Kiedy niemowlę zaczyna raczkować?
Z każdym kolejnym tygodniem swojego życia maluch rozwija nowe umiejętności motoryczne. Jednak zanim niemowlę zacznie raczkować, ćwiczy swoje mięśnie na wiele innych sposobów. Zazwyczaj między 4. a 7. miesiącem życia dziecko zaczyna siadać. Kolejnym kamieniem milowym w rozwoju dziecka jest raczkowanie, które następuje zazwyczaj między 6. a 10. miesiącem życia dziecka. Warto wiedzieć, że proces ten nie ma stałych ram czasowych – to, kiedy dziecko zaczyna raczkować, jest kwestią indywidualną.
Jak rozpoznać, że dziecko jest gotowe do raczkowania?
Ciało dziecka przygotowuje się do każdego nowego etapu poprzez stopniowe postępy w rozwoju motorycznym. Po czym rozpoznać, że niemowlę przygotowuje się do raczkowania?
Czołganie się i pełzanie – dziecko podejmuje pierwsze próby dotarcia do celu, przesuwając brzuszek po podłodze, podpierając się na łokciach i odpychając palcami stóp.
Próby unoszenia się – dziecko, leżąc na brzuszku, zaczyna opierać się na otwartych dłoniach i próbuje podciągać się do góry.
Pozycja czworacza – kiedy maluch czuje się już na siłach, powoli odrywa brzuszek od podłoża, podpierając się na dłoniach i kolanach.
Kołysanie się – w pozycji czworaczej dziecko zaczyna bujać się w tył i przód, rusza bioderkami i kończynami. Ćwiczy dzięki temu równowagę i sprawdza siłę własnych mięśni.
Raczkowanie naprzemienne – wzorcowe raczkowanie polega na tym, że dziecko odpycha się naprzemiennie rączkami i nóżkami, raz z jednej, raz z drugiej strony i płynnie przenosi ciężar ciała.
Przeczytaj również:
Rozwój motoryczny niemowlaka – jak przebiega, etapy
Jak zachęcić niemowlę do raczkowania?
Nauka raczkowania przebiega u każdego dziecka w indywidualnym tempie, dlatego nie należy jej przyspieszać ani zmuszać malucha do przyjmowania pozycji czworaczej. Można jednak stworzyć mu odpowiednie warunki do swobodnego ćwiczenia nowych ruchów. Jak bezpiecznie wspierać rozwój tej umiejętności?
Spokój i bezpieczna przestrzeń – kiedy dziecko zaczyna raczkować, należy zapewnić mu bezpieczną przestrzeń, czyli czyste, twarde podłoże oraz brak dostępu do przedmiotów stanowiących zagrożenie. Można również zaopatrzyć dziecko w specjalne skarpetki antypoślizgowe lub nakładki na kolanka z taką samą funkcją.
Twarda podłoga – dziecko musi mieć solidną podporę, więc najlepsza do raczkowania będzie podłoga. Można na niej ułożyć specjalną, antypoślizgową matę.
Pobudzanie ciekawości – układanie zabawek poza zasięgiem rąk, ale w zasięgu wzroku dziecka, czy leżenie naprzeciw niego i zachęcanie go do podpełznięcia, pomogą zmotywować dziecko do wykonywania kolejnych ruchów.
Naśladowanie – maluchy uczą się poprzez obserwację. Warto przy dziecku przybierać pozycję czworaczą i pokazać mu, co można w niej robić, a także naśladować jego ruchy.
Zachęcenie do ćwiczenia mięśni – leżenie na brzuchu to idealna pozycja dla malucha. Wówczas ma szansę na rozwijanie niemal wszystkich mięśni. Dlatego warto zachęcać go do dźwigania się, podnoszenia na rączkach.
Wsparcie dla równowagi – kiedy maluch jest już na czworaka, można nim lekko bujać i kołysać na boki, przytrzymując za tułów. Wówczas będzie naturalnie spinał mięśnie, by utrzymać równowagę i przekona się, że to wcale nie jest trudne.
Czy każde dziecko raczkuje?
Nie każde dziecko przechodzi przez etap raczkowania. Jeżeli maluch rozwija się harmonijnie, porusza się prawidłowo, a podczas badań kontrolnych pediatra nie stwierdza niczego niepokojącego, pominięcie tego etapu zwykle nie jest powodem do obaw. Można zachęcać dziecko do przyjmowania pozycji czworaczej i zapewniać mu warunki do swobodnego ćwiczenia, ale nie należy go do tego zmuszać. Nie powinno się również powstrzymywać malucha przed próbami wstawania, jeśli jest na nie gotowy.
Czy dziecko może zacząć chodzić bez raczkowania?
Tak, dziecko może pominąć etap raczkowania i zacząć chodzić bez wcześniejszego poruszania się na czworakach. Dotyczy to około 10% zdrowych dzieci. Nie świadczy to o nieprawidłowościach, jeśli maluch rozwija się harmonijnie, nabywa kolejne umiejętności ruchowe i nie ma trudności z poruszaniem się. W razie wątpliwości dotyczących rozwoju dziecka warto skonsultować się z pediatrą lub fizjoterapeutą dziecięcym.
Przeczytaj również:
Motoryka duża – co to jest? Ćwiczenia, przykłady, zaburzenia
Kiedy brak raczkowania powinien skłonić do konsultacji?
Każde dziecko rozwija się we własnym tempie, dlatego brak czworakowania nie musi być powodem do niepokoju. W niektórych sytuacjach powinien jednak wzbudzić czujność rodziców. Jeśli po ukończeniu 12. miesiąca życia dziecko nie podejmuje prób samodzielnego przemieszczania się, nie przyjmuje pozycji czworaczej ani nie podpiera się na rękach, warto skonsultować się z pediatrą. Konsultacji wymagają również niepokojące objawy, takie jak wyraźna asymetria ruchów czy nieprawidłowe napięcie mięśniowe.
Jakie objawy obserwowane na etapie nauki raczkowania warto skonsultować z lekarzem?
Brak naprzemienności ruchów i zaburzenia koordynacji – uwagę powinno zwrócić uporczywe angażowanie tylko jednej strony ciała, na przykład ciągnięcie jednej nogi lub podpieranie się wyłącznie jedną ręką.
Zaciskanie pięści, układanie głowy stale w jedną stronę i asymetria ciała – utrzymujące się objawy mogą wskazywać na nieprawidłowe napięcie mięśniowe lub inne trudności w rozwoju ruchowym.
Wyraźne problemy z równowagą – częste przewracanie się podczas pierwszych prób czworakowania jest naturalne. Konsultacji może jednak wymagać sytuacja, w której dziecko mimo kolejnych prób nie uzyskuje stabilności w pozycji czworaczej albo stale przechyla się na tę samą stronę.
Najczęstsze błędy popełniane przez rodziców
Kiedy dziecko zaczyna pełzać i wszystko wskazuje na to, że niebawem osiągnie kolejny etap rozwoju ruchowego, u wielu rodziców pojawiają się obawy. Maluch staje się coraz bardziej mobilny, a tym samym może dosięgnąć niebezpiecznego przedmiotu, włożyć coś do ust albo zrobić sobie krzywdę. Naturalną reakcją opiekunów bywa wówczas zabieranie dziecka z podłogi, umieszczanie go w bujaczku, kładzenie na łóżku lub sadzanie w krzesełku.
Ciągłe ograniczanie swobody dziecka może jednak utrudniać mu zaspokajanie naturalnej potrzeby ruchu i zdobywanie nowych umiejętności. Przestrzeń, w której maluch uczy się raczkować, powinna być odpowiednio zabezpieczona, ale jednocześnie umożliwiać mu samodzielną aktywność, na przykład dotarcie do wybranej zabawki. Nadmierna asekuracja może ograniczać okazje do ćwiczenia ruchów i poznawania otoczenia.
Czy warto przyspieszać naukę raczkowania?
Dziecka nie należy nadmiernie ograniczać, ale nie powinno się również sztucznie przyspieszać kolejnych etapów jego rozwoju. Maluch zacznie raczkować wtedy, gdy jego mięśnie, układ nerwowy i zdolność koordynowania ruchów będą na to gotowe. Można stwarzać mu okazje do ćwiczeń, zachęcać je i motywować, lecz nie należy wymuszać określonych ruchów ani przytrzymywać go w pozycji, której nie potrafi jeszcze samodzielnie przyjąć.
Przeczytaj również:
Nosidełko dla dziecka – jakie wybrać, od kiedy nosić?
Nadużywanie chodzików i innych sprzętów
Nie zaleca się umieszczania dziecka w chodziku ani długotrwałego korzystania ze sprzętów, które ograniczają swobodę ruchów lub utrzymują malucha w pozycji, do której nie jest jeszcze gotowy. Mogą one utrudniać naturalne ćwiczenie mięśni, równowagi i koordynacji, a także sprzyjać utrwalaniu nieprawidłowych wzorców ruchowych. Najlepsze warunki do nauki nowych umiejętności zapewnia dziecku bezpieczna przestrzeń, w której może swobodnie poruszać się po stabilnym podłożu.
Porównywanie rozwoju dziecka z rozwojem rówieśników
Każde dziecko rozwija się we własnym tempie. Maluch zazwyczaj stopniowo uczy się siadać, przemieszczać na czworakach, wstawać i chodzić, przechodząc przy tym przez różne pośrednie etapy rozwoju ruchowego. Może się jednak zdarzyć, że któryś z nich pominie lub opanuje poszczególne umiejętności w innej kolejności.
Orientacyjne ramy czasowe pomagają oceniać rozwój dziecka, ale nie należy traktować ich jako sztywnych terminów. Zamiast porównywać malucha z rówieśnikami, lepiej obserwować jego indywidualne postępy. W przypadku wątpliwości warto zwrócić się do pediatry lub fizjoterapeuty dziecięcego.
