Czym jest neofobia żywieniowa?
Neofobia żywieniowa (neofobia pokarmowa) u dzieci to skłonność do odrzucania lub niechęci do próbowania nieznanych i nowych produktów. Zjawisko to zalicza się do grupy zaburzeń określanych mianem wybiórczości pokarmowej. Jednocześnie traktuje się neofobię jako naturalny etap rozwojowy i ewolucyjnie ukształtowany mechanizm ochronny. Jednakże nie należy jej całkowicie bagatelizować, ponieważ w dłuższej perspektywie może wpływać na rozwój dziecka, a w niektórych przypadkach prowadzić także do niedoborów składników odżywczych.
W tym przypadku zadaniem rodziców jest uważne obserwowanie zachowań dziecka oraz wspieranie go w stopniowym oswajaniu się z nowymi smakami i produktami. Spokojne, cierpliwe podejście dorosłych, pozbawione presji i napięcia, sprzyja budowaniu pozytywnych doświadczeń związanych z jedzeniem. Dzięki temu można istotnie ograniczyć nasilenie neofobii oraz wspierać kształtowanie prawidłowych nawyków żywieniowych na przyszłość.
https://www.mamazone.pl/zdrowie-starszego-dziecka/jedzenie-jako-nagroda
Neofobia czy wybredność – jak odróżnić jedno od drugiego?
Neofobię żywieniową często stawia się na równi z wybrzydzaniem przy jedzeniu, jednak istnieje między nimi pewna różnica. W przypadku wybredności dziecko nie chce jeść zarówno znanych, jak i nowych pokarmów. W tej sytuacji najczęściej nie odpowiada mu smak, struktura, zapach czy sposób podania potrawy. Grymaszenie bywa etapem przejściowym, często związanym z rozwojem autonomii dziecka i jego zmieniającymi się preferencjami, a niekoniecznie z lękiem przed jedzeniem jako takim.
W neofobii pojawia się silny lęk lub niechęć do próbowania nowych produktów. Lęk może w pewnym momencie wystąpić także przy znanych mu pokarmach, lecz np. występujących pod inną postacią lub nawet inną marką.
W jakim wieku najczęściej pojawia się neofobia u dzieci?
Neofobia żywieniowa najczęściej występuje u dzieci w okresie wczesnego dzieciństwa i w wieku przedszkolnym, zwykle między 2. a 6. rokiem życia. To okres, kiedy maluch zaczyna mieć kontakt z coraz to większą liczbą nowych produktów i jednocześnie czas kształtowania preferencji pokarmowych.
Co ciekawe, u niemowląt występowanie neofobii żywieniowej obserwuje się o wiele rzadziej. Wynika to z tego, że w pierwszym roku życia dzieci są naturalnie bardziej otwarte na nowe smaki. Jest to też moment intensywnej nauki jedzenia, a układ nerwowy oraz mechanizmy odpowiedzialne za odczuwanie smaku i lęk przed nowością nie są jeszcze w pełni rozwinięte.
Skąd się bierze lęk przed nowym jedzeniem?
Naukowcy do tej pory nie wiedzą w pełni, skąd tak naprawdę w życiu małego dziecka bierze się neofobia żywieniowa. Uważają, że na to zaburzenie ma wpływ kilka czynników, takich jak:
monotonna dieta rodziców;
uwarunkowania genetyczne;
nieprawidłowe nawyki żywieniowe rodziców;
zaburzenia neurorozwojowe, np. problemy z połykaniem;
temperament dziecka, np. duża wrażliwość na nowe bodźce;
sposób żywienia kobiety w czasie ciąży i w trakcie karmienia piersią;
nadwrażliwość sensoryczna (często diagnozowana u dzieci w spektrum autyzmu);
nieprawidłowy sposób karmienia dzieci, np. poprzez zmuszanie dziecka do jedzenia;
złe doświadczenia związane z jedzeniem, np. związane z zatruciem czy alergiami pokarmowymi;
zbyt późne wprowadzanie pokarmów stałych do diety dziecka oraz podawanie bardzo wąskiej grupy pokarmów podczas rozszerzania diety.
https://www.mamazone.pl/dieta-starszego-dziecka/niejadek
Czy neofobia jest dziedziczna?
Tak, do przyczyn neofobii żywieniowej należy zaliczyć również dziedziczenie, a zależność ta jest dobrze udokumentowana w badaniach naukowych.
Analiza bliźniąt prowadzona przez Cooke i wsp. na grupie ponad 5000 par bliźniąt w wieku 8–11 lat wykazała, że neofobia pokarmowa jest cechą wysoko dziedziczną – odziedziczalność oszacowano aż na 78%. Do bardzo zbliżonych wniosków doszli również Faith i wsp. W tym badaniu uczestniczyło 66 par bliźniąt tej samej płci w wieku od 4 do 7 lat oraz ich matki. Neofobia żywieniowa okazała się cechą silnie uwarunkowaną genetycznie – geny odpowiadają za 72% zmienności tej cechy u badanych dzieci.
Objawy neofobii
Wśród najczęstszych objawów neofobii żywieniowej wymienia się:
kategoryczne odmawianie zjedzenia nowych produktów;
płacz, krzyk, złość, napady paniki podczas prób podania nowego pokarmu;
trudności w zaakceptowaniu nowych smaków, konsystencji i tekstury potraw;
dolegliwości gastryczne związane z silnym stresem, np. ból brzucha, biegunki;
ograniczony jadłospis – dziecko je wyłącznie dobrze znane mu produkty i potrawy;
odrzucanie lub wypluwanie jedzenia znanego, lecz podanego w innej formie (zmieniony kolor, kształt, konsystencja, opakowanie).
W przypadku neofobii żywieniowej, która utrzymuje się przez dłuższy czas, istnieje ryzyko wystąpienia niedoborów pokarmowych (m.in. żelaza, wapnia, witaminy D i innych witamin oraz składników mineralnych) oraz zaburzeń prawidłowego wzrostu i rozwoju, a także utrwalenia wybiórczego jedzenia i rozwoju zaburzeń odżywiania w przyszłości.
Czego nie robić przy neofobii u dziecka?
W przypadku dzieci z neofobią duże znaczenie ma atmosfera panująca w domu, a także odpowiednie podejście całej rodziny do budowania pozytywnych doświadczeń związanych z jedzeniem. Wobec tego przy tym zaburzeniu nie należy:
karać lub nagradzać jedzeniem;
straszyć jedzeniem ani zawstydzać;
kłócić się czy rozmawiać na trudne tematy przy stole;
ciągle zmuszać lub przekonywać malucha do jedzenia;
całkowicie rezygnować z podawania nowych produktów;
karmić dziecka przekąskami między głównymi posiłkami;
odwracać uwagi dziecka podczas jedzenia, np. zabawkami czy bajkami;
przedłużać posiłków na zasadzie: „Nie odejdziesz od stołu, póki nie zjesz wszystkiego”;
przemycać konkretnego produktu do posiłku, np. mieszając go bądź chowając pod innymi składnikami.
Dla rodziców neofobia żywieniowa to temat trudny i frustrujący, jednak można nad nim zapanować. Warto pamiętać, że wspieranie dziecka w przezwyciężaniu tego zaburzenia wymaga cierpliwości i jest procesem, który może potrwać.
Czy neofobia żywieniowa mija?
U większości dzieci ten typ zaburzenia jest przejściowy i stopniowo zanika wraz z wiekiem. Niestety nie jest tak we wszystkich przypadkach. Jeśli dziecko nie otrzyma odpowiedniego wsparcia, w domu panuje napięta atmosfera, a lęki związane z jedzeniem są silne i nieprzepracowane, istnieje duże ryzyko, że trudności te będą utrzymywać się także w kolejnych latach.
Leczenie neofobii – co robić, kiedy dziecko ma awersję do jedzenia?
Neofobia żywieniowa to bardzo złożony problem, u każdego dziecka wymagający nieco innej interwencji. Aby pomóc dziecku z neofobią, należy wielotorowo wspomóc rozwój pociechy. W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę na potencjalne problemy występujące w rodzinie. Należy stworzyć w domu odpowiednią atmosferę sprzyjającą rozwojowi malucha.
Istnieje wiele sposobów na zwalczenie neofobii żywieniowej.
Najlepszym domową terapią neofobii żywieniowej będzie regularna ekspozycja na różne pokarmy. Udowodniono bowiem, że im częściej zapoznajemy dziecko z danym produktem, tym bardziej będzie ono później skłonne go spróbować. Do zmiany preferencji potrzeba około 8–10 ekspozycji. Liczba ta maleje, jeśli staramy się urozmaicać dietę i często wprowadzamy nowości.
Jeśli dziecko źle reaguje na prośby o spróbowanie nowości, można starać się zostawiać jedzenie (np. zdrowe przekąski) w zasięgu wzroku pociechy, nie proponując go. W ten sposób zapewnimy ekspozycję na produkt, nie denerwując dziecka.
Jadłospis dziecka z neofobią jest dość monotonny. Aby go urozmaicić i wspomóc wyrównanie niedoborów witamin i minerałów, można dodawać nieznane produkty do lubianych przez dziecko potraw. Z tego samego powodu należy też ograniczyć ilość podawanych słodyczy i zastąpić je zdrowymi przekąskami.
Dzieci są bardziej ufne dla pokarmów kupowanych i spożywanych przez rodziców. Dlatego pomocne w leczeniu neofobii będą wspólne zakupy i posiłki. Należy jednak poświęcić na nie odpowiednią ilość czasu, aby nie towarzyszył im pośpiech i stres.
Kiedy dziecko ma neofobię żywieniową, ważne jest, aby w domu starać się stymulować jego zmysły i zwalczać negatywną atmosferę towarzyszącą posiłkom. Odpowiedni nastrój podczas jedzenia zapewnimy poprzez pozwalanie na samodzielne jedzenie rączkami lub sztućcami, robienie przerw na produkt przypominający ten ulubiony, a także wstrzymywanie się od narzekania na sposób jedzenia czy wielkość porcji. Dziecko można też nagradzać za udany posiłek – wspólnie spędzonym czasem, ulubioną zabawą, krótką wycieczką.
Zarówno na początku interwencji, jak i po skorzystaniu z domowych sposobów na neofobię żywieniową, warto poszukać pomocy z zewnątrz – udać się z pociechą do psychologa, do lekarza rodzinnego, być może też behawiorysty. Specjaliści pomogą zwalczyć leżącą głębiej przyczynę problemu.
Kiedy zgłosić się po pomoc – dietetyk, psycholog czy lekarz?
Dziecko neofobiczne może potrzebować również wsparcia specjalisty, dlatego warto wiedzieć, jakie objawy powinny skłonić do skonsultowania się z odpowiednią osobą:
Lekarz pediatra – gdy u dziecka pojawia się nagły spadek lub wzrost masy ciała, a także dolegliwości ze strony układu pokarmowego, np. biegunka, wymioty, bóle brzucha lub dziecko doświadcza omdleń, duszności czy bólu w klatce piersiowej po kontakcie z nowymi pokarmami.
Dietetyk – dziecko ma alergie pokarmowe i wymaga ułożenia indywidualnego planu żywieniowego, gdy jego dieta jest bardzo uboga i istnieje ryzyko wystąpienia niedoborów żywieniowych lub gdy dziecko potrzebuje nauki zdrowych nawyków żywieniowych.
Psycholog – jest podejrzenie zaburzeń odżywiania, dziecko podczas jedzenia reaguje bardzo emocjonalnie lub gdy odczuwa silny stres związany z jedzeniem.
Wczesne rozpoznanie niepokojących objawów i dobranie odpowiedniego wsparcia pozwala skuteczniej pomóc dziecku oraz zapobiec utrwaleniu się zaburzenia w przyszłości.
współpraca: dietetyk Agnieszka Laskowska
