Skąd mocne bicie serca w I, II i III trymestrze ciąży?
Podczas ciąży w organizmie kobiety zachodzi wiele zmian, dotyczą one między innymi układu krążenia, w tym serca. W pierwszym okresie po zapłodnieniu zwiększona ilość progesteronu powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i związany z tym spadek ciśnienia tętniczego. Stąd szybkie bicie serca na początku ciąży.
Z czasem zwiększone zatrzymywanie wody sprawi, że ciśnienie krwi wróci do normy, a razem z nim czynność serca.
Innym czynnikiem wpływającym na wrażenie kołatania serca w ciąży są dodatkowe kilogramy. Rozkładają się one na: masę dziecka, większą ilość krążącej krwi i wodę obecną w narastających z biegiem ciąży obrzękach (te nie występują zawsze). Wtedy serce musi przepompować w ciągu minuty więcej krwi i pracować silniej, aby zaopatrzyć w tlen dodatkowo łożysko (dziecko) i większą macicę. Za kołatanie serca i uderzenia gorąca może odpowiadać również zwiększony podstawowy metabolizm.
Pod koniec II trymestru serce pracuje o 30–50 proc. intensywniej niż przed ciążą, a nawet jeszcze silniej, jeżeli kobieta jest w ciąży mnogiej, bardzo przytyła czy podejmuje większy wysiłek fizyczny. Pacjentki opisują wtedy, że odczuwają mocne bicie serca.
Przeczytaj również:
Progesteron w ciąży – normy i wyniki – badanie progesteronu w ciąży
Inne przyczyny kołatania serca w czasie ciąży
Nie zawsze bardziej intensywna praca serca wiąże się z naturalnymi zmianami, jakie zachodzą w organizmie ciężarnej. Do innych powodów tego, że zwiększa się częstość rytmu serca u ciężarnych, należą:
- Zwiększone napięcie emocjonalne – może powodować m.in. kołatanie serca w nocy. Objawy wywołane stresem mogą przypominać groźne choroby i dostarczać nowych powodów do zmartwień.
- Niedokrwistość, przemęczenie.
- Zaburzenia hormonalne, np. nadczynność tarczycy.
- Ujawnianie się wrodzonych wad serca lub nasilenie objawów sercowych u pacjentek, którym jeszcze przed ciążą rozpoznano choroby kardiologiczne.
- Zaburzenia rytmu serca – arytmie serca w ciąży występują sporadycznie, są to najczęściej niegroźne dodatkowe skurcze serca, sprzyjają im zaburzenia elektrolitowe i odwodnienie.
Częste kołatanie serca w czasie ciąży powinno zgłosić nas do wizyty u lekarza, zwłaszcza jeśli towarzyszą im: duszność, uderzenia gorąca, zlewne poty, ból w klatce piersiowej, gorączka, drętwienie lewego barku lub inne niepokojące symptomy. Natychmiastową pomoc powinny wezwać pacjentki kardiologiczne.
Przeczytaj również:
Kwas foliowy w ciąży – dlaczego jego przyjmowanie jest tak ważne?
Co oznacza ból w klatce piersiowej w ciąży?
Kobiety skarżące się na kołatanie serca i ból w mostku muszą koniecznie zostać zbadane przez lekarza. Nie każdy ból w klatce oznacza chorobę serca, do jego przyczyn mogą należeć też: zgaga (refluks żołądkowo-przełykowy), zapalenie płuc, a w ostatnich miesiącach „kopnięcia” dziecka.
Z przyczyn kardiologicznych bólu i kołatania w klatce piersiowej wyróżnia się: wady zastawkowe, kardiomiopatię połogową i zawał.
Do jednej z częstszych wad zastawkowych należy wypadanie płatka zastawki mitralnej. Jest to niegroźna choroba, która jednak wymaga zdiagnozowania i obserwacji. Kardiomiopatia połogowa polega na zbytnim „rozciągnięciu się” mięśnia sercowego, co powoduje, że serce słabiej „pompuje krew”. Występuje sporadycznie w III trymestrze ciąży i do 5 miesiąca po porodzie. Do jej objawów należą bóle w klatce piersiowej, kołatanie serca i duszności, choć spotyka się też przebieg skąpoobjawowy.
Zawał serca zdarza się raczej u ciężarnych z rozwiniętą miażdżycą, czyli kobiet nieco starszych, palaczek tytoniu z wysokim cholesterolem czy cukrzycą. W każdym razie ból w klatce piersiowej, który nie przemija po minucie, wymaga pogłębienia diagnostyki o pomiar ciśnienia tętniczego, EKG, badania laboratoryjne, badanie ECHO serca, a w przypadku jego kołatania również holter EKG dla wykrycia ewentualnej arytmii.
Przeczytaj również:
Pregoreksja – zaburzenia odżywiania w ciąży. Co zrobić, aby ich uniknąć?
Wysoki puls, duszności i zmęczenie – czy to normalne u ciężarnej?
Duszność jest subiektywnym uczuciem, można powiedzieć, że wydaje się, że brakuje nam powietrza, choć widzimy, iż nie ma ku temu podstaw. Tak się właśnie dzieje w II trymestrze ciąży. Krążący we krwi w zwiększonej ilość progesteron stymuluje ośrodek oddechowy w mózgu, a ten z kolei pobudza częstość i głębokość oddechu ciężarnej. W III trymestrze pojawia się ucisk powiększonej macicy na przeponę, co utrudnia wzięcie głębokiego wdechu i zmusza kobietę do oddychania szybciej mniejszymi objętościami.
Uczucie duszności uważane jest za jeden z silniejszych stresorów, co przyczynia się do przyspieszenia akcji serca i wrażenia jego kołatania. Zmęczenie w ciąży może wynikać właśnie z duszności, wtedy każdy dodatkowy wysiłek wiąże się z przyśpieszeniem oddechów i tętna.
Niskie ciśnienie na początku ciąży sprawia, że kobiety czują się osłabione, senne, a nawet zdarzają im się zasłabnięcia. Z biegiem czasu dziecko rośnie, a same ciężarne przybierają na wadze od 7 do kilkunastu kilogramów, przez co coraz trudniej jest im radzić sobie ze zwiększającym się ciężarem.
Postępowaniem z wyboru jest organizacja dnia uwzględniająca naprzemienny czas na pracę i odpoczynek. U kobiet w zaawansowanej ciąży z miernymi dusznościami w nocy i wysokim tętnem poleca się wypoczynek w pozycji półsiedzącej z niewielkim obrotem tułowia na lewy bok, by macica nie uciskała na naczynia krwionośne i przeponę. Jeżeli jednak niepokojące objawy nie ustępują w spoczynku, konieczna jest wizyta u lekarza.
Kołatanie serca w ciąży – co nowego w diagnostyce i leczeniu (2023–2025)
Kiedy nie panikować, a kiedy działać? U większości ciężarnych nieco szybszy puls jest fizjologiczny – przeciętnie rośnie o ok. 10–20 uderzeń/min. Nie ma też jednej „górnej normy” tętna specyficznej dla ciąży. Alarmujące są jednak: utrzymująca się tachykardia, ból w klatce, duszność, omdlenia oraz wywiad rodzinny nagłej śmierci sercowej – w tych sytuacjach wymagana jest pilna ocena lekarska.
Podstawą są: EKG, morfologia (anemia), elektrolity, hormony tarczycy; przy nieprawidłowościach rozważa się echo i monitorowanie rytmu (holter/telemetria). To prosta ścieżka minimalizująca ryzyko przeoczenia choroby serca.
Bezpieczne leki w ciąży (wybór wg uznanych towarzystw). W leczeniu objawowych arytmii najczęściej sięga się po beta-blokery o najlepszym profilu bezpieczeństwa (metoprolol, propranolol; nadolol, sotalol – w wybranych sytuacjach). W nagłych napadach częstoskurczu nadkomorowego skuteczna i uznana za bezpieczną jest adenozyna.
Przy niestabilności hemodynamicznej wykonuje się kardiowersję elektryczną – w dawkach jak poza ciążą. Amiodaron zwykle omija się z uwagi na ryzyko działań niepożądanych. Decyzje powinien podejmować zespół kardiolog–położnik.
Antykoagulacja przy migotaniu/trzepotaniu przedsionków. W ciąży preferuje się heparyny drobnocząsteczkowe. Z kolei tak zwane DOAC (apiksaban, dabigatran, edoksaban, rywaroksaban) nie są rekomendowane – przechodzą przez łożysko, a ich bezpieczeństwo nie jest potwierdzone.
Ablacja w ciąży – kiedy i jak?
Jeśli napady są częste, oporne na leki lub ciężko objawowe, rozważa się ablację przezskórną w ośrodkach doświadczonych w prowadzeniu ciężarnych, z technikami minimalizacji promieniowania. Samo osłanianie miednicy fartuchem ołowianym niewiele zmienia – kluczowe jest ograniczenie ekspozycji.
Europejskie wytyczne (ESC) podkreślają rolę kompleksowej oceny w ciąży – tak, by chronić jednocześnie matkę i dziecko.
Przeczytaj również:
Zatwardzenia w ciąży – jak pobudzić jelita? Czy parcie na stolec jest bezpieczne?
Najczęściej zadawane pytania
Czy kołatanie serca w ciąży jest normalne?
Często tak – ciąża przyspiesza tętno. Jeśli jednak dołączają: ból w klatce, duszność lub omdlenia, skontaktuj się pilnie z lekarzem.
Jakie badania są potrzebne?
Zwykle EKG i podstawowe badania krwi (anemia, tarczyca, elektrolity). Przy utrzymujących się dolegliwościach – echo i/lub holter; pomocne mogą być zapisy z zegarka/urządzenia mobilnego.
Jakie leki są uznawane za bezpieczne?
Najczęściej metoprolol lub propranolol (indywidualnie dobierane). Adenozyna jest lekiem z wyboru w ostrym SVT; kardiowersja jest możliwa, gdy stan jest ciężki.
Czy w ciąży można stosować „nowe” leki przeciwkrzepliwe (DOAC)?
Nie – zamiast nich preferuje się heparyny drobnocząsteczkowe.
Czy ablacja jest możliwa w ciąży?
Tak, w wybranych przypadkach i ośrodkach z doświadczeniem, z technikami minimalnej/zerowej fluoroekspozycji.
Współpraca: redakcja Mamazone.pl.
