Co to jest beta hCG?
Hormon hCG, czyli ludzka gonadotropina kosmówkowa (ang. human chorionic gonadotropin) to hormon wytwarzany przez rozwijający się zarodek już kilka dni po zapłodnieniu. Jego funkcją jest podtrzymywanie ciałka żółtego, które produkuje progesteron – hormon odpowiedzialny za prawidłowy przebieg ciąży na wczesnym etapie. W późniejszym okresie ciąży produkcję progesteronu przejmuje wykształcone łożysko.
Cząsteczka gonadotropiny kosmówkowej składa się z dwóch podjednostek – alfa i beta. To właśnie ta druga jest wykrywana we krwi i stanowi wskaźnik przebiegu ciąży.
Kiedy można zrobić badanie beta hCG?
Wiele kobiet podejrzewających u siebie ciążę chciałoby jak najszybciej to potwierdzić. Test beta hCG można wykonać w domowych warunkach za pomocą łatwo dostępnych testów ciążowych z moczu. Jest to jednak mniej czułe badanie, niż badanie krwi na beta hCG wykonywane w laboratorium. Czym różni się test ciążowy z moczu od badania beta hCG z krwi?
Przeczytaj również:
Estrogeny – jak wpływają na cykl, nastrój i płodność?
Test ciążowy z moczu
Niewątpliwie wykonanie testu ciążowego w domu, bez konieczności pobierania krwi jest zaletą. Badanie z moczu jednak nie daje wyniku ilościowego, a jedynie potwierdza ciążę lub ją wyklucza. Ponieważ stężenia beta hCG w moczu jest niższe niż we krwi, wynik badania może być fałszywie negatywny, jeśli zostanie ono wykonane zbyt wcześnie, czyli przed terminem spodziewanej miesiączki.
Aby uzyskać bardziej wiarygodny wynik testu z moczu, zaleca się wykonanie go rano – z pierwszej porannej porcji, kiedy stężenie hormonu jest najwyższe. Należy tez ściśle stosować się do instrukcji producenta.
Hormon beta hCG w surowicy
Oznaczenie beta hCG we krwi jest badaniem znacznie bardziej czułym – może wykazać ciążę już 7 dni od zapłodnienia. Aby wynik badania był jak najbardziej pewny, warto jednak poczekać i wykonać je dopiero po terminie spodziewanej miesiączki. Wyniki badania beta hCG we krwi podawane są ilościowo, dzięki czemu można śledzić zmiany stężenia tego hormonu w trakcie ciąży i w ten sposób kontrolować jej prawidłowość już na wczesnym etapie.
Badanie beta hCG z krwi można wykonać o dowolnej porze dnia i nie trzeba się do niego specjalnie przygotowywać. Można je wykonać bez skierowania od lekarza – w zależności od laboratorium wiąże się to z kosztem 25 – 60 zł w zależności od laboratorium i regionu Polski. Na wynik czeka się od kilku do 24 h.
Do interpretacji wyników może też posłużyć internetowy beta hCG kalkulator.
Przeczytaj również:
Test ciążowy pozytywny – i co dalej?
Jaki powinien być wynik beta hCG w ciąży?
Potwierdzenie ciąży w badaniu krwi to wynik powyżej 5 mlU/ml.
Stężenie hormonu beta hCG u ciężarnej zmienia się z dnia na dzień – na wczesnym etapie ciąży wzrasta o ok. 60% co 48 godzin lub o ok. 110% co 72 godziny. Taki szybki przyrost hormonu hCG pozwala oszacować wiek ciąży oraz porównać go z etapem rozwoju widocznym w badaniu usg.
Poziom hCG wzrasta we krwi ciężarnej do około 10.–13. tygodnia. Najwyższe stężenie osiąga około 10.-13. tygodnia, następnie spada do mniej więcej 16.-18. tygodnia. Od tego czasu do końca ciąży poziom hormonu jest w miarę stały. Po porodzie poziom beta hCG spada poniżej wartości granicznej po około 3 tygodniach.
W przypadku prawidłowej ciąży ważne jest tempo przyrostu ilości hormonu. Na tej podstawie lekarz może ocenić, czy ciąża rozwija się prawidłowo. W przypadku powtarzania badania stężenia beta hCG w odstępach czasowych ważne jest, by badanie wykonywać zawsze w tym samym laboratorium, ponieważ metody oznaczania i zakresy podawane na wynikach z różnych laboratoriów mogą się różnić między sobą.
Hormon beta hCG – normy
Poziomy beta hCG mogą być różne u różnych kobiet będących w tym samym tygodniu ciąży. Niższy wynik wcale nie oznacza nieprawidłowości, dopóki mieści się w zakresie wartości odpowiadających wiekowi ciąży oraz gdy wykazuje w pierwszym trymestrze właściwe tempo przyrostu. Przykładowe normy beta hCG dla poszczególnych tygodni ciąży:
- poza okresem ciąży: <5 mIU/ml;
- 3. tydzień ciąży: 5–72 mIU/,l;
- 4. tydzień ciąży: 35–1500 mIU/ml;
- 5. tydzień ciąży: 200–7000 mIU/ml;
- 6. tydzień: 4000–56000 mIU/ml;
- 8. tydzień ciąży: 40000-200000 mIU/ml;
- 10. tydzień ciąży: 60000-200000 mIU/ml;
- 12. tydzień ciąży: 46000-150000 mIU/ml;
- 14. tydzień ciąży: 32000-100000 mIU/ml;
- powyżej 16. tygodnia ciąży: 19000-80000 mIU/ml.
Kiedy powtarzać badanie? Przy monitorowaniu wczesnej ciąży badanie beta hCG wykonuje się zwykle 2-4 razy, w odstępach 48-72 godzin, aż do momentu, gdy poziom hormonu osiągnie około 1000-2000 mIU/ml i ciąża będzie widoczna w badaniu USG. USG jest ostatecznym potwierdzeniem ciąży.
Zbyt niskie beta hCG
W przypadku, gdy badanie beta hCG wykazuje zbyt niskie stężenie hormonu w stosunku do wieku ciąży, można podejrzewać:
- rozwój ciąży pozamacicznej – to sytuacja zagrażająca życiu kobiety. Przy podejrzeniu ciąży pozamacicznej konieczne jest pilne USG i konsultacja ginekologiczna. Samo beta hCG nie wystarczy do zdiagnozowania ciąży pozamacicznej – wymaga korelacji z USG ;
- wady rozwojowe płodu (zespół Edwardsa, zespół Patau);
- poronienie samoistne – po poronieniu poziom beta hCG może utrzymywać się powyżej 5 mIU/ml przez kilka tygodni (do ok. miesiąca lub dłużej, w zależności od tygodnia ciąży, w którym nastąpiło poronienie). Utrzymujące się podwyższone wartości bez wyraźnego spadku wymagają kontroli lekarskiej;
- ciąża biochemiczna – bardzo wczesna utrata ciąży, zanim będzie możliwa wizualizacja w USG.
Przeczytaj również:
Naprotechnologia – co to jest, na czym polega, skuteczność, wady, cena
Zbyt wysokie hCG w ciąży
Szczególnie wysokie wartości beta hCG w ciąży również mogą świadczyć o:
- ciąży bliźniaczej;
- wadach rozwojowych płodu (trisomia 21 – zespół Downa);
- zaśniadzie groniastym – choroba trofoblastu, będąca często stanem przednowotworowym. Wartości hCG bywają wtedy wyjątkowo wysokie, często ponad milion mIU/ml;
- raku kosmówki – jeden ze złośliwych nowotworów trofoblastu, dobrze reagujący na leczenie.
Beta hCG – nie tylko ciąża!
Test beta hCG wykorzystywany jest nie tylko do potwierdzania i monitorowania ciąży. Hormon ten to również marker nowotworowy, wydzielany do krwi w przebiegu takich chorób jak nowotwory z komórek rozrodczych (jajnika i jąder) oraz inne typy nowotworów (rak okrężnicy, oskrzela, sutka). Każdy podwyższony wynik beta hCG u osoby nie będącej w ciąży wymaga konsultacji lekarskiej. Nieco podwyższone wartości (do 10 mIU/ml) mogą też zdarzać się u kobiet w okresie pomenopauzalnym.
Beta hCG jest również składową badań prenatalnych pierwszego trymestru: wchodzi w skład testu podwójnego (PAPP-A plus wolna podjednostka beta hCG) wykonywanego miedzy 11. a 14. tygodniem ciąży, a także testu potrójnego (AFP, hCG, estriol), wykonywanego miedzy 15. a 20. tygodniem. Badania te służą do oceny ryzyka wad genetycznych u płodu (zespol Downa, Edwardsa, Patau).
Beta hCG u mężczyzny?
Wbrew pozorom badanie poziomu beta hCG może dać pozytywny wynik nawet u mężczyzny. Dodatni test ciążowy u panów powinien skłonić do pilnej wizyty u lekarza, gdyż wiąże się z ryzykiem istnienia choroby nowotworowej.
U mężczyzn podwyższone stężenie beta hCG obserwuje się przede wszystkim w przebiegu nowotworów z komórek rozrodczych jąder (rak jądra) – jest to jeden z głównych markerów stosowanych w diagnostyce i monitorowaniu tego nowotworu. Wczesne wykrycie raka jądra znacznie poprawia rokowanie.
