Metody antykoncepcji dla mężczyzn – jakie są dostępne obecnie?
Najczęściej stosowaną, mechaniczną metodą antykoncepcji są prezerwatywy, które oprócz zapobiegania zapłodnieniu zapewniają również ochronę przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.
Kolejną stosowaną metodą jest wazektomia, czyli chirurgiczne przecięcie lub podwiązanie nasieniowodów, uznawana za trwałą formę antykoncepcji.
Wśród metod pozostających na etapie badań klinicznych znajdują się RISUG (Reversible Inhibition of Sperm Under Guidance) oraz Vasalgel – techniki polegające na wstrzyknięciu do nasieniowodów polimeru, który blokuje lub dezaktywuje plemniki, zachowując potencjalną odwracalność działania. Metody te nie są jeszcze rutynowo dostępne w praktyce klinicznej, jednak stanowią obiecujący kierunek rozwoju męskiej antykoncepcji.
Naturalne metody antykoncepcji, takie jak stosunek przerywany (niedopuszczenie do wytrysku w drogach rodnych kobiety) czy wstrzemięźliwość seksualna w dni płodne, są zdecydowanie mniej skuteczne od innych metod antykoncepcyjnych. Stosunek przerywany jest uznawany za mało skuteczną metodę antykoncepcji przede wszystkim ze względu na wysoki odsetek niepowodzeń wynikających zarówno z mechanizmów biologicznych, jak i czynników behawioralnych. W płynie preejakulacyjnym może znajdować się niewielka liczba plemników, które są zdolne do zapłodnienia komórki jajowej.
Przeczytaj również:
Niepłodność laktacyjna – czy karmiąc piersią można zajść w ciążę?
Prezerwatywy – jak działają i jakie błędy najczęściej obniżają skuteczność?
Prezerwatywy to mechaniczna metoda antykoncepcji, która działa poprzez stworzenie bariery uniemożliwiającej przedostanie się plemników do dróg rodnych partnerki, a jednocześnie chroni przed wieloma chorobami przenoszonymi drogą płciową. Ich skuteczność jest wysoka, pod warunkiem prawidłowego stosowania, jednak w praktyce często bywa obniżana przez różne błędy.
Do najczęstszych należą:
zakładanie prezerwatywy zbyt późno,
niewłaściwy rozmiar,
używanie przeterminowanych lub źle przechowywanych produktów,
uszkodzenie materiału paznokciami lub ostrymi przedmiotami.
Skuteczność zmniejsza również stosowanie nieodpowiednich środków nawilżających, zwłaszcza olejowych, które mogą osłabiać lateks.
Zabieg wazektomii – na czym polega i czy można go odwrócić?
Wazektomia to chirurgiczny zabieg antykoncepcyjny polegający na przecięciu, podwiązaniu lub zamknięciu nasieniowodów, co uniemożliwia przedostawanie się plemników do ejakulatu i tym samym zapobiega zapłodnieniu. Zabieg jest stosunkowo prosty, wykonywany w znieczuleniu miejscowym i nie wpływa na poziom hormonów, popęd płciowy ani zdolność do erekcji. Skuteczność wazektomii jest wysoka, a sam zabieg jest uznawany za metodę trwałą, dlatego decyzja o jego wykonaniu powinna być dobrze przemyślana. Choć istnieje możliwość jej odwrócenia poprzez mikrochirurgiczną rewazektomię, skuteczność takiego zabiegu nie jest gwarantowana i zależy m.in. od czasu, jaki upłynął od wazektomii, oraz indywidualnych czynników zdrowotnych pacjenta.
Przeczytaj również:
Diafragma (kapturek antykoncepcyjny) – co to jest, jak działa, jak założyć, skuteczność
RISUG i Vasalgel – czym są odwracalne blokady nasieniowodów?
RISUG i Vasalgel to eksperymentalne formy męskiej antykoncepcji oparte na odwracalnej blokadzie nasieniowodów. Oba rozwiązania zakładają wstrzyknięcie (zastrzyki antykoncepcyjne) do nasieniowodów specjalnego polimeru (kopolimeru styren-maleinianu) rozpuszczonego w dimetylosulfotlenku (DMSO), który tworzy hydrożel wewnątrz przewodu i uniemożliwia przejście plemników, co skutkuje azoospermią podobnie jak po wazektomii, ale bez przecięcia nasieniowodów.
Vasalgel w badaniach na modelach zwierzęcych skutecznie zapobiegał zapłodnieniom i jego efekt odwrócono przez wstrzyknięcie roztworu sodu wodorowęglanu, który usuwa żel z nasieniowodu i przywraca przepływ plemników. Podobnie RISUG działa przez chemiczne inaktywowanie plemników i jest projektowany tak, by materiał można było rozpuścić i usunąć z naczynia, odtwarzając płodność, chociaż pełna odwracalność u ludzi wciąż jest przedmiotem badań i nie została jeszcze powszechnie potwierdzona w dużych badaniach klinicznych.
Męska antykoncepcja hormonalna i niehormonalna
Antykoncepcja hormonalna do tej pory kojarzyła się wyłącznie z tabletkami dla kobiet. Badania nad męskimi pigułkami antykoncepcyjnymi obejmują zarówno podejścia hormonalne, jak i niehormonalne, jednak żadna z tych metod nie jest jeszcze dostępna klinicznie. Tabletki hormonalne (męskie tabletki antykoncepcyjne), takie jak doustne androgeny (np. DMAU, 11β-MNTDC), działają poprzez supresję LH i FSH, prowadząc do zahamowania spermatogenezy, lecz mimo obiecujących wyników w badaniach fazy I i II, ich rozwój ograniczają działania niepożądane oraz zmienna skuteczność osobnicza.
Coraz większe zainteresowanie budzą metody niehormonalne, zwłaszcza związki blokujące receptor kwasu retinowego (RAR-α), kluczowy dla dojrzewania plemników. Najbardziej zaawansowany kandydat, YCT-529, wykazał wysoką skuteczność i odwracalność w badaniach przedklinicznych oraz korzystny profil bezpieczeństwa w badaniach wczesnej fazy u ludzi. Aktualnie większość doustnych metod antykoncepcji męskiej pozostaje na etapie badań klinicznych lub przedklinicznych, jednak ich rozwój uznawany jest za jeden z najbardziej perspektywicznych kierunków w nowoczesnej antykoncepcji.
Przeczytaj również:
Historia antykoncepcji – jak zabezpieczali się nasi dziadkowie?
Metody termiczne – czy podgrzewanie jąder może być skuteczną formą antykoncepcji?
Metody termiczne męskiej antykoncepcji opierają się na zjawisku wrażliwości spermatogenezy na podwyższoną temperaturę – prawidłowa produkcja plemników wymaga bowiem temperatury niższej niż temperatura ciała. Długotrwałe podgrzewanie jąder, np. poprzez specjalne bielizny unoszące jądra bliżej jamy brzusznej lub ekspozycję na ciepło, może czasowo obniżać liczbę i jakość plemników, prowadząc do odwracalnej niepłodności. Choć obserwacje te są potwierdzone fizjologicznie i w niewielkich badaniach klinicznych, metody termiczne nie są obecnie uznawane za standardową ani w pełni wiarygodną formę antykoncepcji ze względu na brak dużych, długoterminowych badań potwierdzających ich skuteczność i bezpieczeństwo. W związku z tym pozostają one raczej obiektem badań naukowych niż zalecaną metodą kontroli płodności.
Bezpieczeństwo i działania niepożądane – co warto wiedzieć?
Bezpieczeństwo stanowi istotne wyzwanie w rozwoju męskiej antykoncepcji. W przypadku podejść hormonalnych najczęściej opisywane działania niepożądane obejmują: zmiany nastroju, masy ciała, profilu lipidowego oraz parametrów metabolicznych, co znacznie spowalnia proces ich wdrażania klinicznego. Metody niehormonalne postrzegane są jako potencjalnie bezpieczniejsze, jednak również w ich przypadku konieczna jest długoterminowa ocena wpływu na płodność, jakość nasienia oraz możliwość pełnej odwracalności efektu. Aktualne badania kładą nacisk na precyzyjne określenie marginesu bezpieczeństwa oraz identyfikację ewentualnych rzadkich, odległych skutków stosowania.
Antykoncepcja dla mężczyzn – dlaczego zyskuje na znaczeniu?
Antykoncepcja dla mężczyzn zyskuje na znaczeniu w odpowiedzi na zmieniające się modele relacji, rosnącą świadomość zdrowotną oraz potrzebę bardziej partnerskiego podziału odpowiedzialności za planowanie rodziny. Coraz częściej podkreśla się, że kontrola płodności nie powinna spoczywać wyłącznie na kobietach, zwłaszcza że wiele żeńskich metod antykoncepcji wiąże się z obciążeniem hormonalnym i działaniami niepożądanymi. Zaangażowanie mężczyzn w antykoncepcję sprzyja bardziej świadomym decyzjom reprodukcyjnym, zwiększa poczucie kontroli nad własną płodnością oraz może poprawiać komunikację i zaufanie w związkach.
