Żelazo w ciąży – dlaczego jest tak ważne?
Żelazo to mikroelement, którego funkcjami są transport tlenu do komórek, usuwanie z organizmu dwutlenku węgla oraz aktywowanie pewnych enzymów, które biorą udział w produkcji mieliny (jest substancją tworzącą osłonki włókien nerwowych). W związku z tak ważnymi funkcjami żelaza jego niedobór może zwiększać ryzyko powikłań ciąży, takich jak przedwczesny poród, niska masa urodzeniowa noworodka czy niedokrwistość u matki. Długotrwały i znaczny niedobór żelaza może również niekorzystnie wpływać na rozwój układu nerwowego dziecka.
W okresie ciąży zapotrzebowanie na żelazo rośnie, ponieważ, po pierwsze – zwiększa się ilość erytrocytów, po drugie – znaczna część pierwiastka transportowana jest do rozwijającego się płodu oraz łożyska. W pierwszym trymestrze organizm zazwyczaj czerpie żelazo ze swoich zapasów, jednak później mogą pojawić się już niedobory. Z drugiej strony zdarzają się i takie przypadki, w których niedokrwistość występowała już przed ciążą – wtedy zagrożenie dla płodu rośnie.
Przeczytaj również:
Anemia w ciąży – co jeść, czego unikać i kiedy zgłosić się do lekarza
Żelazo w ciąży – zapotrzebowanie i objawy niedoboru
Zapotrzebowanie organizmu na żelazo stopniowo wzrasta w czasie ciąży, jednak zgodnie z aktualnymi normami żywienia zalecane spożycie dla kobiet ciężarnych wynosi około 27 mg żelaza dziennie. Wynika to z większej objętości krwi krążącej, rozwoju łożyska i płodu oraz przygotowania organizmu do porodu.
Żelazo zawarte w żywności nie wchłania się całkowicie – stopień jego przyswajania zależy od rodzaju produktu oraz składu posiłku. Żelazo hemowe, obecne w produktach pochodzenia zwierzęcego, wchłania się znacznie lepiej niż żelazo niehemowe pochodzące z produktów roślinnych.
W związku ze słabą wchłanialnością żelaza oraz faktem, że dieta przyszłych mam nie zawsze wygląda tak, jak powinna, u wielu z nich stwierdza się niedokrwistość z niedoboru żelaza (tzw. anemię). Jej objawy to:
- bóle głowy,
- zmęczenie,
- osłabienie fizyczne i psychiczne (np. trudności w skupieniu uwagi),
- kołatanie serca,
- bladość,
- spadek odporności (większa podatność na infekcje).
Jeśli ciężarna nie zacznie otrzymywać odpowiedniej ilości żelaza, z czasem powyższe objawy przybiorą na sile, a ponadto pojawią się:
- bladość śluzówek,
- duszności na skutek wysiłku (trudności ze złapaniem tchu),
- drętwienie rąk i nóg,
- zawroty głowy,
- omdlenia (w ciężkich przypadkach).
Jednocześnie należy nadmienić, że u kobiety, która prowadzi ciążę prawidłowo i regularnie odwiedza lekarza, niedokrwistość z niedoboru żelaza zwykle zostaje wykryta podczas rutynowych badań morfologii krwi wykonywanych w czasie ciąży.
Przeczytaj również:
Kawa w ciąży – czy jest dozwolona? Ile kawy można pić w ciąży?
Jak poprawić poziom żelaza w ciąży?
Aby zapobiec niedoborom żelaza, konieczne jest dostarczanie go organizmowi wraz z pożywieniem. I tutaj warto wiedzieć, że istnieją dwa rodzaje tego pierwiastka: żelazo hemowe, którego przyswajalność wynosi średnio około 15–35% oraz żelazo niehemowe, którego wchłanianie zwykle wynosi około 2–10% i zależy od składu posiłku. Pierwsze występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego, drugie dostarczamy organizmowi wraz z pokarmami roślinnymi.
Aby dostarczyć organizmowi żelaza, należy sięgać po produkty z obu grup. Najbardziej zalecane są:
- polędwica wołowa,
- schab,
- mięso kurczaka,
- jajka,
- orzechy laskowe,
- natka pietruszki,
- kasza gryczana,
- buraki,
- groch,
- mąka pełnoziarnista,
- pestki dyni,
- brokuły.
Jednym z najlepszych źródeł żelaza hemowego jest wątróbka. Nie zaleca się jednak jej spożywania w ciąży ze względu na bardzo wysoką zawartość witaminy A (retinolu). Nadmierne spożycie retinolu może zwiększać ryzyko wad rozwojowych płodu, dlatego ciężarne powinny unikać wątróbki i produktów z niej przygotowanych.
Przeczytaj również:
Osłabienie w ciąży – jakie są przyczyny i jak sobie radzić z brakiem sił w ciąży?
Żelazo w ciąży – kiedy niezbędna jest suplementacja?
Niedokrwistość z niedoboru żelaza może niestety wystąpić nawet u ciężarnych, które starają się przestrzegać zasad zdrowej diety. Wszystko z powodu zwiększonego zapotrzebowania na ten pierwiastek oraz wspomnianej słabej przyswajalności z pożywienia. Dla przykładu, aby przyszła mama dostarczyła organizmowi około 30 mg żelaza, dziennie musiałaby spożywać aż ponad kilogram schabu.
Suplementację żelaza należy stosować wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza lub położnej. Nie każda kobieta w ciąży wymaga dodatkowego przyjmowania preparatów z żelazem, a decyzja o ich zastosowaniu powinna opierać się na wynikach badań (m.in. morfologii krwi, a w razie potrzeby także oznaczeniu stężenia ferrytyny) oraz ocenie indywidualnego ryzyka niedoboru.
Zanim lekarz ustali dzienną dawkę, należy mu wspomnieć o przyjmowanych preparatach witaminowych – one najczęściej także dostarczają tego pierwiastka.
Produkty, które „wypłukują” żelazo
O niektórych produktach mówi się, że „wypłukują” żelazo z organizmu. W rzeczywistości nie usuwają one żelaza z organizmu, lecz mogą ograniczać jego wchłanianie z przewodu pokarmowego, zwłaszcza jeśli są spożywane jednocześnie z posiłkiem bogatym w ten pierwiastek. Dotyczy to m.in. kawy i herbaty (ze względu na zawartość polifenoli i tanin), produktów bogatych w fityniany (np. niektórych pełnych ziaren i nasion) oraz produktów zawierających duże ilości wapnia. Aby poprawić wchłanianie żelaza, warto spożywać produkty bogate w witaminę C podczas tego samego posiłku.
