Skala Apgar – co to jest?
Pomiar z użyciem skali Apgar (ang. Apgar score) po raz pierwszy został zaproponowany w 1952 r. i zawdzięczamy go dr Virginii Apgar, specjalizującej się w anestezjologii i pediatrii. Obecnie skala Apgar jest powszechnie stosowana do szybkiej oceny stanu noworodka bezpośrednio na sali porodowej już w pierwszych minutach życia poza łonem matki.
Stan noworodka jest oceniany kilkukrotnie w celu potwierdzenia możliwości do samodzielnego życia poza organizmem matki.
Co ocenia skala Apgar?
Stan zdrowia dziecka podlega ocenie według ujednoliconych kryteriów, a wyniki badania niezwłocznie trafiają do dokumentacji medycznej.
Czynność serca
0 punktów przyznaje się, jeżeli u dziecka nie występuje akcja serca. 1 punkt otrzymuje dziecko, u którego serce bije z częstotliwością poniżej 100 uderzeń na minutę, natomiast 2 punkty dziecko, u którego częstość akcji serca wynosi powyżej 100 uderzeń na minutę.
Czynność oddechowa
0 punktów oznacza brak czynności oddechowej. 1 punkt otrzymują dzieci, u których oddech jest wolny i nieregularny. 2 punkty w skali Apgar są przyznawane dzieciom, które oddychają prawidłowo i reagują głośnym płaczem.
Napięcie mięśniowe
0 punktów oznacza mięśnie wiotkie, bez napięcia. 1 punkt to obniżone, ale obecne napięcie mięśniowe. 2 punkty oznaczają prawidłowe napięcie mięśniowe i aktywne ruchy noworodka.
Reakcja na bodźce
Personel medyczny ocenia reakcję na bodźce podczas pierwszych czynności podejmowanych z noworodkiem (wycieranie ręcznikiem, dotyk oraz delikatne wprowadzenie cewnika do nosa lub jamy ustnej). 0 punktów to brak jakiejkolwiek reakcji. Pojawiający się grymas na twarzy oznacza 1 punkt. 2 punkty są przyznawane dziecku, które reaguje w sposób żywy, np. kichnięciem, kaszlem lub płaczem.
Kolor skóry
Przyznanie 0 punktów jest uzasadnione, jeżeli całe ciało dziecka jest sine lub blade. Przy 1 punkcie występuje tzw. sinica obwodowa (zasinienie dłoni i stóp). 2 punkty oznaczają, że skóra całego ciała dziecka ma różowe zabarwienie.
Przeczytaj również:
Pierwsza kąpiel noworodka – jak przygotować siebie dziecko i... siebie?
| Parametr oceniany w skali Apgar | 0 punktów | 1 punkt | 2 punkty |
|---|---|---|---|
| Czynność serca (tętno) | brak akcji serca | poniżej 100 uderzeń/min | powyżej 100 uderzeń/min |
| Oddychanie (czynność oddechowa) | brak oddechu | oddech wolny, nieregularny | prawidłowy oddech, głośny płacz |
| Napięcie mięśniowe | mięśnie wiotkie, brak napięcia | obniżone napięcie mięśni | aktywne ruchy, prawidłowe napięcie |
| Reakcja na bodźce (odruchy) | brak reakcji | grymas twarzy | kaszel, kichanie lub płacz |
| Kolor skóry | ciało sine lub blade | sinica kończyn (dłonie i stopy) | całe ciało różowe |
Interpretacja wyniku
| Suma punktów | Stan noworodka |
|---|---|
| 8–10 punktów | dobry stan dziecka |
| 4–7 punktów | stan średni, wymaga obserwacji |
| 0–3 punkty | stan ciężki, konieczna natychmiastowa pomoc medyczna |
Maksymalna liczba punktów w skali Apgar wynosi 10, ponieważ każdy z pięciu parametrów może otrzymać od 0 do 2 punktów.
Punktacja w skali Apgar
Za każdy z wyżej wymienionych parametrów dziecko może otrzymać od 0 do 2 punktów. Minimalny wynik wynosi 0 punktów. Maksimum, jakie może otrzymać dziecko, to 10 punktów. Przyjmuje się, że:
- dziecko w dobrym stanie ma od 8 do 10 punktów. Wyróżnia je żywotność, skóra ma odcień różowy, a parametry życiowe są w normie;
- stan średni stwierdza się, kiedy suma punktów u dziecka wynosi od 4 do 7. Typowymi objawami pogorszonego stanu zdrowia są m.in. sinica obwodowa (kończyn) oraz spowolnione tętno. Stan zdrowia dziecka należy monitorować co 5 minut aż do ukończenia 20. minuty życia;
- niski wynik Apgar (stan zły) to suma punktów 3 lub mniej. U takich pacjentów stwierdza się brak czynności serca, napięcia mięśniowego oraz sinicę centralną. Dzieci z bardzo niską punktacją wymagają niezwłocznego podjęcia resuscytacji w celu przywrócenia funkcji życiowych. U noworodków urodzonych z niskim współczynnikiem Apgar wykonuje się też dodatkowe badania, jak gazometrię krwi z tętnicy pępowinowej, echo serca czy zaawansowane testy morfologiczne. Ich zakres jest każdorazowo określany przez lekarza obecnego na sali.
Przeczytaj również:
Trądzik u noworodka i niemowlaka – przyczyny, jak leczyć?
Kiedy wykonuje się ocenę Apgar?
Ocena stanu noworodka jest przeprowadzana standardowo w 1. i 5. minucie życia. W przypadku nieprawidłowych wyników badanie powtarza się również w 10., 15. i 20. minucie życia. Dzięki temu personel medyczny może na bieżąco weryfikować, w oparciu o te same kryteria, czy stan dziecka ulega zmianie. Obok klasycznej skali Apgar można też wyróżnić skalę poszerzoną (ang. expanded Apgar score), która zakłada powtórzenie badania również w 15. i 20. minucie życia noworodka.
Czy skala Apgar ma wady?
Główną wadą skali Apgar jest brak precyzyjnych wytycznych dotyczących przyznawania punktacji. Z uwagi na podział każdego z kryteriów tylko na trzy poziomy, różne osoby mogą ocenić to samo dziecko w nieco odmienny, częściowo sposób subiektywny. Co więcej, każdy z poziomów jest bardzo pojemny.
Zaleca się, aby osoba, która dokonuje oceny, nie była tą samą osobą, który odbiera poród, z uwagi na tendencję do zawyżania wyników. Należy też pamiętać, że na wynik badania wpływ ma wiele czynników, jak:
- wiek ciążowy dziecka,
- temperatura panująca w pomieszczeniu,
- oświetlenie,
- czy dziecko urodziło się przedwcześnie.
W wielu placówkach stosuje się już inkubatory stacjonarne (typu Pandawarmer lub podobne), które ułatwiają ocenę stanu noworodka. Nadal jednak problemy rodzą np. oceny wcześniaków. W ich przypadku normalna jest np. słabsza reakcja na dotyk czy mniejsze napięcie mięśniowe.
Jako ciekawostkę można wskazać, że na sali porodowej obok oceny APGAR dokonuje się też podstawowych pomiarów noworodka, tj.:
- masy ciała,
- obwodu głowy,
- obwodu klatki piersiowej,
- obwodu brzucha,
- odległości obojczykowo-pępkowej.
Pomiary są nanoszone na siatki centylowe, aby móc ocenić prawidłowość rozwoju płodu w okresie ciąży.
Obok pomiarów fizycznych przeprowadza się też standardowo:
- pulsoksymetrię,
- przesiewowe badanie słuchu,
- ocenę odruchu ssania.
Pielęgniarka pobiera krew włośniczkową z pięty w celu wykrycia szeregu groźnych chorób (np. rdzeniowego zaniku mięśni SMA lub wrodzonej niedoczynności tarczycy).
Skala Apgar obecnie jest używana na całym świecie do oceny stanu dzieci urodzonych. Schemat badania noworodka jest prosty do zastosowania, a jego zastosowanie zajmuje zaledwie chwilę. Choć nie pozwala na dokładną diagnostykę, stanowi solidny punkt wyjścia i umożliwia wykrycie stanów zagrażających życiu dziecka.
Przeczytaj również:
Zez u dziecka – przyczyny, objawy, leczenie
Skala Apgar – o co najczęściej pytają rodzice
Co to jest skala Apgar?
Skala Apgar to metoda szybkiej oceny stanu zdrowia noworodka tuż po urodzeniu.-
Kiedy wykonuje się ocenę w skali Apgar?
Ocena jest wykonywana w 1. i 5. minucie życia dziecka, a czasem także w 10. minucie. -
Kto ocenia noworodka w skali Apgar?
Najczęściej robi to lekarz neonatolog, pediatra lub położna obecna przy porodzie. -
Jakie elementy są oceniane w skali Apgar?
Ocenia się oddech, czynność serca, napięcie mięśniowe, reakcję na bodźce oraz kolor skóry. -
Ile punktów można uzyskać w skali Apgar?
Maksymalnie noworodek może otrzymać 10 punktów. -
Czy 10 punktów w skali Apgar zdarza się często?
Nie zawsze – większość zdrowych dzieci otrzymuje 8 lub 9 punktów. -
Czy niski wynik w skali Apgar oznacza poważne problemy zdrowotne?
Nie zawsze. Często oznacza jedynie potrzebę krótkiej obserwacji lub pomocy medycznej. -
Czy wynik w skali Apgar wpływa na przyszły rozwój dziecka?
Skala Apgar ocenia stan dziecka tuż po porodzie i nie jest prognozą jego rozwoju.
współpraca: Redakcja Mamazone
