Białaczka u dziecka – przyczyny, objawy, leczenie, rokowania

Ocena: 4.62/5 Głosów: 1
Ta treść była już przez Ciebie oceniana!

Objawy białaczki u dzieci, nowotworu krwi wywodzącego się z układu krwiotwórczego, obejmują m.in. dolegliwości kostne (ból nóg), skórne (bladość, siniaki) i neurologiczne (bóle i zawroty głowy). Zmiany widoczne są także w morfologii krwi i w badaniach obrazowych. Terapia jest długotrwała, jednak rokowania w białaczce ulegają obecnie poprawie. W ostrej białaczce limfoblastycznej, będącej najczęstszym typem białaczek u dzieci, wyleczalność szacuje się na ponad 80 proc.

Fotolia

Czy białaczka to rak krwi?

 

Białaczka to nowotwór krwi błędnie określany czasem błędnie mianem raka krwi (w prawidłowej medycznej nomenklaturze rak to nowotwór wywodzący się z tkanki nabłkonkowej, a krew do takich nie należy). Istotą białaczki jest nieprawidłowy rozrost niedojrzałych komórek wywodzących się z linii białokrwinkowej, tzw. blastów. Blasty wypierają prawidłowe komórki ze szpiku, co przekłada się na obraz krwi obwodowej i na objawy.

Białaczka to tak naprawdę nie pojedyncza choroba, a grupa chorób. Podstawowe typy (rodzaje) białaczek to:

  • ostra białaczka limfoblastyczna,
  • przewlekła białaczka limfoblastyczna,
  • ostra białaczka szpikowa,
  • przewlekła białaczka szpikowa.

Jak pokazują statystyki, białaczki są najczęstszymi nowotworami wieku dziecięcego (stanowią ok. 25 proc. nowotworów u dzieci).

 

Jakie są przyczyny białaczki u dziecka?

 

Najczęstsza białaczka u dzieci to ostra białaczka limfoblastyczna. Bardzo rzadko u dzieci rozpoznawane są białaczki przewlekłe (stanowią one jedynie 5 proc. białaczek u dzieci i są to jedynie przewlekłe białaczki szpikowe, u dzieci nie stwierdza się przewlekłej białaczki limfoblastycznej).

Na białaczki najczęściej chorują dzieci w wieku 2–7 lat, nieco częściej chłopcy. Białaczki zdarzyć się mogą jednak w każdej grupie wiekowej – obserwowane są także białaczki u niemowląt, a nawet u noworodków. Białaczki rozpoznawane w pierwszym miesiącu życia określane są mianem białaczek wrodzonych.

Przyczyny białaczek u dzieci nie do końca są wyjaśnione. Wśród czynników sprzyjających zachorowaniom wymienia się m.in. promieniowanie jonizujące, narażenie na niektóre związki chemiczne, niektóre leki (cytostatyki), predyspozycje genetyczne. Częściej obserwuje się białaczkę u dzieci z zespołem Downa czy też u dzieci z ataksją teleangiektazją.

Białaczki u dzieci zwykle są nowotworami agresywnymi, przebiegającymi dynamicznie, ale rokowania są w przypadku dzieci lepsze niż u dorosłych. Obecna medycyna daje stosunkowo sporemu odsetkowi dzieci szansę na wyleczenie białaczki.

  

Białaczka – objawy u dzieci

 

Oznaki białaczki u dziecka mają kilka źródeł. Po pierwsze związane są one z wypieraniem prawidłowych linii komórkowych ze szpiku. Po drugie pojawiają się objawy kostne związane z rozwijaniem się procesu nowotworowego w szpiku. Po trzecie, może dojść do nacieku OUN i objawów z tym związanych. Po czwarte, mamy do czynienia z tzw. objawami ogólnymi nowotworów, do których należą niewyjaśnione gorączki i stany podgorączkowe oraz utrata masy ciała

Przy podejrzeniu białaczki u dzieci objawy, które powinny zaniepokoić rodzica, są zróżnicowane:

  • objawy białaczki związane z niedokrwistością:
    • bladość skóry,
    • osłabienie,
    • męczliwość, brak energii, ospałość (objawami białaczki u niemowląt są m.in. zwiększona potrzeba snu i rozdrażenie po wybudzeniu),
    • obniżenie apetytu,
  • objawy małopłytkowości:
    • wybroczyny na skórze,
    • skłonność do nadmiernego siniaczenia (liczne siniaki na skórze, siniaki na rękach i siniaki nogach, mogą błędnie sugerować podejrzenie dziecka maltretowanego),
    • krwawienia z nosa,
    • krwawienia z błon śluzowych,
  • objawy nieprawidłowej funkcji układu białokrwinkowego:
    • osłabienie odporności, skłonność do częstych infekcji,
  • kostne objawy białaczki:
    • bóle kości, bóle stawów 
    • ograniczona ruchomość kości,
    • utykanie.
  • objawy związane z naciekiem OUN:

    • bóle głowy,
    • wymioty,
    • drgawki

  

Inne objawy białaczki u dziecka 

 

Białaczkę u dziecka mogą sugerować dodatkowo niewyjaśnione gorączki i stany podgorączkowe oraz utrata masy ciała. W Badaniu przedmiotowym lekarz może zaobserwować skórne objawy białaczki w postaci bladości powłok skórnych oraz wybroczyn na ciele. Niepokój powinny wzbudzić również siniaki u dziecka. 

Zmiana wyglądu błon śluzowych także może stanowić objaw białaczki. W jamie ustnej u dziecka widoczny jest biały nalot będący skutkiem nawracających grzybic związanych z zaburzeniami odporności.

Palpacyjne badanie lekarza może wykazać powiększenie węzłów chłonnych, powiększenie wątroby i śledziony. Kiedy dziecko ma białaczkę, słyszalny bywa również szmer pod sercem mogący wynikać z niedokrwistości.  

Choroba często ma bardzo dynamiczny przebieg, a pierwsze objawy białaczki pojawią się szybko – dzięki temu rozpoznanie stawiane są dość szybko.

Ból nóg a białaczka 

 

W przypadku, kiedy dziecko często skarży się na nawracający ból nóg, białaczka zawsze powinna powinna zostać uwzględniona jako jedna z możliwych przyczyn dolegliwości. Zwłaszcza kiedy ból w nocy ulega nasileniu ze względu na rozgrzanie kończyn i nie ma związku z urazem. 

Kiedy dziecko określa skarży się na bóle nóżek czy też bóle stópek, należy zgłosić te objawy lekarzowi. Bóle nóg u dzieci mogą być wyrazem przerzutów do kości, a błędne rozpoznanie ich jako bólów wzrostowych, opóźnia rozpoznanie nowotworu. 

   

Jak rozpoznać białaczkę po badaniu krwi? 

 

W diagnostyce białaczek, poza badaniem podmiotowym i przedmiotowym, wykonywane są badania laboratoryjne i obrazowe. Pierwszym badaniem laboratoryjnym spośród badań na białaczkę jest morfologia z rozmazem krwi. Stwierdzane są w niej takie odchylenia jak:

  • cechy niedokrwistości: obniżone stężenie hemoglobiny, obniżony hematokryt, obniżone stężenie erytrocytów,
  • małopłytkowość,
  • obecność zwiększonego odsetka niedojrzałych form białych krwinek (wspomnianych blastów) w rozmazie,
  • leukocytoza (podwyższone stężenie białych krwinek), ale równie dobrze może wystąpić leukopenia lub prawidłowe ilość krwinek białek – należy jednak podkreślić, że leukocytoza u dzieci nie jest patognomoniczna dla białaczek – znacznie częściej stwierdzana jest w przebiegu infekcji.

Objawem białaczki w morfologii bywa także podwyższenie wskaźników stanu zapalnego – wysokie jest CRP i OB u dziecka.

W przypadku podejrzenia białaczki badania obejmują także, wykonuje się badanie szpiku kostnego pobranego drogą biopsji. Rozpoznanie stawia się wówczas, gdy odsetek blastów przekracza 25 proc. wszystkich komórek jądrowych w preparacie.

 

Obrazowe badania na białaczkę

 

Dziecko z rozpoznaną białaczką powinno mieć wykonaną diagnostykę obrazową celem wykluczenia lub wykrycia ewentualnych przerzutów:

  • RTG klatki piersiowej,
  • USG jamy brzusznej,
  • RTG kości,
  • badania obrazowe ośrodkowego układu nerwowego.

Ponadto, wykonuje się badanie płynu mózgowo-rdzeniowego pobranego drogą punkcji.

   

Chemioterapia w leczeniu białaczki u dziecka

 

 Podstawą leczenia białaczki u dzieci jest chemioterapia. Przed jej włączeniem dziecko kwalifikowane jest do jednej z grup rokowniczych (grupa standardowego ryzyka, grupa pośredniego ryzyka, grupa wysokiego ryzyka).

Chemioterapia u dziecka przebiega w określonych fazach:

  • indukcja remisji, 
  • konsolidacja, 
  • reindukcja, 
  • podtrzymanie remisji.

Leczenie białaczki u dziecka jest długotrwałe – w ostrej białaczce limfoblastycznej powyższe leczenie trwa 24 miesiące. Po zakończeniu chemioterapii dziecko powinno być monitorowane pod kątem szybkiego wychwycenia ewentualnej wznowy.

U dzieci z grupy wysokiego ryzyka dodatkowo bywa stosowane profilaktyczne napromienianie ośrodkowego układu nerwowego.

W leczeniu białaczek u dzieci stosowany bywa także przeszczep szpiku kostnego. Jest to metoda stosowana przede wszystkim w grupach wysokiego ryzyka, w przypadku podejrzenia, że leczenie podstawowe nie wystarczy do osiągnięcia remisji, a także u dzieci, u których doszło do wznowy.

 

Białaczka u dziecka – wyleczalność i rokowania 

 

Jak już wspomniano, odsetek wyleczeń z białaczek u dzieci jest obecnie stosunkowo wysoki – ostra białaczka limfoblastyczna ma w tej grupie pacjentów odsetek wyleczeń przewyższający 80 proc. W szpikowej białaczce u dziecka szanse na wyleczenie lub długotrwałą remisję są nieco niższe, na poziomie 60 proc.

W przypadku białaczki u dziecka rokowanie zależy jednak od postaci choroby. Źle rokującą białaczką dziecięcą jest np. białaczka wrodzona – wynika to m.in. ze złej tolerancji chemioterapii u noworodków.

Należy pamiętać, że na efekty leczenia choroby wpływają, takie czynniki jak prawidłowe odżywienie organizmu (zapewnienie prawidłowej, stosownej do wieku i potrzeb ilości kalorii) oraz odpowiednie wsparcie psychologiczne, zwłaszcza gdy dziecko długotrwale przebywa w szpitalu. 

 

Bibliografia:

  1. Kawalec W., Grenda R., Ziółkowska H., Choroby układu krwiotwórczego [w:] Pediatria, tom 1, str. 587598.
  2. Matysiak M., Białaczki [w:] Hematologia w praktyce pediatrycznej, str. 94105.
  3. https://www.researchgate.net/publication/266490269_OSTRA_BIALACZKA_LIMFOBLASTYCZNA_U_3-TYGODNIOWEGO_NOWORODKA
Tematy: białaczka u dziecka, objawy białaczki u dzieci, ból nóg a białaczka, białaczka objawy morfologia, leczenie białaczki, białaczka rokowania, białaczka limfoblastyczna u dziecka

Komentarze