Co to jest błonica - objawy. Kiedy zaszczepić na nią dziecko?

Ocena: 5/5 Głosów: 5
Ta treść była już przez Ciebie oceniana!

Błonica to groźna dla ludzi, przenoszona drogą kropelkową bakteryjna choroba zakaźna. Ze względu na postęp medycyny i dostępność szczepionek od połowy lat 50 XX wieku, przestała zbierać śmiertelne żniwo w Polsce. Jednakże należy pamiętać, że maczugowce, które ją wywołują, są w środowisku nadal obecne i atakują osoby niezaszczepione. Inne, potocznie występujące nazwy błonicy, to: krup, dyfteryt oraz dławiec. W artykule omówiono przyczyny, objawy, leczenie, a także dostępność do szczepienia przeciwko błonicy.

Błonica – choroba górnych dróg oddechowych?

Choroba błonicy jest wywoływana przez trzy typy Gram-dodatnich bakterii Corynebacterium diphtheriae, zwanych maczugowcami. Mogą one mieć formę nietoksyczną lub toksyczną. Działalność toksyny błoniczej prowadzi do toksemii i wywołuje poważne uszkodzenia w wielu narządach.

W zależności od umiejscowienia bakterii, dochodzi do infekcji m.in. dróg oddechowych, narządów płciowych, błon śluzowych lub jamy nosowo-gardłowej.

Występowanie błonicy jest ściśle związane z poziomem rozwoju danego państwa i dostępem do opieki medycznej oraz szczepionek, które są jedyną skuteczną ochroną przed niszczącą działalnością maczugowca błonicy. W krajach rozwijających się, gdzie większość osób jest niezaszczepiona, błonica może wywoływać epidemie, ponieważ bardzo łatwo się rozprzestrzenia.

Jak można się zarazić dyfterytem?

Pałeczki maczugowca błonicy przenoszą się drogą kropelkową, a więc w najtrudniejszy do uniknięcia sposób. Do zakażenia dochodzi najczęściej poprzez bezpośredni kontakt osoby zdrowej z chorą lub jej wydzielinami, pośrednio poprzez dotykanie przedmiotów, na których bytują bakterie maczugowca błonicy, a nawet przez kontakt z zakażonymi zwierzętami.

Bakterie zawierające toksynę błoniczą zaczynają działać w organizmie po upływie od 2 do 5 dni. Atakują przede wszystkim gardło i błony śluzowe.

Błonica krtani i inne rodzaje –objawy błonicy

Pałeczki maczugowca błonicy osiedlają się w błonach śluzowych różnych tkanek, indukując ich zapalenie i rozpoczęcie zgubnego procesu ich martwicy. Na powierzchni tkanek tworzy się charakterystyczna szarawa lub czarna błona rzekoma, w której znajdują się endotoksyny. Mogą one wyrządzić wiele szkód w organizmie: zaatakować narządy wewnętrzne, a nawet doprowadzić do zapalnego mięśnia sercowego.

W przypadku błonicy ogólne objawy są zbliżone do dolegliwości przy zatruciu. Należą do nich: spadek ciśnienia krwi, arytmia serca, nieprawidłowe i zaburzone krążenie, a także bladość skóry.

Rodzaje omawianej choroby to:

  • błonica gardła, w której zmiany w postaci szarego nalotu, czyli tak zwanych błon rzekomych dotyczą błony śluzowej gardła. Błonica może także dotyczyć migdałków. Najczęściej bakterie zajmują węzły chłonne gardła i wywołują na nich mocny obrzęk. W rozpoznaniu widoczna jest tzw. szyja Nerona;
  • błonica nosa najczęściej objawia się charakterystyczną wydzieliną o nieprzyjemnym zapachu. Składa się ona ze śluzu, ropy oraz krwi, które wypływają z nosa. Błonica nosa występuje przede wszystkim u niemowląt i powoduje ubytki w naskórku nosa oraz warg;
  • błonica krtani (zwana powszechnie krupem, ze względu na podobieństwo przebiegu choroby do krupu zakaźnego, wywołanego przez wirusy) jest niezwykle niebezpieczna. Prowadzi ona do znacznego zmniejszenia przepustowości krtani, a w efekcie do uduszenia. Błonica krtani zajmuje drogi oddechowe, przez co uniemożliwia wydawanie dźwięków przez zainfekowanego. Pozostałe, początkowe objawy błonicy to: gorączka, szczekający kaszel, brak apetytu, złe samopoczucie oraz zapalenie i ból gardła. U osoby zakażonej tym typem błonicy dochodzi do zajęcia dróg oddechowych, powiększenia węzłów chłonnych oraz opuchlizny tkanek i wyglądu tak zwanego byczego karku. Błonicę krtani można różnicować z paragrypą;
  • błonica gardła i krtani, której objawy dotyczą górnych dróg oddechowych;
  • błonica skóry z charakterystycznym wysiękiem na jej powierzchni, wywoływana przez nietoksyczne szczepy błonicy;
  • błonica narządów płciowych z objawami wycieku krwawo-ropnego – ma ograniczony przebieg. Powodują ją pozbawione toksyczności typy maczugowca omawianej choroby;
  • błonica ucha zewnętrznego z towarzyszącym jej wysiękiem z ropy oraz krwi;
  • błonica spojówki wygląda szczególnie niepokojąco, ponieważ poza szarym nalotem występuje także krwawienie;
  • błonica pępka jest najczęściej obserwowana u niemowląt.

Diagnostyka błonicy

Rozpoznanie zakażenia błonicą jest kluczowe do podjęcia natychmiastowego leczenia w celu ratowania zdrowia i życia chorego.

Przebiega ono w dwóch etapach. W pierwszym, w którym dochodzi do podejrzenia choroby, obowiązkowa jest hospitalizacja pacjenta, w czasie której lekarz pobierze wymaz z błony nosa oraz gardła i poda jednorazową dawkę surowicy przeciwbłoniczej o wartości od 20 do 40 tysięcy jm. Drugi etap diagnostyki obejmuje wykonanie posiewu bakteriologicznego i potwierdzenie choroby.

Jakie mogą być powikłania błonicy?

Wydzielana przez maczugowce toksyna błonicza ma skłonność do atakowania licznych narządów i powodowania nieprawidłowości w ich funkcjonowaniu, a w konsekwencji może prowadzić nawet do śmierci. W zależności od umiejscowienia zakażenia i rodzaju bakterii choroba błonicy prowadzi do:

  • zmian i zapaleń mięśnia sercowego;
  • martwicy błon śluzowych i cewek nerkowych;
  • małopłytkowości;
  • zajęcia węzłów chłonnych, górnych dróg oddechowych;
  • niedrożności krtani.

Błonica może także zająć ośrodkowy układ nerwowy i wywołać porażenie podniebienia, mięśni tułowia, kończyn, a nawet mięśni twarzy. W ostateczności na skutek niewydolności oddechowej albo zatrzymania krążenia błonica może doprowadzić do śmierci pacjenta.

 

To też może Cię zainteresować: Jak zbijać gorączkę u dzieci?

 

Szczepionka przeciw błonicy

Zapadanie na choroby zakaźne może być kontrolowane jedynie poprzez masowe wyrabianie w ludziach odporności, możliwe do osiągnięcia dzięki szczepieniom powszechnym.

Szczepionka przeciw błonicy jest zdobyczą medycyny, ponieważ jako jedyna umożliwia skuteczne zapobieganie zakażeniom. W Polsce szczepienia przeciwko błonicy są obowiązkowe i bezpłatne. Są one bezpieczne i przeznaczone dla dzieci oraz młodzieży do momentu ukończenia 19. roku życia.

Zgodnie z obowiązującym kalendarzem szczepień, dziecku należy podać 4 dawki szczepionki w odpowiedniej postaci w okresie 2, 4, 6 i 16 miesięcy od urodzenia oraz jedną dawkę szczepionki po ukończeniu przez dziecko 6. roku życia. Jak każdy inny preparat, szczepionka może wywołać lekki, przemijający po maksymalnie 24 godzinach stan zapalny w organizmie.

Szczepionka w postaci skojarzonej, jaką podaje się dzieciom, ma zapobiec trzem groźnym chorobom: błonicy, tężcowi oraz krztuścowi. Najczęściej, u osób z przeciwwskazaniami do podania powyższej szczepionki, aplikuje się ją w innej postaci, chroniącej jedynie przed błonicą i krztuścem.

Poziom odporności u zaszczepionych dorosłych z czasem słabnie, dlatego zaleca się dawki przypominające co około 10 lat. Ponadto obywatelom mieszkającym w Polsce, którzy planują wyjazdy zagraniczne do stref, w których odnotowuje się wysokie zagrożenie błonicą, zaleca się przyjęcie przypominającej dawki szczepionki na co najmniej 6 tygodni przed podróżą.

Jak można leczyć błonicę?

Błonica jest chorobą zakaźną, która może doprowadzić do śmierci pacjenta, dlatego jej leczenie trzeba rozpocząć najszybciej, jak to jest możliwe i dostosować do stopnia zaawansowania zmian oraz wielkości błony rzekomej.

Leczenie błonicy obejmuje podawanie pacjentowi surowicy przeciwbłoniczej w dużych dawkach, która działa antytoksycznie. Przykładowo, w ciężkich stanach błonicy krtani albo gardła lekarz może podać nawet 100 000 jm. tego preparatu. W leczeniu błonicy dodatkowo stosuje się także penicylinę krystaliczną lub erytromycynę, które zabijają bakterie.

Leczenie trwa około 14 dni.  Nie można zapomnieć o zapewnieniu pacjentowi odpowiedniej higieny poprzez aparaturowe odsysanie wydzieliny z nosa, gardła oraz pozostałych miejsc, a także wypoczynku i nawodnienia. W ciężkich przypadkach błonicy należy wdrożyć leczenie na oddziale szpitalnym intensywnej terapii.

 

Źródła:
1. S. Strobel (red.), „Choroby wieku dziecięcego”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, s. 59-60.
2. Z. Rudkowski, „Choroby zakaźne i pasożytnicze u dzieci”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2013, s. 86-88.
3. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/blonica/
4. https://www.gov.pl/web/gis/blonica
5. https://www.gdziepolek.pl/artykuly/kalendarz-szczepien-dla-dzieci-i-niemowlat
6. https://wylecz.to/choroby-u-dzieci/kaszel-szczekajacy/

 

Komentarze