Karnawał w Polsce – kiedy wypada i skąd wzięła się ta tradycja?
Karnawał w Polsce rozpoczyna się zawsze od święta Trzech Króli, które wypada 6 stycznia, a koniec karnawału następuje we wtorek przed Środą Popielcową, która w 2026 roku wypada 18 lutego.
Ostatni tydzień karnawału – rozpoczynający się wraz z tłustym czwartkiem, który jest ostatnim czwartkiem karnawału (w 2026 r. będzie to 12 lutego) – zwany jest ostatkami i stanowi ostatnie dni zabawy przed Wielkim Postem, a ostatnią imprezę karnawałową nazywa się najczęściej „śledzikiem”.
Nazwa karnawału wywodzi się od włoskiego słowa carnevale (z łaciny carnem levāre), co oznacza usuwać mięso. W Polsce okres karnawału zwany był zapustami lub mięsopustem, co oznaczało pożegnanie się z jedzeniem mięsa przed Wielkim Postem i wymagało odpowiedniego przygotowania: hucznych zabaw, muzyki, dobrego jedzenia, by móc przetrwać bezmięsny czas w poczuci spokoju i spełnienia, robiąc sobie swoisty „zapas”. Dlatego też jedzono tłuste potrawy, sporo mięsa i duże porcje.
Samo świętowanie karnawału rozpoczęto w Polsce w XVIII wieku, za przykładem z Włoch. Wzięło się to z kultów agrarnych, a także obrzędów ku czci bogów urodzaju, szczęścia, życia i światła. Wierzono, że odpowiednie świętowanie zimą i wczesną wiosną przyniesie urodzaj zbiorów i będą one bardziej obfite.
Obecnie karnawał nie jest już ściśle związany z kulturą polskiej wsi, ale nadal jego głównym elementem są huczne zabawy, bale, różnego rodzaju imprezy, a ludzie czują potrzebę wytańczenia się nie tylko przez Wielkim Postem, ale również po to, by przegonić zimową chandrę i urozmaicić sobie nieco „martwy” okres w roku.
Organizowane są zarówno domówki i skromne imprezy w gronie znajomych, jak i wystawne bale karnawałowe, a biura podróży oferują wycieczki w miejsca, gdzie można zapoznać się z kultywowaniem karnawału w odmienny sposób, np. do Brazylii, by móc uczestniczyć w słynnym karnawale w Rio De Janeiro czy w karnawale weneckim, znanych na całym świecie. Nadal również kultywuje się niektóre tradycje karnawałowe, jak np. przebieranie się – imprezy tematyczne, gdzie obowiązują określone stroje, np. z postaci z filmów, bajek czy stroje z epoki są niezwykle popularne.
Przeczytaj również:
Ostatki – co to za święto, kiedy przypada? Przebrania na ostatki
Karnawał dla dzieci – jak organizować zabawę bezpieczną i dopasowaną do wieku?
Karnawał to również czas imprez dla dzieci. W szkołach i przedszkolach organizowane są wówczas zabawy, najczęściej bale przebierańców, z muzyką, tańcami i przekąskami. Coraz popularniejsze staje się również urządzanie zabaw karnawałowych dla dzieci w domach. To świetna okazja do integracji zarówno dzieci, jak i ich rodziców lub też po prostu sposób na ciekawe spędzenie czasu i sprawienie dziecku radości.
To, jak powinna wyglądać taka zabawa karnawałowa dla dzieci, zależy od wielu czynników, a jednym z głównych jest wiek – to on bowiem determinuje cały charakter wydarzenia. Nie ma natomiast jednego scenariusza na idealną zabawę dla dzieci, ale warto pamiętać o następujących kwestiach:
Ilość dzieci dostosowana do miejsca. Organizując imprezę dla dzieci w domu, warto wziąć pod uwagę to, w jakich pomieszczeniach będą się bawić i czy będą miały wystarczającą ilość miejsca na swobodną zabawę.
Grupa znajomych. Impreza karnawałowa dla dzieci powinna się odbywać w znajomym i lubianym gronie, co da gwarancję dobrej zabawy.
Odpowiednia ilość opiekunów. Dla bezpieczeństwa podczas zabawy karnawałowej dla dzieci w domu powinno przebywać kilka osób dorosłych, adekwatnie do liczby imprezowiczów.
Napoje i przekąski. Poczęstunek dla dzieci powinien być nie tylko smaczny i ciekawy, ale również dostosowany do ewentualnych diet uczestników zabawy. Warto porozmawiać wcześniej z rodzicami dzieci, czy któreś nie ma alergii lub nie jest na diecie eliminacyjnej ze względów zdrowotnych.
Dekoracje. Impreza karnawałowa wymaga odpowiedniej oprawy. Należy jednak zwrócić uwagę na bezpieczeństwo dekoracji i ryzyko, jakie niosą ze sobą luźno zwisające wstążki, w które łatwo się zaplątać, co może prowadzić do przypadkowego przyduszenia.
Zastawa stołowa. Szykując stół z przekąskami, szczególnie dla najmłodszych dzieci, warto zainwestować w papierowe lub plastikowe talerze i kubki, lekkie i bezpieczne dla dzieci, a przy tym ograniczające czas sprzątania po imprezie, co z pewnością jest sporym plusem dla rodziców.
Scenariusz imprezy. Planując zabawę karnawałową dla dzieci w domu, warto wcześniej ułożyć sobie nie tylko menu, ale także plan działania. Takie spotkanie wymaga odpowiedniej oprawy i atrakcji, żeby dzieci poczuły wyjątkowość okazji i miały przyjemne wspomnienia. W Internecie nie brakuje pomysłów na zabawy dla dzieci w różnym wieku i warto z nich skorzystać. Można również przemyśleć zatrudnienie profesjonalnego animatora lub poprosić o pomoc kogoś znajomego, mającego doświadczenie w zabawach z dziećmi.
Przeczytaj również:
Stroje karnawałowe dla dzieci – pomysły
Stroje karnawałowe dla najmłodszych – na co zwracać uwagę, by były wygodne i bezpieczne?
Popularną formą imprezy karnawałowej – zarówno dla dorosłych, jak i dzieci – jest bal przebierańców. Stroje karnawałowe można wypożyczać w specjalnych wypożyczalniach, kupować lub też robić samemu – wszystko zależy od możliwości i pomysłu.
Na co należy zwracać uwagę i czego unikać, szykując strój na bal karnawałowy?
W przypadku stroju z wypożyczalni przez założeniem warto go zdezynfekować odpowiednimi środkami do dezynfekcji ubrań. Wypranie takiego stroju wiąże się z ryzykiem uszkodzenia, natomiast nie można mieć pewności, czy strój został odpowiednio wyczyszczony po poprzednim użytkowniku oraz kto i w jakich warunkach z niego skorzystał.
Warto zwracać uwagę na rodzaj materiału w kolorowych strojach, szczególnie w przypadku dzieci borykających się z problemami lub nadwrażliwością skórną. Jeśli materiał będzie całkowicie sztuczny, po kilku minutach zabawy w ciepłym pomieszczeniu dziecko będzie odczuwało dyskomfort, a skóra zostanie narażona na podrażnienia.
Kostium dla dziecka nie powinien krępować jego ruchów podczas tańca. To oczywiste, że na balu przebierańców wygląd jest bardzo ważny, jednak najważniejsza jest dobra zabawa!
Ostre elementy. Strój karnawałowy dla dziecka nie powinien zawierać żadnych ostrych elementów, które mogą stanowić potencjalne zagrożenie dla dziecka i jego towarzyszy.
Słodycze i przekąski na balu karnawałowym – jak zachować umiar i unikać pułapek żywieniowych?
Przekąski na imprezach dziecięcych należy dostosować do wieku gości. Należy pamiętać o ewentualnych alergiach i dietach eliminacyjnych – niezbędny jest wcześniejszy wywiad z rodzicami dzieci. Dobrze również pamiętać o tym, by smakołyki były w miarę zdrowe, dostarczyły dzieciom energii i do tego efektownie wyglądały. Doskonale sprawdzają się: frytki z warzyw, miseczki z owocami, chrupki kukurydziane, bezcukrowe żelki, mini burgery, nuggetsy, małe placki ziemniaczane i oczywiście pizza, a także szybkie pączki z serków homogenizowanych czy faworki.
Przeczytaj również:
Racuchy dla dzieci – najlepsze przepisy na racuchy dla najmłodszych
Zabawa a alergie – o czym pamiętać przy malowaniu twarzy, kostiumach i poczęstunku?
Urządzając bal karnawałowy dla dzieci należy pamiętać, że wszystko może prowadzić do uczuleń. Dlatego korzystając np. z farbek do malowania twarzy, mgiełek do ciała czy mas plastycznych, a także wybierając kostium i przekąski, należy zapoznawać się nie tylko ze składem produktów i atestami, ale również porozmawiać z rodzicami maluchów na temat ewentualnych alergii.
Karnawał dzieci z niepełnosprawnościami – jak dostosować aktywności, by każde dziecko mogło uczestniczyć?
Jeśli w domowym balu karnawałowym uczestnicy dziecko z niepełnosprawnością, należy tak zorganizować aktywności, by nie czuło się ono odrzucone. Zabawy powinny być zorganizowane tak, by każde dziecko czuło się dobrze – nie może zabraknąć tańców, ale być może dziecko z niepełnosprawnością będzie potrzebowało pomocy lub można je zachęcić, by wtórowało innym dzieciom, grając „po swojemu” na jakimś instrumencie lub by pełniło rolę DJ'a lub sędziego podczas ruchowych konkursów.
Jak zadbać o komfort dzieci wysoko wrażliwych podczas głośnych i tłocznych zabaw?
W domu, w którym organizuje się imprezę karnawałową dla dzieci, powinno znaleźć się również miejsce dla tych, które nie przepadają za hałasem i tłumem. Dobrze jest wygospodarować osobny „pokój wyciszenia”, gdzie dziecko będzie mogło odpocząć, uspokoić się i spokojnie przepracować nadmiar bodźców i emocji.
Bezpieczne zabawy
Kiedyś podczas karnawału mieszkańcy wsi tańczyli wokół ogniska – dziś prym wiodą zabawy w domu. Nie może zabraknąć tańców czy atrakcji ruchowych, w których można wykorzystać chustę animacyjną. Dobrym pomysłem są pokazy talentów czy gry, takie jak kalambury lub „głuchy telefon”. Dobrze jest zorganizować dzieciom również nieco spokojniejszy czas, np. krótki seans filmowy czy warsztaty z pracami plastycznymi. W gronie najmłodszych dzieci można urządzić chwile z książką i poczytać dzieciom jakąś ciekawą bajkę.
Należy pamięć, że dzieci zawsze powinny bawić się oraz spożywać posiłki pod nadzorem dorosłych. Nie musi to być rodzic wciąż monitujący poczynania imprezowiczów, ale warto, by był w pobliżu i obserwował, bez zbytniej ingerencji w swobodę i dobrą zabawę dzieci. Niech stoi na straży ich bezpieczeństwa, ale jednocześnie pozostawi je w poczuciu, że nikt nie trzyma ich za rękę. Niech mają możliwość puszczenia wodzów fantazji i nieskrępowanej zabawy.
