Opryszczka u dzieci – objawy, leczenie i sposoby na opryszczkę wargową u dziecka

Opryszczka u dzieci – jakie są przyczyny i drogi zakażenia?

Opryszczka na ustach, określana także jako „zimno”, to choroba skóry i błon śluzowych. Czynnikiem etiologicznym opryszczki jest wirus opryszczki Herpes simplex virus (HSV). Wyróżnia się dwa typy wirusa opryszczki: HSV-1 i HSV-2. Pierwszy odpowiedzialny jest za wspomnianą opryszczkę wargową i opryszczkę błony śluzowej jamy ustnej. Drugi natomiast wywołuje opryszczkę w obrębie narządów płciowych.

Wirusem opryszczki można zarazić się przez kontakt ze śliną i błonami śluzowymi (także bezobjawowego) nosiciela – picie z tej samej butelki, używanie tych samych sztućców. Jednak najbardziej zaraźliwa jest treść surowicza z pęcherzyków.

Do zakażenia dziecka opryszczką najczęściej dochodzi między 1. a 5. rokiem życia, jednak opryszczka u dziecka w postaci wykwitów pojawia się zwykle dopiero w okresie zaawansowanego dojrzewania. Opryszczka u niemowlaka i noworodka, choć rzadka, stanowi poważne zagrożenie.

Wirus HSV-2 rozprzestrzenia się zwykle drogą kontaktów seksualnych. Opryszczka narządów rodnych dotyczy głównie dorosłych, u dzieci występuje rzadko, głównie na skutek zakażenia okołoporodowego.

Przeczytaj również:

Wysypka na twarzy u dziecka – plamki, krostki, pokrzywka na buzi

Objawy i przebieg opryszczki u dzieci

• Objawy pierwotne – pierwsze zakażenie może przebiegać bezobjawowo, ale bywa też gwałtowne: gorączka, złe samopoczucie, owrzodzenia w jamie ustnej, powiększone węzły chłonne i utrata apetytu. Ponieważ typowe zmiany mogą przypominać afty, diagnostyka różnicowa jest ważna.

• Opryszczka wargowa (HSV‑1) – u większości dzieci choroba manifestuje się jako nawracające „zimno” na ustach. W przypadku łagodnego przebiegu zaleca się stosowanie kremu lub żelu z acyklowirem 5 razy dziennie przez 5–10 dni.

• Opryszczka narządów płciowych (HSV‑2) – w Europie rośnie udział HSV‑1 w zakażeniach genitalnych. U małych dzieci może dojść do zakażenia podczas porodu lub w wyniku kontaktów pozapłciowych. W przypadku dolegliwości bólowych warto stosować kąpiele w roztworze soli, środki miejscowo znieczulające (lidokaina w żelu), unikać benzokainy, gdyż jest silnym alergenem.

Świąd i mrowienie ust – objawy opryszki na ustach u dziecka

„Zimno” na ustach dziecka jest manifestacją reaktywacji latentnego zakażenia HSV-1. Przy opryszczce u dziecka objawy są identyczne, jak w przypadku dorosłych. W większości przypadków występują tzw. objawy prodromalne, czyli zwiastujące rozwój opryszczki na wardze.

Pierwsze objawy opryszczki u dziecka, podobnie jak u dorosłych, to: mrowienie ust, ból, swędzenie czy też pieczenie ust – nie całych, lecz miejscowo.

Po okresie zwiastunowym pojawia się pęcherzyk na ustach lub kilka pęcherzyków z treścią surowiczą. Lokalizują się one najczęściej na granicy skóry i czerwieni wargowej. Następnie pęcherzyki pękają, zmiana przysycha i pokrywa się strupem. Gojenie trwa 3–7 dni. Opryszczka nie pozostawia blizn.

Rzadko, ale przy braku higieny i ciągłym dotykaniu zmiany (szczególnie brudnymi rękoma), może dojść do nadkażenia bakteryjnego, a w konsekwencji do głębszych nadżerek, owrzodzeń – to wiąże się z dłuższym gojeniem i możliwością powstawania blizn. Kiedy dziecko ma opryszczkę, należy przestrzegać je przed pocieraniem chorobowo zmienionego miejsca.

Wykwity opryszczkowe mogą występować nie tylko na wargach, ale także w innych miejscach na ciele. Rozsianie zmian może spowodować m.in. powstanie opryszki na nosie, pod nosem czy w okolicach oczu.

Przeczytaj również:

Wysypka u noworodka – skąd się bierze, czym smarować, kiedy do lekarza?

Opryszczka u niemowlaka – czy jest groźna?

Wystąpienie opryszczki na ustach u niemowlaka sugeruje zakażenia pierwotne (zakażenia wrodzone). Oprócz zmian wokół ust dziecku towarzyszą zmiany ogólne, takie jak gorączka czy utrata łaknienia. Dlatego opryszczka u małego dziecka jest wskazaniem do leczenia w szpitalu – nawadnianie, wdrożenie leczenia przeciwwirusowego.

Warto wspomnieć, że dla tej grupy wiekowej charakterystyczna postać zakażenia wirusem opryszczki to wyprysk opryszczkowy. Jest to postać kliniczna, która występuje niemal wyłącznie u dzieci z atopowym zapaleniem skóry. Ponieważ zmiany są masywne, wymagana jest bezwzględna hospitalizacja.

Czy Twoje dziecko prawidłowo przybiera na wadze? Sprawdź

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i inne rodzaje opryszczki u dzieci

Zakażenie wirusem opryszczki może przebiegać pod kilkoma postaciami. Poza opryszczką na wargach i wspomnianym wyżej wypryskiem opryszczkowym możemy się spotkać także z postaciami choroby.

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i dziąseł to często postać pierwotna towarzysząca opryszczce wargowej. Rozwija się u dzieci przed 4. rokiem życia. W przebiegu opryszczki w jamie ustnej u małego pacjenta mogą wystąpić: gorączka, ślinotok, nieprzyjemny zapach z ust, a przede wszystkim charakterystyczne bolesne owrzodzenia błony śluzowej i dziąseł. Nadżerki wywołują silne uczucie dyskomfortu, przez co dziecko jest drażliwe i niespokojne.

Opryszczka u dziecka może atakować także gałkę oczną. Opryszczkowe zapalenie spojówek objawia się obrzękniętymi spojówkami, silnie przekrwionymi, z ropną wydzieliną. Jego powikłaniem może być opryszczka rogówki, która wywołuje owrzodzenia. Wymagane jest wówczas specjalistyczne leczenie u okulisty.

Opryszczkowe zapalenie mózgu to rzadka, choć bardzo groźna postać opryszczki. U osoby chorej pojawia się pulsujący ból głowy, wymioty, nudności, gorączka. Nieleczona skutkuje nasileniem objawów neurologicznych, śpiączką, a nawet śmiercią. Dzieci i dorośli z ciężkimi niedoborami odporności, leczeni immunopresyjnie, narażeni są również na uogólnione ciężkie zakażenie HSV.

Co jest skuteczne w łagodzeniu objawów opryszczki u dziecka?

Przeczytaj również:

Czarny, żółty i biały nalot na języku u dziecka – co oznacza obłożony język u dziecka?

Co na opryszczkę – leki i domowe sposoby

Leczenie opryszczki u niemowląt i noworodków odbywa się w warunkach szpitalnych, gdzie pacjentowi podawane są leki przeciwwirusowe. Lekiem na opryszczkę, który działa na wirusy HSV-1 i -2, jest acyklowir. W postaci doustnej stosuje się go w cięższych postaciach (np. wyprysk opryszczkowy, zapalenie opryszczkowe błony śluzowej jamy ustnej) lub u osób z obniżoną odpornością.

Krem, żel czy też maść na opryszczkę – to leczenie miejscowe, które jest podstawą leczenia opryszczki wargowej. Stosuje się je tak długo, aż zmiany ustąpią. Można również stosować pastę cynkową, która wysusza zmiany opryszczkowe.

Domowe sposoby na opryszczkę nie mają zastosowania. Okłady ze śmietany, czosnku czy octu mogą wyrządzić więcej szkody niż pożytku.

Pęknięte pęcherzyki opryszczkowe powodują, że skóra czy błona śluzowa pozbawiona jest naturalnej bariery ochronnej – staje się wtedy podatna na nadkażenia bakteryjne. Dlatego trzeba pamiętać o odpowiedniej higienie. Tzn. unikać dotykania ust brudnymi rękoma i przedmiotami. Nie wolno drapać i skubać – to sprzyja rozsiewaniu opryszczki. Celem uniknięcia zarażenia osób z otoczenia nie powinno się pić z tych samych naczyń, butelek, używać tych samych sztućców, czy nawet tego samego ręcznika.

Wciąż trwają prace nad wynalezieniem szczepionki na wirus HSV. Jak dotąd (październik 2025 r.) żadna szczepionka przeciw HSV‑1 ani HSV‑2 nie została zatwierdzona przez FDA ani Europejską Agencję Leków.

Przeczytaj również:

Zapalenie jamy ustnej u dziecka – opryszczkowe, aftowe, grzybicze – objawy, leczenie, sposoby

Leczenie opryszczki w ciąży i u noworodków

• Profilaktyka okołoporodowa – wytyczne brytyjskie (BASHH/RCOG 2024) zalecają rozpoczynanie terapii supresyjnej u kobiet z pierwotnym zakażeniem od 32. tygodnia ciąży, a w przypadku wysokiego ryzyka porodu przedwczesnego już od 22. tygodnia.

• Pierwotny epizod w ciąży – podaje się acyklowir doustnie 400 mg trzy razy dziennie lub walacyklowir 500 mg dwa razy dziennie przez co najmniej 5 dni. W ciężkiej chorobie (np. rozsiana opryszczka) należy zastosować acyklowir dożylnie 10 mg/kg co 8 h.

• Noworodki – w przypadku podejrzenia zakażenia HSV (zmiany skórne, kontakt z matką z aktywną infekcją) należy natychmiast podać acyklowir dożylnie 20 mg/kg co 8 h i izolować dziecko, dopóki HSV nie zostanie wykluczony. Czas leczenia zależy od postaci choroby: 10 dni, gdy wszystkie wyniki są ujemne; 14 dni przy zakażeniu skóry/oczu/jamy ustnej; 21 dni przy zakażeniu OUN lub postaci rozsianej. W dniu 17.–20. kuracji powtarza się PCR z krwi i płynu mózgowo‑rdzeniowego, a w przypadku dodatniego wyniku przedłuża się terapię.

• Terapia supresyjna niemowląt – po zakończeniu leczenia dożylnego, u niemowląt z zakażeniem OUN lub postacią rozsianą stosuje się doustny acyklowir 300 mg/m² trzy razy dziennie przez 6 miesięcy, aby zmniejszyć ryzyko nawrotu.

Leczenie specjalnych lokalizacji

• Opryszczkowe zapalenie oka – oprócz doustnego acyklowiru, okulistyczne wytyczne rekomendują miejscowe gancyklowir 0,15 % lub acyklowir 3 % w maści oraz konsultację okulistyczną przy pierwszych objawach.

• Opryszczkowe zapalenie mózgu – wymaga hospitalizacji i leczenia acyklowirem dożylnym (10–15 mg/kg co 8 h) przez 21 dni oraz monitorowania neurologicznego.

Opryszczka u dzieci – najczęściej zadawane pytania

współpraca: redakcja Mamazone