykonanie zabiegu łyżeczkowania jamy macicy.

Niezwykle ważną rolę w postępowaniu leczniczym po poronieniu samoistnym odgrywa wsparcie psychologiczne udzielone kobiecie przeżywającej utratę ciąży.

Przeczytaj również:

Ciąża po poronieniu – kiedy znów można się starać o dziecko, jakie badania zrobić?

Jak rozmawiać z rodzeństwem dziecka o poronieniu?

Rozmowy o śmierci, zwłaszcza bliskich osób, należą do tych najtrudniejszych. Jeszcze ciężej jest, gdy bolesne sprawy trzeba wyjaśnić dzieciom. To jednak konieczne – dziecko na swój sposób też przeżywa tragedię, potrzebuje wsparcia, mądrego przewodnika, który wytłumaczy mu, co się stało i zapewni, że życie nadal powinno się toczyć.

Co twoje dziecko już wie?

Dziecko na pewno szybko zorientuje się, że coś jest nie w porządku, zaalarmuje je chociażby smutek i łzy mamy. Jeśli maluch nie wiedział o ciąży, teraz tym bardziej nie wolno o niej mówić. W takiej sytuacji trzeba wyjaśnić, że przygnębienie nie ma nic wspólnego z nim i ciągle bardzo się je kocha.

Jeżeli natomiast dziecko wiedziało o siostrzyczce albo braciszku, było świadkiem radosnego oczekiwania na nowego członka rodziny, trzeba mu wyjaśnić sytuację. To będzie trudne, bo maluch ma niewielkie pojęcie tak o ciąży, jak i o śmierci.

Niech nie zdziwią ewentualne pytania dziecka: o obiecaną zabawkę, którą miało dostać po narodzinach braciszka, albo aktualność spotkań z babcią, która miała się nim opiekować, gdy rodzice zajmą się noworodkiem. 

Możliwe, że dziecko nie wykaże wręcz żadnego zainteresowania dramatem. Ta pozorna obojętność może wynikać z faktu, że ta sytuacja, śmierć i rozpacz jest dla dziecka zbyt abstrakcyjna albo przerażająca i woli się od niej odciąć. Nie należy wtedy zmuszać dziecka do rozmowy i uszanować jego uczucia.

Przeczytaj również:

Macica łukowata – zajście w ciążę, poronienie, rokowania

Jak rozmawiać z dzieckiem o poronieniu?

Mów w prosty sposób. Dziecko nie musi znać różnic pomiędzy poronieniem i urodzeniem martwego płodu. Wystarczy powiedzieć, że oczekiwane dziecko się nie urodzi.

Nie ukrywaj emocji. Dziecko powinno się uczyć, że żal i smutek są naturalnymi uczuciami i nie ma nic złego w ich okazywaniu.

Bądź szczera. Każdy rodzic chce uchronić swoje dziecko przed tak trudnym tematem, jak śmierć. Jednak, dziecko będzie jeszcze bardziej przerażone, jeśli ukryje się przed nim, co się stało.

Uważaj na słowa. Dziecko może potraktować je bardzo dosłownie. Gdy np. powie się, że braciszek zasnął i już nigdy się nie obudzi, dziecko może zacząć obawiać się wieczornego kładzenia się spać. Należy unikać niedomówień i eufemizmów.

Zapewnij, że to nie ono jest winne. Wiele dzieci już w czasie oczekiwania na rodzeństwo odczuwa zazdrość. Dziecko może więc dojść do wniosku, że to przez jego niechęć braciszek się nie narodzi, a mama jest smutna. Bezwględnie należy powtarzać, że nikt nie jest winny tej sytuacji.

Bądź otwarta na pytania. Trzeba powiedzieć dziecku, że może bez obaw mówić rodzicom o swoich wątpliwościach. 

Nie oczekuj, że dziecko zrozumie twój ból. Absolutnie nie wolno oskarżać dziecko o egoizm. Jego reakcja jest dostosowana do jego wieku. Dziecko niekoniecznie musi odczuwać żal, bo jeszcze nie jest w stanie zrozumieć, co się stało. Gdy rodzić akceptuje uczucia dziecko, to uczy się empatii. 

Spraw, by czuło się bezpieczne i kochane. Kiedy dziecko jest świadkiem nieoczekiwanych wydarzeń i obserwuje niecodzienne zachowania dorosłych, potrzebuje zapewnień, że ono samo nadal jest bezpieczne.

Staraj się zachować rytm dnia codziennego. Trzeba dotrzymywać obietnic i zadbaj o to, by dziecko miało poczucie normalności, a wszystkie zdarzenia były przewidywalne.

Porozmawiaj z innymi opiekunami, nauczycielami, rodziną. Należy ich uprzedzić, jak mają odpowiadać na ewentualne pytania dziecka dotyczące straty ciąży.

Jak odpowiadać na pytania dziecka?

• Co się stało?

„Mama była w ciąży i miałeś mieć braciszka albo siostrzyczkę. Niestety, dzidziuś umarł i się nie urodzi. Możesz tego nie rozumieć, ale mama będzie teraz smutna jakiś czas. Jeśli będę płakać, to dlatego, że myślę o tym dzidziusiu”.

• Jak długo będziesz smutna?

„Nie wiem. Na razie jestem smutna, myślę, że każdego dnia będę smutna coraz mniej. Ale nadal bardzo cię kocham”.

• Co się stało z dzieckiem?

„Nie wiemy. Czasami ludziom rodzi się piękne, zdrowe dziecko, takie jak ty, ale czasem nie dzieje się dokładnie tak, jak byśmy chcieli”.

Jeśli jesteś wierząca, możesz odwołać się do religii: „Bóg chce, aby wszystkie rodzące się dzieci były zdrowe i silne. Czasem jednak decyduje, że dziecku lepiej będzie w niebie”.

• Czy to spotka także mnie?

„Nie, nic takiego się z tobą nie stanie. Ty już się urodziłeś i jesteś zdrowy”.

• Czy to moja wina?

„Nikt nie jest winny temu, co się stało. Ani ty, ani mama, ani tata. Takie smutne rzeczy czasem się dzieją. Ale my jesteśmy bardzo szczęśliwi, że mamy ciebie”.

• Czy nadal mnie kochasz?

„Oczywiście. Teraz jesteśmy smutni, ale wciąż jesteśmy kochającą się rodziną. Wszyscy bardzo cię kochamy”.

Przeczytaj również:

Macica jednorożna – co to jest? Przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie, macica jednorożna a ciąża

Poronienie – najczęściej zadawane pytania

Czy krwawienie w ciąży zawsze oznacza poronienie?

Nie. Krwawienie we wczesnej ciąży nie zawsze równa się poronienie. Może występować m.in. w przypadku krwiaka podkosmówkowego czy implantacji zarodka. Każde krwawienie w ciąży wymaga jednak pilnej konsultacji lekarskiej, aby wykluczyć utratę ciąży lub inne powikłania.

Jakie są pierwsze objawy poronienia?

Do pierwszych objawów poronienia należą najczęściej: krwawienie z dróg rodnych, ból podbrzusza lub dolnej części pleców oraz skurcze macicy. U niektórych kobiet może dojść także do nagłego ustąpienia objawów ciąży, takich jak nudności czy tkliwość piersi.

Czy poronienie zawsze boli?

Nie zawsze. Poronienie może przebiegać bezboleśnie, zwłaszcza w bardzo wczesnej ciąży lub w przypadku poronienia zatrzymanego. W innych sytuacjach towarzyszą mu bóle skurczowe o nasileniu podobnym do bólu menstruacyjnego lub silniejszym.

Jak odróżnić poronienie od miesiączki?

Poronienie często charakteryzuje się silniejszym krwawieniem, obecnością skrzepów lub fragmentów tkanek oraz bólem podbrzusza. W przeciwieństwie do miesiączki, objawy te występują u kobiety, u której doszło wcześniej do potwierdzenia ciąży lub istnieje jej podejrzenie. Ostateczne rozpoznanie możliwe jest jedynie po badaniu lekarskim i USG.

Czy stres może spowodować poronienie?

Tak, jeśli jest to długotrwały, bardzo silny stres związany z ciężką sytuacją życiową lub takimi dramatycznymi wydarzeniami, jak śmierć bliskiej osoby czy rozwód. On może również spowodować przedwczesny poród lub sprawić, że niemowlę będzie mieć niską masę urodzeniową. Niektóre badania pokazują także, że dzieci mam, które przeżywały w ciąży silny stres, częściej mają alergie i problemy z koncentracją. To jednak nie znaczy, że każda denerwująca sytuacja, konflikt czy problem, z jakim boryka się przyszła mama, będą mieć negatywny wpływ na malucha. Stres jest nieodłączną częścią życia i jeśli nie jest on zbyt duży i jeśli „przeplata się” z chwilami radości, nie należy się nim przejmować.

Czy po poronieniu można zajść w ciążę?

Tak. Doświadczenie poronienia nie przekreśla szans na urodzenie zdrowego dziecka. W większości przypadków kolejne ciąże przebiegają prawidłowo. Zaleca się jednak odczekanie do czasu ustabilizowania się stanu zdrowia kobiety oraz konsultację z lekarzem przed kolejnymi staraniami.

Jak szybko można zajść w ciążę po poronieniu?

Owulacja może wystąpić już 2–4 tygodnie po poronieniu. Decyzję o ponownych staraniach o ciążę należy jednak podjąć indywidualnie, po konsultacji z lekarzem, biorąc pod uwagę zarówno stan fizyczny, jak i psychiczny kobiety.

Czy poronienie zawsze wymaga łyżeczkowania?

Nie. W wielu przypadkach, szczególnie przy poronieniu całkowitym, wystarczające jest postępowanie zachowawcze. Leczenie farmakologiczne lub łyżeczkowanie jamy macicy stosuje się w przypadku poronienia niezupełnego, zatrzymanego lub gdy istnieją wskazania medyczne.

Co zwiększa ryzyko poronienia?

Ryzyko poronienia zwiększają m.in.: zaawansowany wiek matki, wady genetyczne zarodka, zaburzenia hormonalne, choroby przewlekłe, zakażenia w ciąży, wady anatomiczne macicy, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu oraz silny stres.

Kiedy należy pilnie zgłosić się do lekarza?

Natychmiastowej konsultacji lekarskiej wymagają:

• obfite krwawienie z dróg rodnych,

• silny, narastający ból brzucha,

• gorączka lub dreszcze,

• wydalanie fragmentów tkanek,

• nagłe pogorszenie samopoczucia w ciąży.

Czy poronienie może mieć wpływ na zdrowie psychiczne?

Tak. Utrata ciąży jest doświadczeniem traumatycznym i może prowadzić do silnego stresu, smutku, a nawet depresji. Wsparcie psychologiczne oraz rozmowa z lekarzem lub psychologiem są ważnym elementem procesu zdrowienia po poronieniu.

współpraca: Magdalena Drab, redakcja Mamazone