Co to jest liszaj u niemowląt i dzieci starszych?
Liszaj płaski to niezakaźna choroba zapalna skóry i błon śluzowych, w której układ odpornościowy atakuje własne tkanki, wywołując swędzące, purpurowe grudki o wielokątnym kształcie. Charakterystycznym objawem liszaja są grudki na skórze o purpurowej barwie i błyszczącej powierzchni, na której można zaobserwować białawą, delikatną siateczkę (tzw. siatka Wickhama).
Zmiany pojawiają się zwykle na nadgarstkach, kostkach, dolnych częściach nóg, czasem w okolicy narządów płciowych lub w jamie ustnej, gdzie mogą piec i utrudniać jedzenie. Typowe jest zjawisko Köebnera, które polega na tym, że wysypka nasila się w miejscach draśnięć i ucisku. Choroba nie wynika z brudu czy alergii i nie przenosi się z osoby na osobę. Jej przebieg bywa falujący: u części osób znika po kilku miesiącach, u innych nawraca.
Liszaj u dziecka, szczególnie liszaj płaski, występuje rzadko, rzadkością jest także liszaj u niemowlaka. Rozpoznania przed 20. rokiem życia stanowią zaledwie 2 proc. populacji chorych i to w większości w rodzinach, gdzie występuje już choroba.
Przeczytaj również:
Łuszcząca się skóra u noworodka – co to oznacza i czym smarować?
Liszaj – przyczyny
Jakie są przyczyny liszaja? Pomimo wielu badań przyczyny liszaja nie są do końca wyjaśnione. Dotychczas ustalono, że dermatoza często pojawia się wraz z chorobami autoimounnologicznymi, np. cukrzycą, bielactwem, chorobą Hashimoto. Wpływ mają z pewnością czynniki genetyczne.
Często liszaj na skórze może być wywołany przez silny wstrząs psychiczny lub w okresach wzmożonego napięcia nerwowego, nierzadko także w związku ze stosowaniem niektórych leków, np. penicylaminy. Rozważa się także wpływ zakażeń wirusowych.
Najczęściej to reakcja układu odpornościowego „na wyrost” — skóra lub błona śluzowa jest wtedy traktowana jak coś obcego i pojawia się stan zapalny.
Najważniejsze przyczyny i wyzwalacze liszaja płaskiego
-
Nadreaktywny układ odpornościowy
U części dzieci układ odpornościowy uruchamia „alarm” bez prawdziwego powodu. To tzw. choroba o podłożu autoimmunologicznym. -
Mikrourazy skóry
Drapanie, otarcia, ucisk gumki od spodni czy plecaka mogą „rozniecić” zmiany wzdłuż podrażnienia (tzw. objaw Köbnera). Dlatego warto pilnować, by dziecko się nie drapało i nosiło luźniejsze ubrania. -
Infekcje i ogólne osłabienie
Po przeziębieniu czy innej infekcji układ odpornościowy bywa „rozkręcony” i czasem wtedy pojawiają się lub nasilają zmiany. To nie znaczy, że liszaj płaski jest zaraźliwy – nie jest. -
Leki i inne czynniki (rzadziej u dzieci)
U dorosłych niektóre leki czy materiały stomatologiczne mogą prowokować zmiany. U dzieci zdarza się to rzadko, ale jeśli wysypka pojawiła się niedługo po nowym leku – powiedz o tym lekarzowi. -
Stres
Nie wywołuje choroby sam w sobie, ale może nasilać świąd i podtrzymywać wysypkę. -
Predyspozycja
Czasem w rodzinie ktoś miał podobne problemy skórne. To nie „wina genów” rodziców, raczej niewielka skłonność.
Co nie jest przyczyną liszaja płaskiego?
-
To nie jest kwestia brudnej skóry ani „alergii na dziecko w przedszkolu”.
-
Tego nie da się „złapać” od innych – liszaj nie jest zaraźliwy.
-
To nie przez dietę (choć ostra/słona żywność może szczypać przy zmianach w jamie ustnej).
Co może pomóc na co dzień
-
Nie drapać (krótkie paznokcie, chłodne okłady przy świądzie).
-
Delikatna pielęgnacja: łagodne mydła/emolienty, unikanie obcisłych ubrań.
-
Zapisuj zdjęcia zmian z datami –pomoże lekarzowi ocenić, co działa.
-
Unikaj wyzwalaczy: szorstkie metki, uciskające elementy garderoby.
Przeczytaj również:
Sucha skóra u niemowlaka – przyczyny i pielęgnacja
Kiedy trzeba udać się do lekarza?
Gdy występuje:
-
bardzo silny świąd, szybkie szerzenie zmian;
-
zmiany w jamie ustnej bolesne przy jedzeniu/piciu;
-
gorączka, ropienie (może dołączyć się zakażenie bakteryjne);
-
wątpliwości, czy to nie jest liszajec zakaźny (miodowe strupy – to już infekcja i wymaga innego leczenia).
Liszajem płaskim, w odróżnieniu od innej podobnej dermatozy skórnej, jaką jest liszajec zakaźny, nie można się zarazić od innej osoby.
Liszaj płaski vs. liszajec zakaźny
| Cecha | Liszaj płaski | Liszajec zakaźny |
|---|---|---|
| Etiologia | Autoimmunologiczna, niezakaźna | Bakteryjna (Staph./Strep.), zakaźna |
| Zmiany | Purpurowe, wielokątne grudki; siateczka Wickhama; możliwe błony śluzowe | Miodowe strupy, sączenie, nadżerki |
| Lokalizacja typowa | Nadgarstki, kostki, narządy płciowe, jama ustna | Twarz, okolice narażone na mikrourazy |
| Leczenie | Glikokortykosterydy miejscowe, inhibitory kalcyneuryny, fototerapia, eskalacja wg ciężkości | Antybiotyki miejscowe/doustne wg posiewu / obrazu klinicznego |
| Zakaźność | Brak | Tak |
Przeczytaj również:
Wysypka na twarzy u dziecka – plamki, krostki, pokrzywka na buzi
Liszaj zakaźny – co to jest?
Liszaj zakaźny (liszajec) to powierzchowna infekcja skóry wywołana przez bakterie, najczęściej gronkowca lub paciorkowca. Zakażamy się przez bliski kontakt skóra do skóry z osobą chorą albo przez wspólne używanie przedmiotów, na których zostały bakterie (np. ręczniki, pościel, zabawki, klamki). Drobnoustroje najłatwiej „wchodzą” przez mikrourazy: zadrapania, ukąszenia owadów, otarcia, skórę podrażnioną katarem wokół nosa czy przy AZS.
Choroba bardzo często dotyczy dzieci (zwłaszcza przedszkolnych i wczesnoszkolnych), bo mają bliski kontakt z rówieśnikami i częściej się drapią.
Liszajec objawia się wilgotnymi nadżerkami, które szybko pokrywają się charakterystycznymi „miodowymi” strupkami, zwykle na twarzy i dłoniach.
Liszajec jest zaraźliwy, dopóki zmiany są wilgotne i nieleczone – po włączeniu antybiotyku (maść lub tabletki dobrane przez lekarza) zaraźliwość zwykle szybko spada i po ok. 24 godzinach leczenia dziecko często może wracać do żłobka/przedszkola, jeśli nie ma wysięku i ogólnie czuje się dobrze. Aby nie roznosić zakażenia, trzeba myć ręce, nie dzielić się ręcznikami i pościelą, trzymać krótko obcięte paznokcie, nie drapać, a zmiany osłaniać jałowym opatrunkiem.
Przeczytaj również:
Wysypka u noworodka – skąd się bierze, czym smarować, kiedy do lekarza?
Objawy liszaja – jak wygląda liszaj u dziecka?
Na obszarze swędzącej skóry pojawiają sinawe grudki, które mają tendencję do lokalizowania się w okolicach łokci, kolan (obszarów zgięciowych kończyn), jak również błon śluzowych, narządów płciowych, płytek paznokciowych oraz owłosionej skóry głowy. Liszaj na twarzy pojawia się sporadycznie.
Typowo w trakcie choroby dochodzi do nagłego wysiewu zmian na skórze o wielkości 3–6 mm, w okolicy nadgarstków, kostek i narządów płciowych, które mogą rozprzestrzeniać się na skórze przedramion, podudzi oraz dolnej części pleców.
Zmiany, które utrzymują się dłużej, nabywają charakterystycznej siateczki na swojej powierzchni (tzw. siateczka Wickhama), która jest wynikiem przerostu warstwy ziarnistej skóry. Dobrze widoczna staje się po nawilżeniu powierzchni grudek wodą lub olejem. Najłatwiej zaobserwować ją na błonie śluzowej jamy ustnej – policzków, dziąseł, warg i języka. Tu także obecny mogą być rumień, pęcherzyki, nadżerki, białe zmiany grudkowe oraz bolesne owrzodzenia.
Wykwity skórne mogą zlewać się ze sobą, tworząc blaszki, które układają się w obrączki (liszaj obrączkowy) lub linie. Jeśli reakcja zapalna jest bardzo nasilona, zwłaszcza w obrębie podudzi, mogą występować pęcherzyki na skórze, może także dochodzić do przerostu blaszek. Zmiany skórne u dziecka wysiewają się stopniowo, a w uogólnionej postaci ich pojawienie bywa bardzo szybkie i obejmuje także skórę dłoni, stóp i pojawia się na owłosionej skórze głowy.
Liszaj na dłoniach i stopach charakteryzuje się znacznym rogowaceniem, żółtą barwą, i opornością na leczenia. Zmiany na podudziach, okolicach stawów skokowych mogą przybierać postać przyrosłych grudek, a w na tułowiu, narządach płciowych często występują obrączkowe wykwity, powstałe w wyniku łączenia się grudek. Grudki ustępują zazwyczaj bez pozostawienia zmian na skórze.
Przeczytaj również:
Wysypka u dziecka – zdjęcia. Jaka choroba może być przyczyną wysypki na ciele dziecka?
Plamy na skórze głowy i paznokciach – pierwsze objawy liszaja
Zdarza się, że na skórze głowy pojawią się grudki w okolicach mieszków włosowych oraz postępujące łysienie bliznowaciejące. U 10 proc. pacjentów obserwuje się zmiany w obrębie płytek paznokciowych. Przyjmują one postać:
- ścieńczenia paznokci,
- kruchości,
- fragmentacji,
- bruzdowania,
- pasmowatych przebarwień,
- częściowego lub całkowitego spełzania płytki paznokciowej.
Często wyprzedzają one skórne objawy liszaja u dziecka. Na błonach śluzowych zmiany pojawiają się wzdłuż linii zgryzu, w postaci delikatnej siateczki utworzonej z opalizujących grudek. Wykwity te mogą pojawiać się także na języku. W przypadku liszaja na wardze, na czerwieni wargowej najczęściej obserwuje się smugi złuszczającej się powierzchni lub siateczki. Nadżerki z kolei są oporne na leczenie. Często pozostawiają stupy i blizny, mogą też przerodzić się w zmiany nowotworowe.
Przeczytaj również:
Krostki na języku u dziecka – przyczyny i leczenie grudek, plam i innych zmian
Jak rozpoznać liszaj na skórze dziecka?
Gdy suchym plackom na skórze będzie towarzyszyło uciążliwe świerzbienie skóry, konieczne będzie udanie się do specjalisty, jakim jest dermatolog. Lekarz podczas badania dermatologicznego ocenia skórę, błony śluzowe oraz paznokcie i na podstawie obserwacji jest w stanie wysnuć podejrzenie choroby.
W celu potwierdzenia, że dziecko ma liszaj, konieczne jest badanie histopatologiczne wycinków pobranych ze skóry (biopsja skóry). Ocenia się je następnie pod mikroskopem. Czasami, poszukując przyczyny pojawienia się liszaja u dziecka, wykonuje się również inne badania dodatkowe, jakimi są badania laboratoryjne krwi czy USG.
Jak wygląda leczenie liszaja płaskiego?
Maść na liszaj i inne sposoby leczenia
Zmiany utrzymują się zazwyczaj 1–2 lata, ale czasami nie znikają nawet do 20 lat. Zwykle stosuje się jedynie leczenie objawowe. Niestety, domowe sposoby na liszaj na niewiele się zdają, trzeba sięgnąć po specjalistyczne preparaty.
Krem lub maść na liszaj stosuje się na zmiany ograniczone jedynie do skóry, są to preparaty zawierające kortykosertidy. Aplikuje się je przez kilka tygodni. Gdy objawy liszaja lokalizują się także na błonach śluzowych, konieczne może być leczenie ogólnoustrojowe lub retinoidy. W ciężkich przypadkach stosuje się metotreksat (lek immunosupresyjny).
W leczeniu liszaja pęcherzowego zastosowanie znalazły sulfony, które łączy się z małymi dawkami sterydów. Czasami wskazane jest stosowanie maści sterydowych w połączeniu z lekami przeciwbakteryjnymi i przeciwgrzybiczymi.
Do ważnych metod leczenia należy również fotochemioterapia (puva lub puV A-bath). To łączona forma leczenia światłem ultrafioletowym (fototerapia) oraz specjalnych substancji chemicznych, będących fotouczulaczami, czyli substancji zwiększających wrażliwość skóry na nadfiolet.
Przeczytaj również:
Atopowe zapalenie skóry u dziecka – czym smarować?
Liszaj u dziecka – o co pytają rodzice?
Czy liszaj płaski jest zaraźliwy i czym różni się od liszajca (liszaja zakaźnego)?
Liszaj płaski nie jest zaraźliwy – to choroba zapalna skóry/błon śluzowych wywołana nadreakcją odporności. Liszajec to infekcja bakteryjna, zaraźliwa przez kontakt i wspólne ręczniki/zabawki. Daje wilgotne nadżerki z „miodowymi” strupkami.-
Jak rozpoznać liszajec u dziecka i kiedy iść do lekarza?
Podejrzewaj liszajec, gdy są sączące się ranki i szybko narastające, żółto-miodowe strupy (często na twarzy, dłoniach). Do lekarza należyy się udać wtedy, gdy zmiany szerzą się w ciągu godzin–dni, są bolesne/ropne, dziecko ma gorączkę, albo jeśli masz wątpliwości, co do rozpoznania. -
Po ilu dniach leczenia liszajca dziecko może wrócić do żłobka/przedszkola/szkoły?
Zwykle po 24 godzinach od rozpoczęcia antybiotyku, jeśli nie ma wysięku, zmiany są zakryte opatrunkiem i dziecko czuje się dobrze. -
Jakie są najskuteczniejsze domowe sposoby łagodzenia świądu i podrażnienia skóry u dziecka?
Krótkie paznokcie, niedrapanie, chłodne okłady, delikatne emolienty po kąpieli, pranie w łagodnych środkach, luźne miękkie ubrania bez szorstkich metek. Przy liszajcu – zakrywanie zmian jałowym opatrunkiem i higiena rąk. -
Czy dieta lub alergie pokarmowe mają wpływ na liszaj płaski albo liszajec?
Liszaj płaski nie wynika z diety; ostre/słone potrawy mogą jedynie piec przy zmianach w jamie ustnej. Liszajec nie ma podłoża alergicznego – to infekcja bakteryjna. Zbilansowana dieta sprzyja gojeniu, ale nie zastąpi leczenia. -
Jak zapobiegać zakażeniu liszajcem w domu i placówce?
Mycie rąk, nie dzielimy ręczników/pościeli, codzienna zmiana poszewek i piżamy, krótko obcięte paznokcie, niedrapanie, zakrywanie zmian opatrunkiem, pranie w wyższej temperaturze, dezynfekcja często dotykanych powierzchni (klamki, piloty, zabawki). -
Kiedy konieczna jest biopsja lub dodatkowe badania i kto je zleca?
Przy typowym obrazie zwykle wystarczy badanie lekarskie. Biopsję rozważa się, gdy obraz jest nietypowy, zmiany są oporne na leczenie lub dotyczą błon śluzowych i budzą wątpliwości. Zleca ją najczęściej dermatolog (czasem stomatolog przy zmianach w jamie ustnej).
współpraca: redakcja Mamazone
