Czym jest dopajanie niemowlaka i na czym polega?
Dopajanie dziecka polega na podawaniu mu jakichkolwiek innych płynów niż pokarm matki lub mleko modyfikowane. Mowa tu przede wszystkim o wodzie, ale także o naparach ziołowych, herbatkach czy sokach. Choć dorosłym woda kojarzy się wyłącznie z ze zdrowiem i orzeźwieniem, organizm noworodka jeszcze takiego orzeźwienia nie potrzebuje.
W pierwszych tygodniach układ pokarmowy oraz nerki malucha dopiero dojrzewają. Objętość żołądka noworodka zaraz po urodzeniu przypomina wielkością orzecha laskowego, a po kilku tygodniach osiąga rozmiar małego jajka. Niewiele się w nim zmieści.
Wprowadzenie dodatkowych płynów, które nie dostarczają energii ani wartości odżywczych, powoduje fizyczne wypełnienie małego żołądka, co oszukuje ośrodek sytości w mózgu i zaburza naturalny rytm karmienia.
Przeczytaj również:
Mięso w diecie niemowlaka – od kiedy je wprowadzać i jakie wybrać
Czy noworodka i niemowlę karmione piersią trzeba dopajać?
Niemowlęta karmione piersią na żądanie w pierwszym półroczu życia nie wymagają podawania żadnych płynów poza mlekiem matki. Wskazują na to jednoznacznie zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci.
Mleko kobiece to niezwykła substancja, której skład dynamicznie zmienia się w trakcie jednego karmienia, a także w zależności od pory dnia czy temperatury otoczenia. W 80–90% składa się ono z wody. Na początku każdego karmienia z piersi płynie tzw. mleko pierwszej fazy. Jest ono bardziej wodniste, o mniejszej zawartości tłuszczu, którego głównym celem jest zaspokojenie pragnienia malucha. Dopiero po chwili pojawia się gęstszy, bardziej kaloryczny pokarm.
W czasie upałów niemowlę karmione piersią może zgłaszać chęć ssania częściej, ale same sesje przy piersi bywają raczej krótkie. Dziecko wypija wówczas jedynie pierwszą, wodnistą porcję mleka, aby ugasić pragnienie, po czym puszcza brodawkę. To naturalny i całkowicie wystarczający mechanizm chroniący malucha przed odwodnieniem – nawet wtedy, gdy na zewnątrz panuje nieznośny skwar.
Czy niemowlę karmione mlekiem modyfikowanym potrzebuje dodatkowej wody?
W pierwszym półroczu życia dziecka nie ma takiej potrzeby. Jeśli mama z różnych przyczyn nie karmi piersią, prawidłowo przygotowane mleko modyfikowane dostarcza odpowiednią ilość płynu.
Nowoczesne mieszanki początkowe są zaprojektowane tak, aby po zmieszaniu odpowiedniej proporcji proszku z wodą odwzorować osmolarność i stężenie składników odżywczych w sposób zbliżony do pokarmu naturalnego. Przygotowując butelkę według instrukcji producenta, dostarczasz dziecku dokładnie tyle wody, ile jego organizm potrzebuje do prawidłowego funkcjonowania.
Dopajanie niemowlaka karmionego mieszanką sztuczną przed ukończeniem 6. miesiąca nie jest więc wskazane, chyba że wyraźnie zaleci to lekarz pediatra w konkretnych stanach chorobowych, np. podczas gorączki czy biegunki.
Jakie są zagrożenia związane z niepotrzebnym dopajaniem niemowlęcia?
Wielu rodziców wychodzi z założenia, że czysta woda nie może zaszkodzić dziecku. Niestety u noworodków i niemowląt podawanie wody przed ukończeniem przez malucha 6. miesiąca życia niesie ze sobą ryzyko, takie jakie np:
niedożywienie i spadek masy ciała – woda wypełnia brzuch dziecka, ale nie dostarcza przy tym kalorii. Maluch czuje się pełny, więc rzadziej ssie pierś lub wypija mniej mieszanki. W efekcie otrzymuje zbyt mało składników odżywczych, co prowadzi do spowolnienia przyrostu masy ciała;
zaburzenie laktacji – rzadsze i krótsze karmienia na żądanie dają sygnał organizmowi matki, że zapotrzebowanie na pokarm spadło. Prowadzi to do zmniejszenia produkcji mleka, a w konsekwencji może skutkować przedwczesnym odstawieniem dziecka od piersi;
zaburzenia elektrolitowe (zatrucie wodne) – nerki niemowlaka nie potrafią jeszcze efektywnie filtrować nadmiaru płynów. Podanie zbyt dużej ilości płynów hipotonicznych wypłukuje z organizmu sód. Może to prowadzić do hiponatremii (spadku stężenia sodu we krwi), co w skrajnych przypadkach wywołuje obrzęk mózgu, drgawki, spadek temperatury ciała i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia;
infekcje przewodu pokarmowego – podawanie wody lub herbatek z nieodpowiednio zdezynfekowanej butelki czy stosowanie wody nieznanego pochodzenia zwiększa ryzyko zakażeń bakteryjnych.
Przeczytaj również:
Mleko kozie dla dzieci – dlaczego budzi kontrowersje? Kiedy je podawać? Dla alergika?
Jak rozpoznać, że niemowlę jest odpowiednio nawodnione?
Zdrowy, dobrze nawodniony maluch wysyła bardzo czytelne sygnały:
zmoczone pieluszki – po 3.–5. dobie życia niemowlę powinno zużywać od 6 do 8 pieluch na dobę. Mocz powinien być przezroczysty lub jasnosłomkowy i pozbawiony intensywnego zapachu. Ciemnożółty lub pomarańczowy mocz to sygnał, że dziecko otrzymuje zbyt mało płynów (wówczas należy częściej przystawiać je do piersi lub podać mleko modyfikowane);
elastyczna skóra i wilgotne śluzówki – usta dziecka powinny być różowe i wilgotne, a w trakcie płaczu powinny pojawiać się łzy (u dzieci powyżej 2.–3. tygodnia życia). Skóra po delikatnym uszczypnięciu na brzuszku powinna natychmiast wracać na swoje miejsce;
zachowanie malucha i ciemiączko – prawidłowo nawodniony maluch jest aktywny w okresach czuwania, ma dobre napięcie mięśniowe, a jego ciemiączko na głowie pozostaje płaskie (zapadnięte ciemiączko może świadczyć o odwodnieniu).
Jak bezpiecznie podawać wodę niemowlęciu i od jakiego wieku jest to zalecane?
Momentem przełomowym w żywieniu dzieci jest rozpoczęcie rozszerzania diety, które zazwyczaj przypada na okolice 6. miesiąca życia (nie wcześniej niż przed ukończeniem 17. tygodnia i nie później niż w 26. tygodniu).
W drugim półroczu życia zapotrzebowanie na płyny u niemowląt wynosi ogółem około 800–1000 ml na dobę. Wartość ta obejmuje jednak wodę pochodzącą ze wszystkich pokarmów (mleka, przecierów, zupek, owoców) i napojów. Od tego momentu nauka picia wody staje się ważnym elementem edukacji żywieniowej.
Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci jasno definiuje zasady podawania płynów w trakcie rozszerzania diety. Wskazówki poniżej.
Jaką wodę wybrać dla niemowlaka?
Należy wybierać czystą wodę źródlaną lub naturalną wodę mineralną – koniecznie niskozmineralizowaną (ogólna zawartość rozpuszczonych składników mineralnych poniżej 500 mg/l), niskosodową i niskosiarczanową. Woda z kranu jest odpowiednia pod warunkiem, że zostanie wcześniej przegotowana i ostudzona.
W czym podawać wodę maluszkowi?
Najlepszym wyborem od samego początku nauki picia wody jest zwykły, otwarty kubeczek (np. ukośny kubek do nauki picia) lub ewentualnie kubek ze słomką. Picie z otwartego kubka wspiera prawidłowy rozwój aparatu mowy, języka oraz mięśni twarzy. Z tego powodu należy unikać stosowania tak zwanych kubków-niekapków.
Przeczytaj również:
Ulewanie u niemowlaka i noworodka – przyczyny, jak długo trwa, jak zapobiegać
Ile wody podawać niemowlakowi?
Na początku rozszerzania diety maluch będzie wypijał zaledwie kilka łyków podczas posiłku – i to w zupełności wystarczy. Między 6. a 12. miesiącem życia dziecko zazwyczaj wypija od połowy do jednej szklanki (ok. 125–250 ml) wody dziennie. Pamiętaj, że do końca 1. roku życia to mleko matki lub modyfikowane pozostaje podstawą żywienia.
Czy można podawać herbatki lub soki? Czego unikać?
Maluszek będzie miał czas, żeby skosztować różnych rodzajów napojów. Na początku wystarczy mleko mamy, mleko modyfikowane i woda. Na początkowym etapie rozszerzania diety niemowlaka niewskazane są:
soki – zgodnie z aktualnymi wytycznymi soki owocowe nie powinny pojawiać się w diecie dziecka przed ukończeniem 1. roku życia. Są źródłem cukrów prostych, utrwalają preferencję słodkiego smaku, zwiększają ryzyko próchnicy i otyłości oraz zmniejszają apetyt na wartościowe posiłki;
herbatki dla niemowląt – gotowe herbatki w granulacie często składają się w większości z cukru lub maltodekstryny;
napary z kopru włoskiego – dawniej masowo polecane na kolki, dziś są oficjalnie przeciwwskazane u dzieci poniżej 4. roku życia ze względu na obecność estragolu (związku o potencjalnym działaniu neurotoksycznym i genotoksycznym).
Podsumowując, przez pierwsze sześć miesięcy życia nie ma potrzeby, a wręcz nie należy dopajać zdrowego niemowlęcia. Gdy nadejdzie czas na stałe posiłki, czysta woda podawana w małych ilościach to najlepszy napój, jaki rodzic może podać dziecku.
