Kosiniakowe – czym jest i skąd wzięła się nazwa świadczenia?
Choć w oficjalnych dokumentach, ustawach i decyzjach administracyjnych polityki społecznej próżno szukać słowa „kosiniakowe”, weszło ono do języka potocznego i nikt już nie wyobraża sobie nazywać świadczenia rodzicielskiego inaczej. Nazwa ta pochodzi oczywiście od nazwiska ministra, za którego kadencji wprowadzono te przepisy – czyli Władysława Kosiniaka-Kamysza. Ten instrument finansowy został wprowadzony, aby zniwelować drastyczne różnice w dostępie do środków finansowych po urodzeniu dziecka przez osoby nieuprawnione do skorzystania z zasiłku macierzyńskiego i rodzicielskiego.
Jak mówił sam pomysłodawca: „Świadczenie to nie jest zasiłkiem dla ubogich, lecz formą docenienia trudu wychowawczego osób nieobjętych systemem pracowniczym, co w państwie prawa jest wyrazem sprawiedliwości społecznej”.
„Kosiniakowe” pozwala na ochronę tych, którzy z różnych przyczyn – studiów czy innej edukacji, pracy na umowach o dzieło czy po prostu trudnej sytuacji na rynku pracy – nie mogli opłacać składek do ZUS.
Urlop macierzyński, urlop rodzicielski, urlop wychowawczy – czym są, czym się różnią?
Urlop macierzyński, urlop rodzicielski, urlop wychowawczy – czym są, czym się różnią?
Ile wynosi kosiniakowe i jak długo można je pobierać?
Kwota świadczenia w 2026 roku to niezmiennie 1000 zł miesięcznie. To suma netto, ponieważ świadczenie rodzicielskie nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Okres pobierania świadczenia rodzicielskiego jest ściśle skorelowany z liczbą dzieci urodzonych przy jednym porodzie lub liczbą dzieci jednocześnie objętych opieką.
Zgodnie z literą prawa, wsparcie to przysługuje przez określoną liczbę tygodni, co jest rozwiązaniem lustrzanym do okresów, w których wypłacany jest zasiłek macierzyński (ten ustalony przepisami kodeksu pracy). Precyzyjne ramy czasowe wyglądają następująco:
w przypadku urodzenia jednego dziecka, przysposobienia jednego dziecka lub w przypadku objęcia opieką dziecka – świadczenie wypłacane jest przez 52 tygodnie;
w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie (analogicznie: przysposobienia dwojga dzieci lub objęcia opieką dwojga dzieci) – okres ten wydłuża się do 54 tygodni.
w przypadku urodzenia trojga dzieci (również przy przysposobieniu trojga dzieci lub sytuacji objęcia opieką trojga dzieci) – rodzice mogą liczyć na 56 tygodni wsparcia.
w przypadku urodzenia czworga dzieci (podobnie przy przysposobienia czworga dzieci oraz objęcia opieką czworga dzieci) – czas ten wynosi 58 tygodni.
w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci (a także przysposobienia pięciorga lub objęcia opieką pięciorga dzieci i więcej) – okres ten jest najdłuższy i wynosi aż 71 tygodni.
Wypłata świadczenia rozpoczyna się zazwyczaj od dnia urodzenia dziecka, a w sytuacjach takich jak adopcja – od miesiąca objęcia dziecka opieką.
Komu przysługuje kosiniakowe?
Świadczenie rodzicielskie jest wsparciem finansowym przeznaczonym dla osób, które ze względu na swój status zawodowy nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego. Skierowane jest ono przede wszystkim do osób bezrobotnych, studentów oraz pracujących na podstawie umów o dzieło. Głównym uprawnionym jest matka dziecka, jednak ojciec może ubiegać się o to świadczenie w ściśle określonych przypadkach:
po wykorzystaniu przez matkę co najmniej 14 tygodni świadczenia,
w razie śmierci matki lub porzucenia przez nią dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka, o ile przejmie on opiekę.
Katalog beneficjentów obejmuje również opiekunów faktycznych i rodziny zastępcze – z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej (państwo stoi na stanowisku, że skoro zawodowa rodzina zastępcza otrzymuje już wynagrodzenie za swoją pracę z tytułu opieki nad dziećmi, dublowanie świadczeń byłoby systemowo nieuzasadnione).
Istotną zmianą, obowiązującą od 19 marca 2025 r., jest możliwość wydłużenia okresu pobierania kosiniakowego o dodatkowe 8 lub 15 tygodni dla rodziców dzieci hospitalizowanych po urodzeniu, w tym wcześniaków urodzonych przed 28. tygodniem ciąży lub z masą urodzeniową poniżej 1000 g.
Warto wspomnieć o specyficznej sytuacji, jaką jest sytuacja opieką dziecka w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym. Jeśli w stosunku do dziecka podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, prawo do świadczenia rodzicielskiego może zostać wydłużone. Dzieje się tak w przypadku dzieci, wobec których podjęto decyzję o odroczeniu na podstawie odrębnych przepisów (np. ze względu na stan zdrowia lub niepełnosprawność). Wówczas świadczenie przysługuje do czasu realizacji obowiązku szkolnego, jednak nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 10. roku życia. W takim procesie niezbędne jest zazwyczaj zaświadczenie sądu rodzinnego lub stosowny dokument z placówki oświatowej, potwierdzający że podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego do ukończenia przez dziecko konkretnego wieku.
Kosiniakowe a zasiłek macierzyński
Świadczenie rodzicielskie przysługuje tym, którzy nie otrzymują zasiłku macierzyńskiego ani uposażenia za okres urlopu macierzyńskiego. Nie można pobierać obu tych świadczeń jednocześnie na to samo dziecko.
Zdarza się jednak, że rodzic ma prawo do zasiłku macierzyńskiego, ale jego wysokość (netto) jest niższa niż 1000 zł. W takiej sytuacji ustawodawca przewidział mechanizm wyrównania. Kwota zasiłku jest wtedy podwyższana do poziomu świadczenia rodzicielskiego. Dzięki temu system gwarantuje, że żadna matka nie pozostanie z kwotą mniejszą niż ustawowy tysiąc złotych.
Kolejnym, nieco bardziej skomplikowanym obszarem, jest kwestia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jeśli jeden z rodziców dziecka pracuje poza granicami Polski, w kraju należącym do UE, EOG lub Szwajcarii, polskie urzędy muszą zweryfikować, czy w tamtejszym systemie nie wypłacono już tożsamego wsparcia. Zgodnie z unijnymi przepisami, jeśli o świadczenie ubiega się osoba w kraju, w którym przepisy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej niż w Polsce, należy dokładnie ustalić pierwszeństwo do wypłaty. Ma to zapobiegać pobieraniu dwóch pełnych świadczeń na to samo dziecko w różnych państwach.
Opieka nad żoną po porodzie – co mówią przepisy?
Opieka nad żoną po porodzie – co mówią przepisy?
Komu kosiniakowe pomaga najbardziej?
Największą grupą beneficjentów są osoby, które w momencie narodzin potomka nie posiadały ochrony ubezpieczeniowej z tytułu pracy etatowej. Mowa tu o studentach, rolnikach, czy osobach wykonujących zlecenia bez składek chorobowych. Dla nich świadczenie to jest jedynym realnym źródłem dochodu w okresie korzystania z uroków (i trudów) rodzicielstwa. Prawo do wsparcia przysługuje bez względu na to, czy rodzice wcześniej pracowali, czy też nie.
Jednakże system stawia twardy warunek – prawo do świadczenia rodzicielskiego jest nierozerwalnie związane z wykonywaniem innej pracy zarobkowej w sposób ograniczony. Jeśli rodzic podejmie pracę, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki, prawo do świadczenia rodzicielskiego może zostać odebrane (dzieje się tak również wtedy, gdy rodzice zaprzestali sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, np. z powodu jego porzucenia lub umieszczenia w pieczy zastępczej). Państwo płaci za obecność rodzica przy dziecku, a nie za sam fakt bycia rodzicem.
Warto też pamiętać o zbiegu różnych form pomocy. Jeśli rodzic ma już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, nie może jednocześnie pobierać na to samo dziecko świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego czy dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki w okresie urlopu wychowawczego. Wybór jednego świadczenia jest tu konieczny i ostateczny w danym okresie.
Jak złożyć wniosek o kosiniakowe? Krok po kroku
Droga do uzyskania świadczenia jest obecnie znacznie prostsza niż dawniej, jednak wymaga pilnowania terminów. Wniosek należy złożyć w ciągu 3 miesięcy od dnia urodzenia dziecka (lub objęcia dziecka opieką), a wsparcie zostanie wypłacone z wyrównaniem. Jeśli jednak spóźnimy się choćby o jeden dzień – pieniądze będą przysługiwać dopiero od miesiąca złożenia wniosku.
Wniosek można złożyć tradycyjnie w urzędzie gminy/miasta (ośrodku pomocy społecznej) lub przez internet (system Emp@tia, bankowość elektroniczna). Formy cyfrowe są znacznie szybsze i pozwalają uniknąć błędów dzięki automatycznym walidacjom.
Należy mieć PESEL dziecka, a w przypadku adopcji niezbędny będzie wniosek do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka oraz dokumenty potwierdzające datę faktycznego objęcia pieczy. Jeśli sprawa dotyczy starszego dziecka z niepełnosprawnością, potrzebna jest decyzja o odroczeniu obowiązku szkolnego. Często wymagane jest również zaświadczenie sądu rodzinnego o toczącym się postępowaniu w sprawie o przysposobienie dziecka.
Rodzic musi oświadczyć, że nie pobiera zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia oraz że nie zachodzą okoliczności uniemożliwiające pobieranie świadczenia (np. pobyt w zakładzie karnym czy wyjazd za granicę w celach zarobkowych bez uwzględnienia koordynacji).
W 2026 roku urzędy mają szeroki dostęp do baz danych, co oznacza, że status ubezpieczeniowy czy pobieranie zasiłku rodzinnego urzędnik może zweryfikować samodzielnie. Niemniej jednak, rzetelne wypełnienie wniosku to obowiązek rodzica. Jeśli w trakcie pobierania świadczenia urodzi się kolejne dziecko, prawo do świadczenia na to pierwsze nie wygasa automatycznie, ale zasady kumulacji są restrykcyjne – zazwyczaj pobiera się jedno świadczenie w wyższej kwocie lub na dłuższy okres.
