Czym jest kwas hialuronowy i gdzie naturalnie występuje?
Kwas hialuronowy (ang. Hyaluronic Acid – HA) to wysoce biozgodna i nietoksyczna substancja chemiczna. Wbrew nazwie nie należy do grupy kwasów, lecz biopolimerów. Można go znaleźć we wszystkich organizmach żywych, przeważnie w postaci soli sodowej – hialuronianu sodu.
U człowieka kwas hialuronowy naturalnie występuje, m.in. w: tkance łącznej, ciele szklistym oka, a także w chrząstkach i mazi stawowej. Ponadto stanowi budulec ścian naczyń krwionośnych.
Masa cząsteczkowa kwasu hialuronowego może być bardzo zróżnicowana i wpływa na jego właściwości oraz sposób działania w kosmetyku. Duże cząsteczki pozostają głównie na powierzchni skóry, gdzie tworzą nawilżającą warstwę. Mniejsze fragmenty mogą docierać głębiej w obrębie warstwy rogowej naskórka, jednak przenikanie kwasu hialuronowego przez nieuszkodzoną skórę jest ograniczone.
Kwas hialuronowy należy też do glikozaminoglikanów (GAG). Poprzez jego połączenie z włóknami tkanki łącznej oraz białkami niekolagenowymi, powstają przestrzenne struktury, które stabilizują tkankę łączną. Kwas hialuronowy może też wiązać czynniki wzrostu, przez co oddziałuje na metabolizm tkanki łącznej.
Kwas hialuronowy jest też humektantem, czyli związkiem o właściwościach silnie higroskopijnych, czyli wiążących i zatrzymujących wodę. Kwas hialuronowy ma dużą zdolność wiązania i zatrzymywania wody, dzięki czemu wspiera nawodnienie, elastyczność oraz prawidłową strukturę tkanek. To niezwykle istotna funkcja HA, która sprawia, że jest on cenioną substancją, m.in. nawilżającą i przeciwwstarzeniową.
Przeczytaj również:
Przebarwienia na twarzy po ciąży – dlaczego się tworzą i jak je usunąć?
Pozyskiwanie oraz początki stosowania kwasu hialuronowego
Kwas hialuronowy po raz pierwszy wyizolowano w 1934 roku z ciała szklistego oka bydlęcego. Dokonali tego Karl Meyer oraz John Palmer. Po około 50 latach opatentowano wykorzystanie kwasu hialuronowego w piekarnictwie, jako zamiennika jaj kurzych. Odpowiedzialnym za to był Endre Balazs, który ponadto odkrył, że kwas hialuronowy jest biopolimerem.
Kwas hialuronowy może być izolowany z tkanek zwierzęcych, w tym ze skóry rekina i grzebieni kogucich. Dużo większą popularnością cieszy się jednak syntetyczne pozyskiwanie kwasu hialuronowego, za które odpowiadają szczepy bakterii Streptococcus i Pasteurella.
Rodzaje kwasu hialuronowego
Kwas hialuronowy występuje naturalnie w formie nieusieciowanej. Po dodaniu specjalnego preparatu wiążącego łańcuchy, powstaje trwalsza usieciowana forma kwasu hialuronowego, stosowana m.in. w wypełniaczach. Czas degradacji HA w tkankach zależy od stopnia jego usieciowania.
Wyróżnia się także podział kwasu hialuronowego, w zależności od rozmiaru cząsteczek, na:
- wielkocząsteczkowy kwas hialuronowy – działa na powierzchni naskórka;
- średniocząsteczkowy kwas hialuronowy – działa powierzchownie;
- niskocząsteczkowy, inaczej małocząsteczkowy kwas hialuronowy – przenika przez warstwę rogową i dociera do głębszych warstw naskórka.
Jak działa kwas hialuronowy?
Przeczytaj również:
Kolagen – działanie i suplementacja
Właściwości kwasu hialuronowego
Wśród właściwości kwasu hialuronowego można wymienić, m.in.:
- zdolność wiązania wody i wywoływania efektu wolumizacji;
- właściwości okluzyjne;
- działanie przeciwzapalne;
- właściwości nawilżające, które wynikają m.in. z ograniczenia przeznaskórkowej utraty wody oraz uzupełniania płaszcza hydrolipidowego w skórze;
- właściwości regenerujące. Kwas hialuronowy bierze udział we wszystkich etapach tworzenia się nowej tkanki, co czyni go substancją niezastąpioną w procesie gojenia różnego rodzaju ran;
- redukcję ilości wolnych rodników tlenowych, co przekłada się na działanie przeciwstarzeniowe;
- stymulację syntezy elastyny i kolagenu;
- funkcję nośnika dla innych składników aktywnych;
- właściwości immunoregulujące.
Czy warto stosować kwas hialuronowy? Zalety kwasu hialuronowego
Nie bez powodu kwas hialuronowy jest jedną z najpopularniejszych substancji aktywnych. Wśród licznych zalet kwasu hialuronowego można wymienić, m.in.:
- wysoką biozgodność i na ogół dobrą tolerancję, choć kosmetyki oraz preparaty iniekcyjne mogą wywoływać działania niepożądane, w tym rzadkie reakcje nadwrażliwości;
- wysoką skuteczność działania;
- wielokierunkowe oddziaływanie na skórę;
- stopniowy rozkład kwasu hialuronowego w organizmie oraz możliwość zastosowania hialuronidazy w przypadku niektórych niepożądanych efektów po podaniu wypełniacza. Nie oznacza to jednak, że każde powikłanie można całkowicie i bezpiecznie odwrócić.
Zastosowania kwasu hialuronowego
W medycynie kwas hialuronowy jest stosowany m.in. w okulistyce, ortopedii czy ginekologii. Szerokie zastosowanie kwasu hialuronowego w kosmetologii i medycynie estetycznej wynika z obecności aż połowy z jego całkowitej ilości w organizmie, w skórze. Najwięcej HA znajduje się w warstwie brodawkowatej skóry właściwej i warstwie kolczystej naskórka.
Kwas hialuronowy stosuje się m.in. do:
- biorewitalizacji, wygładzania oraz biostymulacji skóry do odnowy;
- przyspieszenia procesu gojenia się skóry;
- zmniejszenia głębokości i widoczności wklęsłych blizn;
- bezoperacyjnego modelowania twarzy;
- utrzymania odpowiedniego napięcia skóry;
- walki z widocznymi oznakami starzenia się skóry, w tym zmarszczkami i bruzdami;
- nawilżenia skóry.
Przeczytaj również:
Retinol – jak działa retinol i kiedy nie wolno go stosować?
Zabiegi z kwasem hialuronowym
Najpopularniejsze zabiegi z wykorzystaniem kwasu hialuronowego to:
- wypełniacze tkankowe kwasem hialuronowym. To właśnie kwas hialuronowy jest substancją najczęściej wykorzystywaną na świecie do wypełnień zmarszczek oraz bruzd na twarzy;
- mezoterapia igłowa, w której za pomocą iniekcji podaje się preparat z kwasem hialuronowym bezpośrednio do skóry;
- mezoterapia bezigłowa, w której m.in. dzięki zjawisku elektroporacji, generowanemu przez specjalne urządzenie, ułatwia się transport substancji znajdujących się w specjalnych koktajlach do zabiegów mezoterapii bezigłowej, przez warstwę rogową naskórka.
Przeciwwskazania, skutki uboczne i powikłania po zabiegu
Przeciwwskazania do iniekcyjnego podania kwasu hialuronowego zależą od rodzaju preparatu i miejsca zabiegu. Do najczęstszych należą:
- ciąża i karmienie piersią;
- aktywna infekcja, opryszczka lub stan zapalny skóry;
- zaburzenia krzepnięcia;
- nadwrażliwość na składniki preparatu;
- niektóre choroby autoimmunologiczne;
- obecność innego wypełniacza w tym samym obszarze;
- niedawne zabiegi chirurgiczne lub stomatologiczne.
Po zabiegu mogą wystąpić: obrzęk, zaczerwienienie, tkliwość, siniaki i przejściowa asymetria. Zwykle są to objawy przemijające.
Do rzadszych powikłań należą: infekcje, grudki, przewlekły obrzęk, migracja preparatu, efekt Tyndalla i reakcje zapalne. Najpoważniejszym powikłaniem jest zamknięcie naczynia krwionośnego, które może prowadzić do niedokrwienia i martwicy skóry.
Nagły silny ból, zblednięcie lub sinienie skóry, zaburzenia widzenia albo gwałtownie narastający obrzęk wymagają pilnej pomocy medycznej.
Przeczytaj również:
Rozstępy po ciąży – jak się ich pozbyć?
Zalecenia przed i po podaniu kwasu hialuronowego
Przed zabiegiem należy poinformować osobę wykonującą procedurę o chorobach przewlekłych, alergiach, lekach, zaburzeniach krzepnięcia, skłonności do opryszczki oraz wcześniejszych zabiegach z użyciem wypełniaczy.
Nie należy samodzielnie odstawiać leków przeciwkrzepliwych. Taką decyzję może podjąć wyłącznie lekarz. Zabieg trzeba odroczyć w przypadku aktywnej infekcji, opryszczki lub stanu zapalnego skóry.
Po podaniu kwasu hialuronowego zazwyczaj zaleca się:
- nie uciskać ani nie masować miejsca zabiegu bez wyraźnego zalecenia;
- unikać intensywnego wysiłku, alkoholu, sauny i wysokiej temperatury;
- nie nakładać drażniących kosmetyków na miejsca wkłucia;
- zachować higienę skóry;
- obserwować nasilenie bólu, obrzęku i zmianę koloru skóry.
Niewielki obrzęk i zaczerwienienie są częste, zwłaszcza po modelowaniu ust. Jeśli objawy nasilają się zamiast ustępować, potrzebna jest pilna konsultacja.
Kosmetyki z kwasem hialuronowym
Preparaty kosmetyczne zawierają w składzie kwas hialuronowy najczęściej w postaci jego soli, czyli hialuronianu sodu. Wynika to z lepszej rozpuszczalności omawianego związku w wodzie. W drogeriach można znaleźć kosmetyki z kwasem hialuronowym, takie jak m.in.:
- kremy o działaniu nawilżającym i przeciwstarzeniowym;
- nawilżające maseczki do twarzy i ciała;
- kremy i balsamy o działaniu ochronnym;
- przeciwzmarszczkowe kremy pod oczy;
- preparaty do pielęgnacji szyi i dekoltu.
Co ważne, kwas hialuronowy to przedstawiciel nielicznej grupy składników aktywnych, który może być stosowany zewnętrznie w pielęgnacji skóry kobiet ciężarnych.
Przeczytaj również:
Rozstępy na piersiach – jak się ich pozbyć? Zabiegi i domowe sposoby
Jak stosować kwas hialuronowy na twarz?
Kosmetyki z kwasem hialuronowym można stosować codziennie, rano lub wieczorem. Serum najlepiej nakładać na oczyszczoną, lekko wilgotną skórę, a następnie przykryć je kremem. Pomaga to ograniczyć odparowywanie wody z naskórka.
Prawidłowa kolejność pielęgnacji to:
- oczyszczenie skóry;
- tonik lub esencja;
- serum z kwasem hialuronowym;
- krem nawilżający;
- rano – krem z filtrem SPF.
Nie trzeba stosować jednocześnie serum i kremu z HA. Osobom ze skórą tłustą może wystarczyć lekki preparat żelowy, natomiast skóra sucha zwykle potrzebuje także ceramidów, skwalanu lub innych emolientów.
Nadmiar serum może powodować lepkość i rolowanie kosmetyków. Jeśli po aplikacji pojawia się uczucie ściągnięcia, warto użyć mniejszej ilości preparatu i nałożyć bogatszy krem.
Jak wybrać serum lub krem z kwasem hialuronowym?
Serum ma zwykle lekką konsystencję i sprawdza się jako dodatkowy etap nawilżający. Krem zawiera natomiast także składniki ograniczające utratę wody, dlatego może być lepszy dla skóry suchej, dojrzałej i wrażliwej.
W składzie INCI kwas hialuronowy może występować pod nazwami:
- Hyaluronic Acid;
- Sodium Hyaluronate;
- Hydrolyzed Hyaluronic Acid;
- Sodium Acetylated Hyaluronate.
Przy wyborze kosmetyku warto kierować się przede wszystkim potrzebami skóry:
- skóra sucha – krem z HA, ceramidami i emolientami;
- skóra tłusta – lekkie serum lub krem żelowy;
- skóra wrażliwa – prosty skład bez substancji zapachowych;
- skóra trądzikowa – lekki produkt niekomedogenny.
Wyższe stężenie HA nie zawsze oznacza lepsze działanie. O skuteczności decyduje cała receptura kosmetyku, a nie tylko liczba procentów podana na opakowaniu.
Z czym można łączyć kwas hialuronowy?
Kwas hialuronowy można stosować z większością popularnych składników kosmetycznych.
Dobrze łączy się z:
- witaminą C – HA nawilża, a witamina C działa antyoksydacyjnie;
- retinolem – pomaga ograniczyć suchość i uczucie napięcia;
- niacynamidem – wspiera nawilżenie i barierę naskórkową;
- ceramidami – takie połączenie jest korzystne dla skóry suchej i wrażliwej;
- kwasami AHA i BHA – może uzupełniać pielęgnację złuszczającą;
- peptydami – oba składniki można stosować w jednej rutynie.
Nie ma jednej listy substancji, których bezwzględnie nie wolno łączyć z HA. Znaczenie ma jednak tolerancja skóry, stężenie składników i częstotliwość ich stosowania.
Kiedy stosować kwas hialuronowy?
Kosmetyki z kwasem hialuronowym świetnie nadają się do codziennej pielęgnacji profilaktycznej, ochronnej i nawilżającej zarówno w okresie letnim, jak i zimowym. Z wiekiem stężenie kwasu hialuronowego w ludzkiej skórze niestety spada, więc powinno się rozpocząć stosowanie kwasu hialuronowego w celach przeciwstarzeniowych już po 25. r. ż.
