Czym jest terapia małżeńska?
Terapia małżeńska jest formą psychoterapii, która jest ukierunkowana na poprawę relacji między partnerami, wypracowanie strategii komunikacyjnej. Może też służyć radzeniu sobie w sytuacjach konfliktowych jak przemoc, zdrada lub skrajna parentyfikacja jednego z partnerów („zamiana” ról, w której dziecko przejmuje rolę opiekuna nad swoim rodzicem).
Wyróżnia się wiele nurtów terapii par. Wśród bardziej popularnych można wymienić:
behawioralną terapię par (w tym szkołę tradycyjną behawioralną, poznawczo-beawioralną i integracyjno-behawioralną),
ujęcie Gestalt,
terapię skoncentrowaną na emocjach albo rozwiązaniach.
W każdym z tych modeli partnerzy i terapeuta dążą do wypracowania porozumienia w nieco inny sposób, wykorzystując do tego odmienne narzędzia.
Kiedy warto iść na terapię par?
W mentalności wielu osób terapia małżeńska stanowi etap poprzedzający rozwód. Trzeba jednak pamiętać, że to nie tylko sposób na ratowanie związku, ale przede wszystkim świadome i odpowiedzialne planowanie przyszłości.
Niezależnie od przyczyn, aby terapia małżeńska przyniosła skutek, wymagane jest zaangażowanie ze stron obu partnerów. Sąd rodzinny ma wprawdzie kompetencje, aby skierować za zgodą stron obie osoby na terapię par lub mediację, ale skuteczność takiego działania i tak zależy od współpracy partnerów.
Jak wygląda terapia małżeńska?
Terapia par jest formą psychoterapii. Uczestniczą w niej partnerzy oraz psycholog (psychoterapeuta), który przyjmuje na siebie rolę mediatora, pośrednika pomagającego wypracować nowy sposób współpracy i poradzić sobie z konfliktem. Zapewnia jednocześnie poczucie bezpieczeństwa i neutralne spojrzenie na związek. Podczas spotkania specjalista dąży do ustalenia bezpośredniej przyczyny konfliktu, a każdy z partnerów mówi o swoich potrzebach i oczekiwaniach.
Czas trwania psychoterapii par jest indywidualny i zależy zarówno od genezy problemu, jak i chęci do zmiany oraz plastyczności. W praktyce rzadko kiedy spotkania trwają krócej niż kilka miesięcy, częściej jest to kilka lat. Tyle może trwać uformowanie satysfakcjonującej relacji, zmiana przyzwyczajeń drugiej osoby, poradzenie sobie z trudnym doświadczeniem. Część autorów uważa, że terapia małżeńska powinna zostać przynajmniej czasowo wstrzymana, jeśli do końca fazy wstępnej (trzeciego spotkania włącznie) stoi w martwym punkcie.
Terapia dla par często z biegiem czasu przekształca się w terapię indywidualną. Dzieje się tak, kiedy okazuje się, że jedna osoba ma w siebie wgląd w znacznie większym stopniu niż druga i dalsze wspólne spotkania nie przyniosą równie wymiernego efektu, co indywidualnie realizowana terapia.
Problemy rozwiązywane w terapii par
Do najczęstszych powodów wspólnych wizyt w gabinecie psychologicznym należą:
powracające kłótnie, „ciche dni” i brak wzajemnego zrozumienia;
kryzysy pojawiające się po zdradzie, urodzeniu dziecka, utracie pracy;
problematyczne relacje z rodziną partnera,
brak zaangażowania w budowanie bliskości,
zanik współżycia, problemy seksualne,
monotonia w związku,
odmienne oczekiwania co do dzieci, pracy zawodowej, rozwoju,
rozważania, czy warto w ogóle kontynuować związek.
Skuteczność terapii małżeńskiej
Podjęcie terapii małżeńskiej może przynieść znaczącą poprawę jakości relacji, pod warunkiem że udział w spotkaniach jest dobrowolny. Partnerzy muszą faktycznie dążyć do zmiany w swoim życiu. Pomoc specjalisty polega na wskazaniu potencjalnych dróg działania, błędów w dotychczasowym postrzeganiu świata. Nie sprawi jednak, że związek stanie się lepszy.
W literaturze wskazuje się, że nawet w sytuacji, kiedy oboje partnerzy wykazują zainteresowanie terapią małżeńską, proponowanie jej jako rozwiązania, a także kontynuowanie nie jest wskazane w następujących sytuacjach:
pomiędzy partnerami dochodzi do przemocy;
u jednego (lub obojga) partnerów występuje choroba psychiczna lub problem uzależnienia;
jeden partner (lub oboje) pozostają w podwójnych związkach i nie są w stanie na razie z żadnego zrezygnować;
jedno z partnerów lub oboje podjęli już decyzję o rozwodzie (niezależnie od tego, czy złożyli pozew rozwodowy w sądzie, czy też nie);
partnerzy nie są zdolni odsłonić się przed terapeutą lub pozostają zbyt skoncentrowani na sobie i nie skupiają się na wspólnej relacji.
Niekiedy zdarza się, że jeden z partnerów zataja wskazaną wyżej okoliczność z uwagi na lęk przed zemstą, zarzutem przyczynienia się do rozpadu związku małżeńskiego w postępowaniu rozwodowym. Dlatego terapeuta powinien zwracać baczną uwagę, czy odwiedzające go osoby nie ukrywają tajemnicy rzutującej na sens terapii.
Dla kogo jest terapia małżeńska?
Lista przeciwwskazań do prowadzenia terapii par jest długa. Kiedy w takim razie warto ją realizować i czy zasadne jest oczekiwanie poprawy? Zdaniem jednego z bardziej znanych psychologów specjalizujących się w terapii par, Russela Crane'a jest to zasadne m.in. w sytuacjach, gdy partnerzy:
dążą do poprawy relacji między sobą, lepszego porozumiewania się i skuteczniejszego rozwiązywania problemów;
chcą zapobiec problemom lub rozwiązać te, które już istnieją, mając negatywne doświadczenia nieudanych związków swoich rodziców lub własnych poprzednich związków;
walczą o odbudowę związku;
chcą jeszcze podjąć próbę porozumienia się, zanim podejmą ostateczną decyzję o rozwodzie lub separacji;
chcą podjąć terapię jako równoczesną formę pomocy w innych problemach, np. terapia małżeńska ma być częścią terapii rodzinnej, prowadzonej z powodu problemu pojawiającego się u dziecka.
Terapia małżeńska a mediacje
Terapia par może być realizowana równolegle lub zamiast mediacji. O ile jednak spotkania z terapeutą dążą do odbudowy więzi, mediacje mają wymiar bardziej praktyczny. Zmierzają do wypracowania konkretnego porozumienia dotyczącego np. opieki nad dziećmi, alimentów, podziału majątku. Mediacja może być prowadzona na każdym etapie postępowania sądowego, a także przed złożeniem pozwu o rozwód. Każdorazowo wymagana jest zgoda stron postępowania. Koszty mediatora obciążają strony w częściach równych, chyba że ustalą one inny podział rozliczeń.
Terapia małżeńska nie ma jednoznacznego zakończenia. To partnerzy decydują o tym, czy dalej chcą korzystać z usług terapeuty. Mediacje mogą zakończyć się zawarciem ugody, która po zatwierdzeniu przez sąd stanowi tytuł egzekucyjny, a po zaopatrzeniu jej w klauzulę wykonalności – tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę do egzekucji komorniczej.
