Kiedy odbywa się bilans dwulatka i jak go umówić?
Bilans 2-latka to badanie, które przeprowadza się po ukończeniu przez dziecko 24. miesiąca życia, z tolerancją do 3 miesięcy – najlepiej wykonać je do ukończenia 27. miesiąca życia.
W przypadku, kiedy rodzic nie zgłosi się do przychodni w terminie obejmującym bilans, nie są wobec niego wyciągane żadne konsekwencje prawne ani finansowe – badania bilansowe nie są obowiązkowe, ale zalecane jako profilaktyka w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Można je nadrobić w późniejszym terminie, jednak należy pamiętać, że normy rozwojowe (np. siatki centylowe czy narzędzia do oceny rozwoju mowy) są przygotowane dla konkretnego przedziału wiekowego, dlatego warto wykonać bilans w zalecanym terminie. Jeśli termin został przekroczony, najlepiej umówić wizytę możliwie szybko.
Aby umówić badania bilansowe swojego dziecka, należy skontaktować się z przychodnią, do której należy dziecko, i zgłosić chęć wykonania badania.
Jak przygotować dwulatka?
Choć bilans dwulatka jest badaniem bezinwazyjnym i bezbolesnym, zarówno rodzic, jak i maluch powinni być odpowiednio przygotowani. Co należy zabrać?
Książeczkę zdrowia dziecka i kartę szczepień ochronnych, jeśli jest osobno.
Wyniki ostatnich badań, dokumentację szpitalną, jeśli dziecko było wcześniej hospitalizowane, oraz inną dokumentację medyczną od lekarzy specjalistów, jeśli dziecko jest leczone specjalistycznie.
Dokument tożsamości rodzica i numer PESEL dziecka.
Jeśli rodzic zauważa u swojego dziecka niepokojące objawy, powinien je zapisać na kartce, by nie zapomnieć. W chwilach emocji związanych z badaniami swojej pociechy może coś umknąć – warto więc mieć notatki.
Badania bilansowe nie powinny być dla dziecka stresujące, dlatego warto zadbać o komfort dziecka:
Dziecko powinno być zdrowe. W przypadku gorączki, wyraźnego osłabienia lub nasilonych objawów infekcji należy przełożyć wizytę. Przy łagodnych lub utrzymujących się objawach, takich jak katar czy kaszel, warto wcześniej skontaktować się z przychodnią i ustalić, czy bilans może się odbyć.
Bilans 2-latka warto umówić w godzinach, w których dziecko jest aktywne, wypoczęte, najedzone.
Przed wizytą warto porozmawiać z dzieckiem – w prosty sposób opowiedzieć mu o tym, jak wygląda wizyta w gabinecie lekarskim, o jej przebiegu i o tym, co będzie podczas niej wykonywane (oglądanie gardła, badanie stetoskopem itp.) i uspokoić dziecko. Można pokazać, jak będzie przebiegało badanie na przykładzie lalki czy misia.
Na badanie dziecko może zabrać swoją ulubioną zabawkę, np. przytulankę, która pomoże mu się uspokoić.
Dziecko powinno być ubrane w odzież łatwą do zdejmowania i wygodną.
Badanie bilansowe może trwać od kilkunastu minut do godziny. Lekarz przeprowadzi wywiad z rodzicem na temat rozwoju dziecka, wspomni o normach rozwojowych i ewentualnych nieprawidłowościach. Należy więc zarezerwować odpowiednią ilość czasu, by żadna z osób nie odczuwała presji.
Uwaga! Rutynowy bilans dwulatka nie obejmuje pobierania krwi i nie wymaga przychodzenia na czczo. Jeśli istnieją wskazania medyczne, lekarz może zlecić dodatkowe badania laboratoryjne. Sposób i termin ich wykonania ustala się indywidualnie.
Przeczytaj również:
Bilans dziecka – jakie badania, kiedy się odbywa?
Co lekarz ocenia podczas bilansu?
W czasie wizyty bilansowej lekarz pediatra lub lekarz rodzinny najpierw przeprowadzi dokładny wywiad dotyczący stanu zdrowia i rozwoju dziecka oraz przebytych chorób. Konieczne będą informacje, czy dziecko było hospitalizowane i czy jest pod opieką jakiejkolwiek poradni specjalistycznej. Lekarz zapyta również o umiejętności dziecka, jego rozwój motoryczny, reakcje na bodźce, zapyta o jego rutynę, nawyki, sposób żywienia, komunikację (np. zgłaszanie potrzeb fizjologicznych, współpracę podczas ubierania, wykonywanie prostych poleceń) oraz o to, czy w jego rozwoju rodzic zauważa coś niepokojącego.
Następnie lekarz przeprowadzi pomiary i sprawdzi rozwój fizyczny, oceniając dziecko na podstawie standaryzowanych norm rozwojowych. Dzięki temu będzie wiadomo, czy rozwija się ono prawidłowo na tle rówieśników tej samej płci i w tym samym wieku.
Co lekarz pediatra sprawdza i bada podczas bilansu dwulatka?
Mierzy masę ciała, długość lub wysokość ciała oraz oblicza wskaźnik BMI, nanosząc wyniki na odpowiednie siatki centylowe. W uzasadnionych przypadkach może również zmierzyć obwód głowy.
Mierzy ciśnienie tętnicze, oceniając wynik według norm odpowiednich dla wieku, płci i wzrostu dziecka.
Osłuchuje serce i płuca.
Bada jamę brzuszną.
Ocenia stan skóry.
Sprawdza węzły chłonne oraz zrośnięcie ciemiączka.
Sprawdza narządy płciowe – u dziewczynek lekarz sprawdza, czy wargi sromowe nie są sklejone, a u chłopców ocenia położenie jąder oraz budowę zewnętrznych narządów płciowych. Należy pamiętać, że u dwulatka napletek może być jeszcze fizjologicznie nieodprowadzalny i nie oznacza to automatycznie nieprawidłowości wymagającej leczenia. Nie wolno odciągać napletka na siłę.
Ocenia rozwój ruchowy – lekarz sprawdza ogólną postawę ciała, ustawienie stóp w czasie chodu oraz kończyn dolnych i górnych, sprawdza naturalne krzywizny kręgosłupa.
Ocenia rozwój motoryki dużej i motoryki małej – pediatra sprawdza, czy dziecko potrafi budować z klocków proste wieże, biegać, wchodzić i schodzić po schodach krokiem dostawnym, w razie potrzeby z pomocą lub przytrzymując się poręczy.
Sprawdza wzrok, słuch i rozwój mowy – podczas bilansu wykonuje się test Hirschberga w kierunku wykrywania zeza, ocenę czynników ryzyka uszkodzenia słuchu oraz test rozwoju reakcji słuchowych. Lekarz sprawdza między innymi, czy dziecko reaguje na dźwięki, a także czy dziecko mówi pojedyncze słowa i łączy je w proste, dwuwyrazowe wypowiedzi, czy rozumie proste polecenia, czy pokazuje znane obrazki i nazywa je. W przypadku podejrzenia nieprawidłowości lekarz może zalecić pogłębione badanie okulistyczne lub audiologiczne.
Ocenia stan jamy ustnej i uzębienia – lekarz sprawdza liczbę zębów i ogólnie ocenia ich stan. Uwaga! Badanie bilansowe nie powinno zastępować wizyty u stomatologa!
Analizuje książeczkę zdrowia dziecka i sprawdza aktualność szczepień ochronnych.
Zadaniem lekarza pediatry podczas bilansu jest ocena ogólnego stanu zdrowia i rozwoju dziecka, a w razie wykrycia jakichkolwiek nieprawidłowości – wskazanie potrzeby dalszej diagnostyki.
Przeczytaj również:
Badanie wzroku u dziecka – wskazania, jak wygląda
O jakie sygnały rozwojowe warto zapytać?
Mając świadomość, że dziecko ma prawo do profilaktycznych badań bilansowych na kolejnych etapach rozwoju, rodzic może prowadzić listę obserwacji swojej pociechy, na której zapisze wszelkie objawy wzbudzające wątpliwości i obawy.
Szczególną uwagę warto zwrócić na brak łączenia dwóch słów w proste wypowiedzi, brak reakcji na imię, trudności z rozumieniem prostych poleceń, brak wskazywania palcem w celu dzielenia zainteresowania z inną osobą czy utratę wcześniej nabytych umiejętności. Takie sygnały nie muszą oznaczać zaburzeń rozwojowych, ale wymagają omówienia z lekarzem.
Nie należy jednak stawiać samodzielnie diagnoz na podstawie wiadomości z Internetu ani rozpoczynać terapii bez odpowiedniej oceny specjalistycznej. W przypadku wątpliwości lekarz może zaproponować badanie przesiewowe, np. kwestionariusz M-CHAT-R/F, który pomaga ocenić ryzyko zaburzeń ze spektrum autyzmu, ale nie stanowi diagnozy. Warto jednak wspomnieć lekarzowi podczas bilansu o wszystkim, co uważa się za niepokojące.
Jakie szczepienia dotyczą dwulatka?
Podczas bilansu 2-latka lekarz pediatra sprawdzi książeczkę zdrowia oraz realizację dotychczasowych szczepień i ich zgodność z PSO (Programem Szczepień Ochronnych). W standardowym kalendarzu szczepień nie przewidziano rutynowych dawek obowiązkowych w okolicach drugich urodzin, o ile wcześniejsze szczepienia zostały wykonane zgodnie z harmonogramem. Wyjątki mogą dotyczyć szczepień zaległych oraz obowiązkowych szczepień przewidzianych dla określonych grup dzieci, np. przeciw ospie wietrznej.
W razie ewentualnych zaległości badanie bilansowe nie jest jednoznaczne z podaniem zaległej dawki szczepionki – lekarz oceni, czy szczepienie można wykonać podczas bilansu, czy należy wyznaczyć inny termin.
Szczepienia dodatkowe, jakie można wykonać u dwuletniego dziecka, to:
Ospa wietrzna (szczepienie zalecane, zwykle odpłatne; obowiązkowe i bezpłatne w określonych grupach dzieci, np. uczęszczających do żłobka lub klubu dziecięcego).
Meningokoki grup B oraz A, C, W i Y (szczepienie zalecane, odpłatne).
Grypa (szczepienie zalecane, szczepionka bezpłatna w ramach refundacji, na receptę).
COVID-19 (szczepienie zalecane, bezpłatne, szczególnie istotne dla dzieci należących do grup ryzyka).
Kleszczowe zapalenie mózgu (szczepienie zalecane, odpłatne).
Wirusowe zapalenie wątroby typu A (szczepienie zalecane, odpłatne).
Jeżeli dziecko realizuje program szczepień zgodnie z terminarzem i otrzymuje wyłącznie szczepienia obowiązkowe, kolejne rutynowe szczepienia przewidziano w 6. roku życia. Obejmują one dawki przypominające przeciw poliomyelitis (polio), błonicy, tężcowi i krztuścowi oraz drugą dawkę szczepionki MMR przeciw odrze, śwince i różyczce.
W przypadku, kiedy dziecko objęte jest indywidualnym programem szczepień, należy skonsultować się z lekarzem w celu uzgodnienia odpowiednich terminów.
Przeczytaj również:
Grupa krwi dziecka – po kim dziecko dziedziczy grupę krwi?
Co po bilansie?
Po wykonaniu badania bilansowego lekarz wpisuje do książeczki zdrowia dziecka wyniki pomiarów i informacje z badania, a także przekazuje rodzicom swoją ogólną ocenę rozwoju dziecka. W razie konieczności zleca dodatkowe badania lub wypisuje skierowanie do specjalisty na dalszą diagnostykę.
Najczęściej zadawane pytania
Czy bilans 2-latka jest obowiązkowy? Bilans 2-latka nie jest obowiązkowy, ale jest zalecany i każde dziecko ma do niego prawo.
Czy można przyjść po 2. urodzinach? Bilans dwulatka zaleca się wykonywać po ukończeniu 24. miesiąca życia, najlepiej do ukończenia 27. miesiąca życia. Opóźnienie badań nie wiąże się z żadnymi konsekwencjami i można je wykonać w późniejszym terminie, jednak należy pamiętać, że normy rozwojowe są dostosowane do konkretnego przedziału wiekowego.
Czy dziecko musi być zdrowe? Najlepiej, by podczas bilansu 2-latka dziecko było zdrowe. W razie gorączki, wyraźnego osłabienia lub nasilonych objawów infekcji należy przełożyć badanie. Przy łagodnych lub utrzymujących się objawach, np. katarze czy kaszlu, warto wcześniej skontaktować się z przychodnią.
Czy podczas bilansu robi się badania krwi? Rutynowo nie. Bilans dwulatka nie obejmuje pobierania krwi, a dziecko nie musi być na czczo. Jeśli istnieją wskazania medyczne, lekarz może zlecić badania krwi, których termin i sposób wykonania ustala się indywidualnie.
Czy bilans i szczepienie można połączyć? W standardowym kalendarzu szczepień nie przewidziano rutynowych dawek obowiązkowych w okolicach drugich urodzin, jeśli wcześniejsze szczepienia wykonano w terminie. W przypadku, kiedy doszło do opóźnienia podania dawki, lekarz może zdecydować o uzupełnieniu szczepienia podczas wizyty bilansowej albo zaproponować osobny termin. Jeśli jednak planuje się zaszczepić dziecko szczepionką zalecaną – warto wspomnieć o tym podczas umawiania terminu badania bilansowego – wówczas to lekarz zadecyduje, czy jest taka możliwość, a to, czy wykona szczepienie, będzie zależało od dostępności szczepionki oraz stanu zdrowia dziecka i kwalifikacji do szczepienia.
