Czym jest anemia w ciąży i dlaczego nie wolno jej bagatelizować?
Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) anemia w ciąży charakteryzuje się:
znacznym obniżeniem stężenia ferrytyny (<30 mcg/l),
obniżeniem stężenia żelaza w surowicy (<55 mcg/l) i w szpiku,
spadkiem wartości wysycenia transferyny żelazem (TSAT),
wzrostem stężenia transferyny i rozpuszczalnego receptora dla transferyny,
zmniejszeniem średniej objętości erytrocytu (MCV) <82 fl,
zmniejszeniem stężenia hemoglobiny (<11 g/dl).
Dlaczego niezbędne jest leczenie anemii w ciąży?
Właściwe postępowanie w przypadku anemii jest niezwykle ważne, ponieważ zlekceważenie tego problemu może mieć negatywny wpływ na przebieg ciąży i porodu, a ponadto szkodzi dziecku. U kobiet ciężarnych z anemią zwiększa się ryzyko przedwczesnego porodu, ryzyko poronienia i wewnątrzmacicznego ograniczenia wzrastania płodu. W ciężkich przypadkach może dojść również do wewnątrzmacicznego obumarcia płodu.
Przeczytaj również:
Hemoglobina w ciąży
Najczęstsze przyczyny niedokrwistości u kobiet w ciąży
Co jest najczęstszą przyczyną anemii w ciąży? W większości przypadków wynika ona z niedoboru żelaza, choć może być spowodowana także niedoborem witaminy B12 czy kwasu foliowego, które są potrzebne do produkcji krwinek czerwonych.
Do najczęstszych przyczyn niedoborów żelaza i witamin w ciąży należą:
zwiększone zapotrzebowanie organizmu w tym okresie;
niewystarczające rezerwy niezbędnych składników jeszcze przed zajściem w ciążę;
dolegliwości takie jak nudności i wymioty, utrudniające prawidłowe odżywianie;
nieodpowiednia dieta, uboga w produkty bogate w żelazo i witaminy.
Rozpoznanie przyczyny anemii i wdrożenie właściwej suplementacji lub zmian w diecie jest niezwykle ważne dla zdrowia przyszłej mamy i prawidłowego rozwoju dziecka.
Objawy anemii
Objawy anemii w ciąży obejmują:
drażliwość,
rozkojarzenie,
kołatanie serca,
pieczenie i wygładzenie powierzchni języka,
pogorszenie stanu włosów i paznokci (w tym nadmierne wypadanie włosów),
bolesne pęknięcia kącików ust,
suchość i bladość skóry.
Anemia w ciąży daje mało charakterystyczne objawy, dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie badań lekarskich. W diagnostyce niedokrwistości wykorzystuje się badania laboratoryjne, takie jak np. morfologia krwi i oznaczenie poziomu ferrytyny.
Przeczytaj również:
Leukocyty w ciąży – norma, niskie i podwyższone leukocyty w ciąży
Żelazo hemowe i niehemowe – czym się różnią i które lepiej się wchłania?
Żelazo w pożywieniu występuje w dwóch formach – hemowej i niehemowej – które różnią się przyswajalnością. Pierwsze z wymienionych, występujące w mięsie i rybach, jest lepiej przyswajalne – wchłania się w około 20% (zakres 15–35%). Wynika to z faktu, że znajduje się w formie chemicznej gotowej do wykorzystania przez organizm, na II stopniu utlenienia.
Z kolei żelazo niehemowe, aby mogło zostać przyswojone, musi zostać najpierw zredukowane do II stopnia utlenienia. Ten proces obniża jego wchłanianie. Poza tym w produkty bogate w żelazo niehemowe zawierają różne składniki, które dodatkowo zaburzają jego wchłanianie (np. fityniany, szczawiany). W związku z tym, jeśli kobieta ciężarna nie jest wegetarianką, powinna łączyć różne źródła żelaza, aby zapobiec anemii.
Witamina C jako sprzymierzeniec w walce z anemią
Do niedoboru żelaza może doprowadzić źle zbilansowana dieta. Dlatego zarówno profilaktyka, jak i leczenie anemii obejmuje dietę bogatą w żelazo, a także składniki zwiększające jego przyswajalność. Jednym z nich jest witamina C, która występuje m.in. w czarnych porzeczkach, rokitniku, truskawkach, kalarepie, kalafiorze, brokułach czy papryce.
Warto pamiętać, aby produkty bogate w witaminę C nie były poddawane długiemu działaniu wysokiej temperatury, która zmniejsza zawartość tego cennego składnika. Jeśli to możliwe, warto spożywać warzywa i owoce na surowo lub jedynie po krótkiej obróbce cieplnej (warzywa powinny być gotowane al dente).
Przeczytaj również:
Bakteriomocz – czy to niebezpieczne w ciąży i u dziecka?
Produkty i napoje, które utrudniają wchłanianie żelaza
Anemia w ciąży wymaga również ograniczania czynników, które mogą utrudniać wchłanianie żelaza. W związku z tym kobietom zmagającym się z tym problemem zaleca się:
unikanie popijania kawy, herbaty czy naparów ziołowych do posiłków (zaleca się 2-godzinny odstęp);
ograniczenie produktów bogatych w szczawiany, a także ich odpowiednią obróbkę, która zmniejsza zawartość tych związków (do źródeł szczawianów zaliczają się np. rabarbar, szczaw, szpinak);
moczenie orzechów, pestek i nasion przed jedzeniem w celu zmniejszenia ilości fitynianów, które zmniejszają przyswajalność żelaza.
Suplementacja żelaza w ciąży – kiedy jest konieczna?
Leczenie anemii wymaga znalezienia przyczyny, ponieważ sama niedokrwistość to jedynie objaw. W przypadku niedokrwistości z niedoboru żelaza leczenie obejmuje podawanie preparatów żelaza. W zależności od wyników badań, stanu klinicznego i reakcji organizmu na leczenie można modyfikować drogę ich podawania.
W przypadku niewielkiego stopnia niedokrwistości z niedoboru żelaza i gdy średnie stężenie hemoglobiny jest wyższe niż 9 g/dl, leczenie anemii obejmuje w pierwszej kolejności preparaty żelaza podawane drogą doustną.
Warto pamiętać też o innych elementach leczenia anemii w czasie ciąży. Ważna jest urozmaicona dieta o odpowiedniej zawartości żelaza i składników wspomagających jego wchłanianie (m.in. witamina C), a także kwasu foliowego i witaminy B12. Źródłem żelaza są m.in. mięso drobiowe, ryby, jajka, nasiona roślin strączkowych, orzechy pistacjowe, natka pietruszki, pestki dyni czy kasza jaglana. Kwas foliowy znajduje się w produktach, takich jak np. zielone warzywa liściaste, kiwi, pomarańcze i nasiona roślin strączkowych. Z kolei witamina B12 występuje tylko w produktach pochodzenia zwierzęcego.
Przeczytaj również:
Karta ciąży – kiedy się ją zakłada, do czego służy?
Kiedy zgłosić się do lekarza i jakie badania warto wykonać?
Decyzji o podjęciu leczenia niedoboru żelaza nie należy podejmować samodzielnie, ponieważ nadmiar tego pierwiastka w organizmie kobiety też wiąże się z groźnymi konsekwencjami (np. większym ryzykiem cukrzycy ciążowej i stanu przedrzucawkowego). W przypadku zaobserwowania objawów, które mogą wskazywać na anemię, należy zgłosić się do lekarza. Po dokładnym wywiadzie zleci on badania laboratoryjne (morfologię krwi, oznaczenie poziomu ferrytyny, oznaczenie stężenia kwasu foliowego czy witaminy B12), a także inne badania, które uzna za słuszne po rozmowie z pacjentką.
Anemia może być bardzo groźna dla kobiet ciężarnych, dlatego nie należy lekceważyć jej objawów. W przypadku niepokojących sygnałów, takich jak np. bladość skóry, ciągłe uczucie zmęczenia, rozdrażnienie, problemy z koncentracją warto skonsultować się z lekarzem. Na podstawie wywiadu i badań diagnostycznych zdecyduje on, czy przyczyną złego samopoczucia jest anemia w ciąży i czy konieczna jest suplementacja oraz zmiany w stylu życia.
