Strach przed pobieraniem krwi u dziecka – jak sobie z nim radzić

Pobranie krwi – jak wygląda badanie

Przed pobraniem krwi – umawiając dziecko na konkretny termin – warto dopytać, jak wygląda ono w wybranej placówce. Niektóre z nich umożliwiają przyjście z dzieckiem na wskazaną godzinę, dzięki czemu skraca się czas oczekiwania na swoją kolej i potęgowanie strachu.

Wiele miejsc preferuje, aby pobieranie krwi odbywało się rano, np. do godziny 10. To, czy dziecko powinno być na czczo, zależy od rodzaju wykonywanych badań. Zasady przygotowania należy wcześniej potwierdzić w laboratorium lub u lekarza. Rodzic może zostać również poproszony o wcześniejsze zadbanie o to, by dziecko wypiło w określonym czasie przed badaniem określoną ilość wody niegazowanej, która umożliwi łatwiejszy przepływ krwi. Personel może także zasugerować wskazówki dotyczące ubioru (łatwego do zdjęcia lub podwinięcia w miejscu pobierania krwi) lub zabrania ze sobą ulubionej zabawki.

Wiele miejsc posiada gabinety dostosowane do potrzeb najmłodszych pacjentów – np. pod kątem przyjaznego wystroju pomieszczenia i zabawek. Niektóre placówki umożliwiają także pobieranie krwi u dziecka w domu. W trakcie badania osoba je przeprowadzająca nawiązuje przyjazny kontakt z dzieckiem, informuje o tym, co będzie robić, a to pozwala zadbać o poczucie bezpieczeństwa dziecka.

Przeczytaj również:

Płytki krwi u dzieci – co oznaczają podwyższone i niskie płytki (PLT) u dzieci?

Pobranie krwi – jak przygotować dziecko?

• Zaopiekuj się swoimi emocjami – zastanów się, co jako rodzic czujesz w związku z pobieraniem krwi, jakie są twoje doświadczenia z tym związane?
• Wytłumacz dziecku, na czym polega pobieranie krwi – powiedz, po co się je wykonuje oraz w jaki sposób. Możecie spróbować odegrać sytuację badania z udziałem maskotek. Ważne, aby nie okłamywać dziecka, opowiadając o przebiegu wizyty, nie zapewniać, że badanie jest bezbolesne, ale także dostosować formę wypowiedzi i ilość przekazywanych informacji do jego wieku.
• Obejrzyjcie miejsce – jeśli placówka medyczna dysponuje zdjęciami gabinetu pobrań na stronie internetowej, można dziecku pokazać, jak wygląda miejsce, do którego idziecie.
• Nazwij emocje dziecka – zaakceptuj i nazwij emocje dziecka. Postaraj się ich nie umniejszać (np. poprzez komunikaty „Nie ma się czego bać”, „Jesteś już duża/y, dasz radę”), zamiast tego wyraź wsparcie i zrozumienie, np. mówiąc „Widzę, że bardzo nie chcesz iść na badanie.”
• Zapewnij dziecko o swojej obecności – powiedz, że przez cały czas badania będziesz przy nim i jak możesz go wspierać w tej sytuacji (np. mocno przytulając, sadzając sobie na kolanach).

Techniki pobierania krwi u dzieci

Krew do badania może być pobierana np.:

• z palca,
• żyły w zgięciu łokcia,
• z wierzchu dłoni.

Warto nie obiecywać dziecku konkretnego sposobu pobierania krwi, gdyż nie zawsze i nie przy wszystkich rodzajach badań dany sposób jest możliwy. Osoba pobierająca krew odkaża miejsce wkłucia, które należy ucisnąć po wyjęciu igły, aby zapobiec powstaniu siniaka.

Bezbolesne pobieranie krwi u dzieci mogą wspomóc specjalne maści lub plastry, które stosuje się w miejscu ukłucia, aby dodatkowo, miejscowo je znieczulić. Decyzję, jak często badać dziecku krew, najlepiej skonsultować z lekarzem – zazwyczaj badanie takie wykonuje się w razie potrzeby.

Przeczytaj również:

Leukocyty u dzieci – badanie, normy, niskie, wysokie

Dziecko boi się pobierania krwi – jak mu pomóc?

Badania pokazują, że procedury związane z użyciem igieł są opisywane przez hospitalizowane dzieci jako najbardziej przerażające. Strach ten może powodować zachowania unikowe czy chęć zapobiegania jakiejkolwiek ekspozycji związanej z igłami. Strach przed igłami (w niektórych badaniach dotyczący nawet 63% populacji) może dotyczyć większej liczby osób niż fobia przed igłami (3,5% do 10% populacji)

. Gdy dziecko panicznie boi się pobierania krwi, może przejawiać duże trudności zarówno w sytuacji badania, jak i przed nim.

Jak przełamać strach przed pobraniem krwi u dziecka?

• Zastosowanie znajdą wskazówki przytoczone wcześniej, typu: zapoznanie z miejscem, procedurą i przebiegiem badania, powodem, dlaczego jest ono potrzebne, a także zaopiekowanie się emocjami dziecka.
• Opowiedzenie mu, czym jest lęk lub strach i do czego nam służy – można w tym celu użyć bajki terapeutycznej, podzielić się swoimi doświadczeniami.
• Zaproponować sposoby na poradzenie sobie ze strachem – mogą to być techniki relaksacyjne lub oddechowe, przytulenie do rodzica lub maskotki, wcześniejsze odegranie scenki. W sytuacji badania możesz zapytać: „Wolisz siedzieć mi na kolanach, czy trzymać mnie mocno za rękę?”.

• Zaplanuj odwracanie uwagi. Pomagają między innymi:

  • bajka lub krótki film na telefonie;
  • gra wymagająca skupienia;
  • bańki mydlane;
  • wyszukiwanie przedmiotów na obrazku;
  • śpiewanie;
  • opowiadanie historii;
  • ściskanie zabawki;
  • liczenie przedmiotów w pomieszczeniu;
  • powolne „zdmuchiwanie świeczek”.
• Nagroda za pobranie krwi – czy warto? Lepiej wspólnie z dzieckiem stworzyć plan dnia, uwzględniając po pobieraniu krwi przyjemne aktywności niż bezpośrednio dziecko nagradzać. Podobnie lepiej zastosować komunikat „Możesz być z siebie dumna/-y” niż „Jestem z ciebie dumna/-y”. Rozwiązania te będą bardziej koncentrowały się na wzmacnianiu dziecięcej sprawczości niż na ukierunkowywaniu dziecka na ocenę przez dorosłego.
• Nie każde dziecko po badaniu będzie chciało wspominać i rozmawiać o sytuacji pobierania krwi – zdarza się, że dzieci szybko o tym zapominają. Warto pójść za potrzebami dziecka.
• Warto rozważyć zastosowanie plastrów lub maści miejscowo znieczulających albo pobranie krwi u dziecka w domu.

Przeczytaj również:

CRP u dziecka – kiedy wykonać badanie, wyniki, normy

Jak stosować plastry i maści znieczulające?

Preparaty zawierające miejscowe środki znieczulające, na przykład lidokainę z prylokainą, mogą ograniczyć ból związany z wkłuciem. W Polsce preparaty tego rodzaju mają wskazanie obejmujące miejscowe znieczulenie skóry przed nakłuciem żyły i pobieraniem krwi.

Należy pamiętać, że:

• preparat trzeba zastosować odpowiednio wcześniej (dokładny czas jest na ulotce dołączonej do leku);
• dawkowanie i czas aplikacji zależą od produktu oraz wieku dziecka;
• nie wolno nakładać go na uszkodzoną skórę bez konsultacji;
• u niemowląt i małych dzieci obowiązują szczególne ograniczenia ilości i czasu stosowania;
• można wcześniej ustalić z punktem pobrań, w którym miejscu prawdopodobnie będzie wykonywane wkłucie, albo przed pobraniem krwi wskazać, w którym miejscu znajdował się plaster lub maść.

Najbezpieczniej uzgodnić zastosowanie z pediatrą, pielęgniarką lub farmaceutą i postępować dokładnie zgodnie z ulotką. Nie należy samodzielnie używać przypadkowych kremów znieczulających kupowanych w internecie.

Jak wygląda pobieranie krwi u dziecka w domu?

Usługę pobierania krwi w domu zwykle zamawia się przez internet lub telefonicznie. Podczas rejestracji należy podać wiek dziecka, rodzaj zleconych badań, adres i preferowany termin wizyty. Warto od razu zaznaczyć, że dziecko obawia się pobierania krwi i zapytać, czy wizytę może przeprowadzić osoba mająca doświadczenie w pracy z najmłodszymi pacjentami.

Nie wszystkie firmy wykonują domowe pobrania u niemowląt i małych dzieci. Niektóre laboratoria ustalają minimalny wiek pacjenta, dlatego przed zamówieniem trzeba upewnić się, że usługa może zostać zrealizowana u konkretnego dziecka. Warto także potwierdzić, czy w warunkach domowych można pobrać materiał do wszystkich zleconych badań.

Pobieranie krwi w domu nie jest refundowane przez NFZ, chyba że dziecko ma do tego wskazanie (np. niepełnosprawność).

Jak przebiega domowe pobranie krwi?

W ustalonym terminie do domu przyjeżdża uprawniony pracownik medyczny wyposażony w jednorazowe igły, probówki, rękawiczki, środki do dezynfekcji, opatrunki oraz pojemnik na odpady medyczne. Przed pobraniem sprawdza dane dziecka i rodzaj zleconych badań. Rodzic powinien mieć przygotowane skierowanie, kod zlecenia lub potwierdzenie zakupionego pakietu, jeżeli wymaga tego laboratorium.

Pobranie najlepiej przeprowadzić w dobrze oświetlonym i przytulnym miejscu, w którym można wygodnie posadzić lub położyć dziecko i bezpiecznie podeprzeć jego rękę. Małe dziecko może siedzieć na kolanach rodzica.

Pracownik dezynfekuje skórę, zakłada opaskę uciskową i pobiera potrzebną ilość krwi do oznaczonych probówek. Po wyjęciu igły miejsce wkłucia należy przez kilka minut uciskać gazikiem. Następnie zakładany jest plaster lub niewielki opatrunek.

Probówki są opisywane i zabezpieczane, a materiał zostaje przewieziony do laboratorium w warunkach odpowiednich dla danego rodzaju badania. Wyniki najczęściej można odebrać elektronicznie, podobnie jak po pobraniu wykonanym w punkcie stacjonarnym.

Czy dziecko podczas pobierania krwi może być przytrzymywane siłą?

Małe dziecko może siedzieć na kolanach rodzica, przodem lub bokiem, z podpartą ręką. Taka „pozycja komfortowa” daje poczucie bezpieczeństwa i jednocześnie ogranicza nagłe ruchy. Zagraniczne programy pediatryczne zaliczają ją, obok znieczulenia skóry i odwracania uwagi, do podstawowych metod łagodzenia bólu i lęku.

Przeczytaj również:

Grupa krwi dziecka – po kim dziecko dziedziczy grupę krwi?

Przyczyny lęku przed pobraniem krwi u dziecka

Badania wskazują, że na odczuwanie lęku przed igłami np. w sytuacji pobierania krwi mogą wpływać zarówno genetyczne czynniki, jak i życiowe doświadczenia. Wiele osób w późniejszym życiu, deklarujących fobię przed igłami, miało w przeszłości trudne sytuacje z tym związane.

Na występowanie lęku mogą wpływać zarówno własne trudne doświadczenia związane z hospitalizacją lub procedurami medycznymi, jak i obserwowanie podobnych przeżyć u bliskich osób. Niekiedy lęk może być wywołany bardziej przez samą sytuację badania niż przez obiekt typu igła lub obawę przed bólem w momencie wkłucia.

Procedury medyczne, takie jak pobieranie krwi, mogą być dla dziecka stresujące czy nieprzyjemne. Jednocześnie stanowią one element profilaktyki i dbania o zdrowie. Warto więc od najmłodszych lat zadbać o pozytywne doświadczenia związane z wizytą u lekarza czy pobieraniem krwi, dbając zarówno o samo miejsce i przebieg sytuacji badania, jak i o odpowiednie wsparcie udzielane w tym czasie dziecku.

W ogólnodostępnych polskich materiałach oficjalnych jest mniej szczegółowych zaleceń psychologicznych niż w wytycznych zagranicznych. Polskie źródła lekowe potwierdzają jednak możliwość stosowania miejscowych preparatów znieczulających przed nakłuciem żyły i pobieraniem krwi.

Przeczytaj również:

Badanie EEG u dzieci – wskazania, jak przebiega

Jak pomóc dziecku z pobraniem krwi – opinie rodziców z forów

Opinie z forów nie są dowodem medycznym, ale pokazują, które rozwiązania rodzice uznawali za pomocne w praktyce.

Najczęściej wymieniano:

• krem znieczulający zastosowany przed pobraniem;
• dziecko siedzące na kolanach i przytulone do rodzica;
• założenie dziecku – za jego zgodą – opaski na oczy, by nie podglądało, co się dzieje. W tym czasie można mu włączyć muzykę;
• bajkę lub intensywne zagadywanie;
• poinformowanie personelu o silnym lęku;
• znalezienie pielęgniarki mającej duże doświadczenie z dziećmi;
• picie wody, o ile badanie na to pozwala;
• wykonanie pobrania na leżąco przy skłonności do omdleń;
• zabawę w lekarza przed wizytą;
• drobną przyjemność zaplanowaną po badaniu.

W polskiej dyskusji rodzic opisywał, że dziecko uspokajało się dzięki życzliwemu podejściu personelu i zagadywaniu, a w domu oswajało temat poprzez zabawę zestawem małego lekarza.

Gotowy plan przed pobraniem krwi

Przy umawianiu: zgłoś silny lęk i poproś o osobę doświadczoną w pobieraniu krwi dzieciom.

Przed wyjściem: zastosuj zalecony preparat znieczulający, jeżeli został uzgodniony, oraz zadbaj o nawodnienie zgodnie z wymaganiami badania.

W poczekalni: nie omawiaj katastroficznych scenariuszy; włącz dziecku spokojną zabawę lub bajkę.

Podczas pobrania: dziecko siedzi przytulone do ciebie albo leży – jeśli ma skłonność do omdleń. Nie patrzy na sprzęt. Ty prowadzisz wcześniej wybrane odwracanie uwagi, np. liczenie okrągłych przedmiotów w pomieszczeniu.

Po pobraniu: pochwal konkretne zachowanie, na przykład spokojne trzymanie ręki lub oddychanie. Nagroda może być elementem planu niezależnie od tego, czy dziecko płakało.

Kiedy potrzebna jest pomoc psychologa?

Konsultację z psychologiem dziecięcym warto rozważyć, gdy dziecko:

• z powodu lęku nie wykonuje koniecznych badań;
• wpada w panikę już na samą rozmowę o lekarzu;
• ma za sobą traumatyczne, siłowe pobranie;
• boi się również szczepień, dentysty i innych procedur;
• cierpi na silne objawy przez wiele dni przed wizytą;
• regularnie mdleje albo unika placówek medycznych.

Najlepiej przebadanym podejściem w utrwalonej fobii jest terapia poznawczo-behawioralna ze stopniową ekspozycją. Dziecko krok po kroku oswaja obrazy, przedmioty i sytuacje związane z pobraniem, zamiast być od razu zmuszane do pełnej procedury. W ciężkich przypadkach plan pobrania powinien zostać wcześniej uzgodniony z pediatrą, psychologiem i placówką wykonującą badanie.

współpraca: redakcja Mamazone