Witamina D – dlaczego jest tak ważna od pierwszych dni życia?
Witamina D, a dokładniej jej aktywna postać powstająca w organizmie z cholekalcyferolu, reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową. Bez niej niemożliwe jest wchłanianie się wapnia z przewodu pokarmowego, a tym samym utrzymanie zdrowych kości i zębów. Obecność witaminy D w diecie warunkuje prawidłowy wzrost oraz rozwój kości u niemowląt i małych dzieci.
Rola witaminy D nie ogranicza się jednak do układu kostnego. Wpływa ona na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, gdyż moduluje odpowiedź zapalną i wspiera mechanizmy obronne organizmu. Jej niedobór wiąże się z większą podatnością na infekcje oraz obniżoną odpornością.
Badania wskazują również na znaczenie witaminy D dla układu nerwowego i procesów takich jak rozwój mózgu, koncentracja czy regulacja nastroju.
W polskich warunkach klimatycznych synteza skórna witaminy D zachodzi głównie w miesiącach wiosenno-letnich pod wpływem promieniowania słonecznego. W praktyce klinicznej witamina D dla dzieci traktowana jest jako element profilaktyki stosowanej od pierwszych dni życia.
W czym jest witamina D?
Witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach. W żywności występuje w niewielkich ilościach. Mimo to bardzo dobrym źródłem witaminy D dla dzieci są tłuste ryby oraz oleje rybne w postaci tranu. Poza tym witaminę tę znajdziemy w żółtku jaja, pełnotłustych produktach mlecznych, olejach roślinnych. Trzeba pamiętać, aby wybierać jak najzdrowsze oleje, które dodatkowo będą źródłem zdrowych kwasów tłuszczowych. Warto kupić oliwę z oliwek, olej lniany, krokoszowy, rzepakowy. Dobrze, jeśli będą one tłoczone na zimno – tzw. „extra virgin”.
Zastanawiając się, gdzie występuje witamina D w kontekście diety niemowlaka, warto wiedzieć, że dodawana jest także do podstawowych produktów spożywczych, takich jak np. mleko modyfikowane, płatki zbożowe, a także margaryna. Niestety, nawet mleko matki ani modyfikowane nie gwarantuje utrzymania odpowiedniego poziomu witaminy D. Dlatego należy zastosować się do zaleceń i dawkowania zawierających ją suplementów.
Jakie jest zalecane dawkowanie witaminy D u dzieci?
Dawkowanie zależy od wieku dziecka, masy ciała, sposobu karmienia oraz ekspozycji na słońce. U zdrowych niemowląt od pierwszych dni życia rekomenduje się zwykle 400 jednostek międzynarodowych (IU) witaminy D3 na dobę. W kolejnych miesiącach, w zależności od wieku dziecka, dawka może być modyfikowana zgodnie z aktualnymi zaleceniami pediatrycznymi.
U starszych dzieci, szczególnie w okresie intensywnego wzrostu, dawki mieszczą się najczęściej w zakresie 600–1000 jednostek międzynarodowych na dobę, a w określonych sytuacjach klinicznych mogą być wyższe. U dzieci z nadmierną masą ciała, zaburzeniami wchłaniania czy przewlekłymi chorobami, konieczne bywa dostosowanie dawki do indywidualnych potrzeb dziecka.
Należy pamiętać, że witamina D dla dzieci nie powinna być stosowana w nadmiernych ilościach. Nie wolno przekraczać zalecanej porcji wskazanej przez producenta ani zaleconej przez lekarza. W przypadku preparatów zawierających witaminę D w formie leku OTC lub jako suplement diety zawsze warto sprawdzić zawartość cholekalcyferolu w jednej dawce.
Przeczytaj również
Witamina K dla noworodka (domięśniowo i doustnie) – dlaczego jest tak ważna?
Witamina D u niemowląt karmionych piersią i mlekiem modyfikowanym
Mleko kobiece jest najlepszym pokarmem dla niemowląt, jednak zawartość witaminy D w mleku matki jest niewystarczająca, aby pokryć dobowe zapotrzebowanie dziecka. Dlatego witamina D dla niemowląt karmionych piersią powinna być podawana rutynowo od pierwszych dni życia.
W przypadku niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym sytuacja jest bardziej złożona. Mieszanki wzbogacane są w witaminę D, jednak całkowita podaż zależy od ilości spożywanego pokarmu. Jeśli dziecko nie otrzymuje odpowiedniej objętości mieszanki, konieczna może być dodatkowa suplementacja. Decyzja powinna uwzględniać sposób karmienia, wiek dziecka oraz masę ciała.
Dla wielu rodziców hasło „witamina D dla niemowląt” kojarzy się z kroplami. Rzeczywiście, krople doustne są najczęściej wybieraną postacią ze względu na możliwość precyzyjne odmierzenie dawki.
Jak podawać witaminę D dziecku, żeby była dobrze tolerowana?
Najczęściej stosuje się krople doustne zawierające witaminę D3 dla dzieci rozpuszczoną w tłuszczu, na przykład w oleju MCT lub w oleju kokosowym. Średniołańcuchowe trójglicerydy ułatwiają wchłanianie witaminy D, która należy do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Preparaty oparte na oleju MCT są dobrze tolerowane przez niemowlęta i małe dzieci.
Ważne jest podawanie preparatu w trakcie posiłku zawierającego kwasy tłuszczowe, co poprawia biodostępność. Krople można podać bezpośrednio do jamy ustnej lub na łyżeczce. W przypadku kapsułki twist off lub kapsułek twist należy delikatnie odciąć końcówkę i wycisnąć zawartość do ust dziecka.
Przeczytaj również
Syrop z pigwy – jak go przygotować dla dzieci?
Objawy niedoboru witaminy D u dzieci – na co zwrócić uwagę?
Niedobór witaminy D może przez długi czas przebiegać bezobjawowo. W zaawansowanych przypadkach prowadzi do krzywicy, której objawami są deformacje kości, opóźnienie zarastania ciemiączka, obniżone napięcie mięśniowe oraz zaburzenia rozwoju motorycznego.
U starszych dzieci niedobór witaminy D może objawiać się:
bólami kostnymi,
częstymi infekcjami,
osłabieniem mięśni,
przewlekłym zmęczeniem.
Czy można przedawkować witaminę D?
Choć witamina D jest niezbędna dla zdrowia organizmu, w nadmiernych ilościach może być szkodliwa. Przewlekłe przyjmowanie zbyt wysokich dawek prowadzi do hiperkalcemii. Objawy obejmują:
utratę apetytu,
wymioty,
zaparcia lub efekt przeczyszczający,
nadmierne pragnienie oraz wielomocz.
W skrajnych przypadkach może dojść do uszkodzenia nerek.
Ryzyko przedawkowania witaminy D dotyczy głównie sytuacji, gdy rodzice łączą kilka preparatów zawierających witaminę D, na przykład suplement i lek OTC, bez kontroli całkowitej dawki.
Kiedy zbadać poziom witaminy D u dziecka i jak interpretować wyniki?
W praktyce pediatrycznej badanie poziomu witaminy D warto rozważyć w sytuacji:
przewlekłych chorób zapalnych,
schorzeń nerek i wątroby,
zaburzeń wchłaniania treści pokarmowej,
otyłości,
nawracających złamań,
objawów sugerujących niedobór wit. D lub w przypadku stosowania dawek wyższych niż profilaktyczne.
Wynik podaje się najczęściej w ng/ml. Za niedobór uznaje się wartości poniżej 20 ng/ml. Zakres 20–30 ng/ml określa się jako stężenie suboptymalne. Za poziom zapewniający prawidłowe funkcjonowanie organizmu, w tym utrzymania zdrowych kości i wsparcie układu odpornościowego, przyjmuje się najczęściej 30–50 ng/ml. Wartości przekraczające 100 ng/ml budzą podejrzenie nadmiernej podaży i wymagają pilnej weryfikacji dawkowania.
Interpretacja wyniku nie powinna odbywać się w oderwaniu od obrazu klinicznego. Należy uwzględnić wiek dziecka, masę ciała, sposób suplementacji oraz ewentualne choroby współistniejące.
Przeczytaj również
Syrop z chrzanu – właściwości, przepis, kiedy warto go stosować?
Witamina D a inne suplementy (omega-3, wapń, probiotyki) – czy można łączyć?
W większości przypadków suplementacja witaminy D3 dla dzieci może być prowadzona równolegle z preparatami zawierającymi kwasy tłuszczowe omega-3, witaminę C czy probiotyki. Należy jednak ocenić całkowitą podaż składników, zwłaszcza wapnia.
Pamiętajmy jednak, że suplement diety nie zastąpi pełnowartościowego żywienia, aktywności fizycznej i rozsądnej ekspozycji na słońce.
Wybierając produkt, rodzice powinni zwrócić uwagę, czy witamina d dla dzieci dostępna jest w formie leku czy jako suplement diety. Preparaty te różnią się składem pomocniczym i postacią, jednak zawierają ten sam związek czynny – cholekalcyferol.
