Jakie są przyczyny grypy żołądkowo-jelitowej?
Jelitówka to choroba o podłożu przede wszystkim wirusowym. U dzieci grypa żołądkowa jest wywoływana głównie przez rotawirusy, u osób dorosłych przez norowirusy. Dolegliwości mogą być wywołane również inne patogeny, jak sapowirusy, astrowirusy czy adenowirusy. Znacznie rzadziej choroba jest wywoływana przez bakterie (np. Campylobacter lub Escherichia coli).
Bezpośrednią przyczyną infekcji jest spożycie zakażonego pokarmu lub wody, ale wirusy mogą przenosić się na wiele sposobów, dlatego jelitówka często jest klasyfikowana jako jedna z tzw. chorób brudnych rąk. W przeciwieństwie do klasycznego przeziębienia, w przypadku grypy żołądkowej trudno o wskazanie wyraźnego szczytu zachorowań, ponieważ choroba występuje przez cały rok.
Objawy grypy żołądkowej
Objawy grypy żołądkowej są podobne, niezależnie od czynnika, który wywołał chorobę i zazwyczaj obejmują silne wymioty, wodnistą biegunkę oraz wysoką temperaturę. Zazwyczaj jelitówka ustępuje w ciągu kilku dni (do 60 godzin), ale część dolegliwości może utrzymywać się nawet do 2 tygodni. Wśród symptomów wymienia się m.in.:
- silne bóle brzucha;
- mdłości;
- brak apetytu;
- ogólne osłabienie organizmu;
- złe samopoczucie;
- bóle mięśni.
Częste i nieuregulowane stolce mogą powodować również odwodnienie organizmu oraz zaburzenia elektrolitowe. Są one szczególnie niebezpieczne w przypadku małych dzieci, u których może pojawić się nawet konieczność hospitalizacji. Objawy grypy jelitowej osiągają największe natężenie w ciągu pierwszych kilku dni, po czym stopniowo zanikają. Zazwyczaj grypa jelitowa nie pozostawia po sobie śladów w organizmie.
Jelitówka a zatrucie pokarmowe
O ile jelitówka jest chorobą o podłożu wirusowym, ostry nieżyt żołądkowo-jelitowy może być też objawem zatrucia pokarmowego. W tym drugim przypadku winę za dolegliwości ponoszą częściej bakterie Salmonelli albo pasożyty Lamblii. Podobne objawy utrudniają diagnostykę, a rozróżnienie grypy od zatrucia wymaga przeprowadzenia testu mikrobiologicznego, który potwierdzi lub wykluczy występowanie określonych czynników chorobotwórczych. Do potwierdzenia biegunki norowirusowej używa się testów PCR ora ELISA. Z kolei adenowirusy potwierdza się testem EIA.
Przeczytaj również:
Ból brzucha u dziecka – jakie są przyczyny bólu brzucha u dziecka?
Dieta w przebiegu jelitówki
W leczeniu grypy żołądkowej oraz łagodzeniu jej objawów istotną rolę odgrywa stosowana dieta, a także dbałość o nawodnienie organizmu.
Nawadnianie w leczeniu nieżytu jelitowego
Jeżeli chodzi o spożycie płynów, zaleca się picie zwykłej, niegazowanej wody. Dobrze sprawdzają się napary ziołowe oraz delikatne herbaty (np. zielona, biała). Płyny powinny być podawane przynajmniej kwadrans po wymiotach, aby poprawić ich przyswajalność. Jednocześnie odradza się spożywanie soków oraz napojów słodzonych. Obecność cukrów prostych może dodatkowo nasilić objawy grypy żołądkowej.
Im więcej płynów uda przyswoić się choremu, tym lepiej, choć według zaleceń należy podawać od 100 do 200 ml wody po każdym oddanym stolcu, w zależności od wieku pacjenta. Płyny należy podawać w temperaturze pokojowej, a jeżeli jest to woda – najlepiej sprawdza się średnio zmineralizowana.
Co jeść przy grypie żołądkowej?
Dieta w przebiegu nieżytu żołądkowo-jelitowego powinna być lekkostrawna. Zaleca się, aby ograniczyć spożywanie jakichkolwiek pokarmów bezpośrednio po epizodach intensywnych wymiotów lub biegunek, ponieważ raczej nie zostaną one przyswojone, ale mogą podrażnić śluzówkę układu pokarmowego.
Żywność powinna być lekkostrawna. Zdecydowanie należy wyeliminować do czasu ustąpienia objawów potrawy tłuste lub smażone, a także ostre przyprawy, alkohol i produkty pełnoziarniste. Lepszym wyborem niż smażenie będzie obróbka termiczna w postaci gotowania, duszenia lub grillowania. Dietetycy wskazują na następujące pokarmy o działaniu osłonowym:
- jogurty;
- delikatne musy owocowe lub warzywne;
- rosół (na wywarze z warzyw oraz mięsa z kością, a nie kostki rosołowej);
- ryż długo gotowany (na wodzie).
Przeczytaj również:
Ból żołądka u dziecka – jakie są przyczyny i co podać na bolący żołądek?
Czy przechorowanie jelitówki gwarantuje odporność organizmu?
Wbrew obiegowym opiniom przechorowana jelitówka nie chroni przed powtórną infekcją, ani nie powoduje, że jej objawy muszą być łagodniejsze. Na grypę żołądkową znacznie rzadziej chorują niemowlęta, które od urodzenia karmione są mlekiem matki. Zawiera ono przeciwciała zwalczające rotawirusy. Wirusowe zakażenie układu pokarmowego z reguły przebiega lżej u osób, które odżywiają się zdrowo, a skład ich mikrobiomu jest prawidłowy. Różnego rodzaju dysbiozy jelitowe mogą pogłębić objawy lub wydłużyć czas powrotu do zdrowia. Kobiety w ciąży mogą być spokojne o malucha. Patogeny odpowiedzialne za grypę żołądkową nie przenikają przez barierę łożyska i nie stanowią zagrożenia dla rozwijającego się płodu.
Jak wygląda leczenie grypy żołądkowej?
Leczenie grypy żołądkowej polega przede wszystkim na łagodzeniu objawów. W przypadku występowania silnej gorączki choremu można podawać leki przeciwgorączkowe (popularne NLPZ). W zależności od etiologii choroby lekarz może zalecić podawanie antybiotyków, aby przyspieszyć zdrowienie organizmu. Antybiotykoterapii nie zaleca się jednak w przypadku zakażeń o podłożu wirusowym, ponieważ nie będą skuteczne.
Jeżeli u chorego występują częste i obfite biegunki, nie należy hamować ich za pomocą leków. W ten sposób wydłuża się czas oczyszczenia organizmu z patogenów.
Pomocniczo można sięgnąć po probiotyki i prebiotyki, które działają osłonowo i wzmacniają naturalną florę bakteryjną.
W większości przypadków grypę żołądkową trzeba po prostu przechorować, dbając w czasie występowania objawów o nawodnienie oraz prawidłowe odżywianie. Dla chorego pomocne okazuje się wietrzenie pomieszczeń, schładzania twarzy i karku chłodną wodą oraz wypoczynek, ale te działania w większym stopniu przyczyniają się do poprawy samopoczucia niż skrócenia czasu infekcji.
W krajach rozwiniętych grypa żołądkowa nie stanowi zagrożenia dla życia chorego. Niestety w regionach o obniżonych standardach higieny bywa przyczyną zgonu szacunkowo nawet miliona osób w ciągu roku. Z grypą żołądkową boryka się też wiele osób wyjeżdżających do krajów egzotycznych. Warto mieć to na uwadze, planując zagraniczną podróż.
Przeczytaj również:
Probiotyki dla dzieci – kiedy warto je podawać?
Nowe kierunki badań nad jelitówką
W ostatnich latach badacze skupili się głównie na lepszej identyfikacji wirusów wywołujących infekcje żołądkowo-jelitowe oraz na poszukiwaniu dodatkowych metod leczenia, poza samym nawodnieniem. Jednym z ciekawszych wyników jest zmiana dominującego typu norowirusa – w USA zauważono, że klasa genotypu GII.17 zaczyna dominować nad dotychczas najczęstszą GII.4. Oznacza to, że w przyszłości szczepionki i środki zapobiegawcze mogą być dostosowywane do nowych wariantów wirusa.
Z drugiej strony, choć pojawiły się badania nad lekami przeciwwirusowymi (np. N‑acetylocysteina u dzieci z zakażeniem rotawirusowym), nie wykazały one jeszcze wystarczająco mocnych efektów, by zmienić standard leczenia – w jednej próbie leczenie skróciło średni czas biegunki z 3 do 2 dni, ale wynik nie był statystycznie istotny. W praktyce oznacza to, że nadal najważniejsze pozostaje odpowiednie nawodnienie, wyrównanie elektrolitów i stosowanie diety lekkostrawnej, a nowe terapie są w fazie rozwoju. Równolegle duży nacisk badawczy kładziony jest na szczepionki przeciw wirusom jelitowym – ich opracowanie może w przyszłości znacząco zmniejszyć liczbę zachorowań.
Jelitówka – o co najczęściej pytają rodzice
Czy dziecko może chodzić do przedszkola/szkoły w trakcie jelitówki?
Nie. Ze względu na wysoką zaraźliwość choroby (szczególnie wirusy jak rotawirus czy norowirus) dziecko powinno zostać w domu co najmniej 48 h od ustąpienia objawów biegunkowych i wymiotów. Warto poinformować placówkę o infekcji, bo w ten sposób chronimy inne dzieci i personel.
Czy istnieje szczepionka przeciwko jelitówce? Tak, przeciwko niektórym wirusom wywołującym infekcje przewodu pokarmowego, np. przeciwko rotawirusom, dostępne są szczepienia dla niemowląt. Warto skonsultować się z pediatrą w tej sprawie.
Czy po przebytej jelitówce jestem odporny na kolejne zachorowanie?
Nie całkowicie. Jak wskazano w tekście – przechorowanie nie gwarantuje odporności i możliwe są kolejne infekcje, zwłaszcza gdy czynnikiem etiologicznym jest inny wirus lub inny szczep.
Jak długo organizm się regeneruje po infekcji?
Nawodnienie i dieta są kluczowe. Często pełna regeneracja układu pokarmowego trwa kilka dni po ustąpieniu objawów – w tym czasie zaleca się lekkostrawne posiłki i unikanie ciężkostrawnych potraw.
Czy jelitówką można zarazić się przez dotyk? Tak. Jelitówka, szczególnie ta wywołana rotawirusami czy norowirusami, bardzo łatwo przenosi się poprzez dotyk, np. podanie ręki, kontakt z zabawkami lub powierzchniami, na których znajduje się wirus. Dlatego tak ważne jest częste i dokładne mycie rąk u dzieci i dorosłych oraz dezynfekowanie najczęściej dotykanych przedmiotów.
Czy jelitówka zawsze przebiega z gorączką? Nie. U wielu dzieci i dorosłych grypa żołądkowo-jelitowa przebiega jedynie z biegunką i wymiotami. Gorączka pojawia się zwykle wtedy, gdy infekcję wywołują rotawirusy lub gdy dochodzi do silnego odwodnienia. Brak gorączki nie wyklucza jelitówki, dlatego ważna jest obserwacja pozostałych objawów.
Jak szybko po kontakcie z chorym mogą pojawić się objawy jelitówki? Okres wylęgania jelitówki wynosi zwykle od 12 do 72 godzin, ale może się różnić w zależności od wirusa. To oznacza, że dolegliwości mogą wystąpić już następnego dnia po kontakcie z chorym. U niektórych osób zakażenie przebiega bezobjawowo, ale mimo to mogą zarażać innych.
Co pić podczas jelitówki – czy woda wystarczy? Najważniejsze jest uzupełnianie płynów i elektrolitów. Sama woda może być niewystarczająca, szczególnie przy częstych biegunkach i wymiotach. Zaleca się stosowanie płynów nawadniających dostępnych w aptece, które pomagają wyrównać poziom sodu, potasu i glukozy. U dzieci podaje się płyny małymi porcjami, ale często, aby uniknąć wymiotów.
Kiedy dziecko może wrócić do normalnej diety po jelitówce? Powrót do standardowej diety jest możliwy zwykle po 2–3 dniach od ustąpienia objawów. Początkowo zaleca się lekkostrawne potrawy: sucharki, gotowany ryż, zupę warzywną, gotowane ziemniaki, pieczone jabłko, chude mięso. Unikać należy tłustych i smażonych potraw, słodyczy i produktów ciężkostrawnych. Układ pokarmowy po jelitówce jest wrażliwy, dlatego rozszerzanie diety warto robić stopniowo.
współpraca: redakcja Mamazone
