Czym jest ciąża pozamaciczna (ektopowa)?
Ciąża pozamaciczna, nazywana również ciążą ektopową, to stan, w którym zapłodniona komórka jajowa zagnieżdża się poza jamą macicy. Najczęściej dochodzi do tego w obrębie jajowodu – w jego bańce, cieśni lub strzępkach. Rzadziej ciąża ektopowa rozwija się w jamie brzusznej, szyjce macicy lub rogu macicy.
Ciąża pozamaciczna występuje u około 2% wszystkich ciąż i stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia kobiety. Nie ma możliwości prawidłowego rozwoju płodu i zazwyczaj kończy się poronieniem lub wymaga interwencji medycznej.
Szczególną formą jest ciąża heterotopowa – mówimy o niej w przypadku, gdy zachodzi współistnienie ciąży prawidłowej (zarodek jest zagnieżdżony w ścianie macicy) oraz ciąży pozamacicznej.
Przyczyny ciąży pozamacicznej – dlaczego dochodzi do ciąży ektopowej?
Główną przyczyną ciąży pozamacicznej jest zaburzenie transportu zapłodnionej komórki jajowej do macicy. W warunkach prawidłowych zapłodnienie następuje w jajowodzie, a następnie zarodek przemieszcza się do jamy macicy.
Do najczęstszych przyczyn należą:
- zaburzenia perystaltyki jajowodów,
- nieprawidłowy poziom progesteronu,
- wady anatomiczne (np. zwężenie jajowodu, zrosty, uchyłki),
- uszkodzenia jajowodów po infekcjach.
Przeczytaj również:
Torbiel jajnika – objawy, czy utrudnia zajście w ciążę?
Czynniki ryzyka ciąży pozamacicznej
Głównym czynnikiem zwiększającym ryzyko ciąży pozamacicznej są przebyte infekcje w obrębie miednicy mniejszej oraz jamy brzusznej. Zaobserwowano także zwiększony odsetek ciąż ektopowych u kobiet, które starały się o dziecko przy zastosowaniu metody in vitro. Wśród innych czynników ryzyka można wymienić także:
- palenie tytoniu;
- ciążę pozamaciczną w wywiadzie;
- zaburzenia funkcji jajowodów;
- wcześniejsze poronienia;
- stosowanie wkładki wewnątrzmacicznej zawierającej lewonorgestrel;
- stosowanie jednoskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych z progestagenem;
- infekcje przenoszone drogą płciową.
Przebyte zakażenie Chlamydią trochomatis może podwyższać ryzyko ciąży ektopowej.
Ciąża pozamaciczna – objawy
Ciąża pozamaciczna może przebiegać bezobjawowo, zwłaszcza na bardzo wczesnym etapie. Dopiero kiedy zaczyna obumierać, kobieta może zaobserwować u siebie pewne niepokojące symptomy, które mogą przywodzić na myśl:
- poronienie,
- zapalenie wyrostka robaczkowego,
- pęknięcie torbieli jajnika,
- zapalenie przydatków.
Jeżeli jednak ciąża pozamaciczna przetrwa do 6.-10.tygodnia, objawia się poprzez:
- zatrzymanie miesiączki,
- pozytywny test ciążowy,
- bóle podbrzusza,
- krwawienie z dróg rodnych,
- tkliwość powłok brzusznych,
- obecność guzka wyczuwalnego w okolicy przydatków.
Ciąża pozamaciczna może też dawać objawy charakterystyczne dla zdrowo rozwijającej się ciąży (poranne mdłości, osłabienie, zawroty głowy). Z racji tego, że objawy są nieswoiste, trudno jest rozpoznać ciążę ektopową tylko na podstawie obrazu klinicznego pacjentki. Konieczna jest pogłębiona diagnostyka.
Przeczytaj również:
Mięśniaki macicy – jakie dają objawy, z czego się biorą, kiedy je trzeba usunąć?
Jak diagnozuje się ciążę ektopową?
Elementarnym założeniem w rozpoznaniu ciąży pozamacicznej jest wykluczenie ciąży wewnątrzmacicznej, czyli prawidłowej. W tym celu wykonuje się:
- badanie USG przezpochwowe;
- oznaczenie poziomu beta-hCG we krwi;
- seryjne oznaczenie poziomu progesteronu w surowicy krwi.
W ciąży pozamacicznej poziom beta-hCH będzie utrzymywać się na mniej więcej tym samym poziomie, podczas gdy w przypadku ciąży prawidłowej stężenie tego hormonu sukcesywnie wrasta. Niski poziom progesteronu (poniżej 5 ng/ml) również wskazuje na ciążę pozamaciczną. Z kolei dzięki badaniu USG lekarz ginekolog może określić lokalizację zapłodnionego jaja, jeśli wiek ciąży wynosi co najmniej 5 tygodni. Ponadto w badaniu USG specjalista może zobaczyć płyn w jamie macicy, co również jest objawem ciąży ektopowej.
Postępowanie w przypadku ciąży ektopowej – leczenie ciąży pozamacicznej
Jeśli chodzi o leczenie ciąży pozamacicznej, to obecnie stosuje się trzy metody: leczenie chirurgiczne, farmakologiczne lub postawę wyczekującą, w zależności od stopnia zaawansowania ciąży oraz jej lokalizacji.
Leczenie operacyjne polega na laparoskopowym usunięciu ciąży ektopowej, przy czym jeśli jest taka możliwość, jajowód pozostawia się do naturalnego wygojenia. Usunięcie ciąży pozamacicznej przeprowadza się wtedy, gdy istnieje ryzyko pęknięcia jajowodu, co może mieć poważne powikłania zdrowotne dla pacjentki.
Leczenie farmakologiczne polega na zastosowaniu metotreksatu, który jest antagonistą kwasu foliowego. Lek ten w gwałtowny sposób hamuje rozwój zapłodnionej komórki jajowej. Lekarz przepisuje metotreksat pacjentkom z ciążą pozamaciczną w dobrym stanie ogólnym, u których nie stwierdzono przerwania ciągłości jajowodu, ale ze stwierdzoną akcją serca zarodka.
Nie każda ciąża pozamaciczna wymaga interwencji lekarskiej. Ze statystyk wynika, że 47-82% takich ciąż wchłania się samoistnie.
Jeśli parametry wyjściowe pacjentki (stężenie beta-hCG poniżej 1000 mjm/ml, objętość płynu w jamie macicy nie przekracza 100 ml, a rozmiar zarodka – 4 cm), a kobieta czuje się dobrze, przyjmuje się wobec niej postawę wyczekującą. Stan pacjentki jest oczywiście systematycznie monitorowany.
Dlaczego ciąża pozamaciczna jest niebezpieczna?
Ciąża pozamaciczna stanowi bezpośrednie zagrożenie życia w przypadku pęknięcia jajowodu i krwotoku wewnętrznego. Szybka diagnoza i leczenie są kluczowe.
