Zapalenie płuc u dzieci – objawy, leczenie, powikłania

Ocena: 4/5 Głosów: 36
Ta treść była już przez Ciebie oceniana!

Zapalenie płuc u dzieci występuje dość często. Objawy choroby zależą od przyczyny infekcji. Najsilniej wyraża się bakteryjne zapalenie płuc, któremu towarzyszy wysoka gorączka, ból w klatce piersiowej czy przyspieszony oddech. W leczeniu stosuje się antybiotyk. Jeśli dziecko ma wirusowe zapalenie płuc, leczenie jest objawowe. Powikłania mogą być poważne, dlatego nie należy ignorować niepokojących symptomów i w razie wątpliwości przeprowadzić dokładną diagnostykę.

Fotolia

Zapalenie płuc u dzieci

 

Zapalenie płuc to infekcja dolnych dróg oddechowych wywołana najczęściej przez bakterie i wirusy, zdecydowanie rzadziej przez grzyby i pierwotniaki. Etiologia zapalenia płuc u dziecka w dużej mierze zależy od jego wieku.

Zapalenie płuc u noworodka zwykle ma pochodzenie bakteryjne (paciorkowce gr. B, Enterobacteriaceae). Zapalenie płuc u niemowlaka i u dziecka młodszego, do 4 r.ż. często ma etiologię wirusową (np. bywa wywołane przez RSV), natomiast bakteryjne zapalenia płuc zwykle wywołane są przez Streptococcus pneumoniae.

W grupie dzieci w wieku 5–15 lat, poza pneumokokowymi zapaleniami płuc, stosunkowo często obserwuje się tzw. atypowe zapalenia płuc wywołane przez takie bakterie jak Mycoplasma pneumoniae czy Chlamydia pneumoniae. Średnio co 5–7 lat obserwuje się okresowe zwiększenie częstości występowanie atypowych zapaleń płuc.

Bardzo rzadkim czynnikiem etiologicznym zapaleń płuc jest Pneumocystis carinii (Pneumocystis jiroveci). Taka choroba, nazywana pneumocystozą, stwierdzana jest u dzieci z poważnymi zaburzeniami odporności, np. w przebiegu AIDS.

Zapalenie płuc jest zaraźliwe dla osób o obniżonej odporności. Do zarażenia patogenami, które wywołują zapalenie płuc, dochodzić może wieloma różnymi drogami. Najczęściej drobnoustroje przenoszą się drogą kropelkową, możliwe jest jednak, że zakażenie zostanie przeniesione z matki na jej nowo narodzone dziecko. W takich sytuacjach zakażenie określa się jako wertykalne i zarażenie bakteriami, którymi była zainfekowana matka, może prowadzić do wystąpienia zapalenia płuc u noworodka po porodzie.

   

Zapalenie płuc u dzieci – szpitalne i pozaszpitalne

 

Warto wyjaśnić pewne terminy, z którymi zetknąć się mogą pacjenci, a które mogą być dla nich nie do końca jasne – mowa tutaj o szpitalnym oraz pozaszpitalnym zapaleniu płuc. Drugie z wymienionych jest zdecydowanie najczęstszą postacią zapalenia płuc u dzieci i dorosłych i dochodzi do niego wskutek zarażenia patogenami obecnymi w środowisku pacjenta – w domu, w pracy, w szkole.

Jako szpitalne zapalenie płuc określa się zaś takie zapalenie płuc, którego początek ma miejsce po upływie minimum 48. godzin od przyjęcia pacjenta do szpitala. Ta postać zapalenia płuc jest groźniejsza, doprowadzają do niej bowiem nierzadko takie patogeny szpitalne, które są oporne na wiele różnych leków.

  

Objawy zapalenia płuc u dzieci

 

W zapaleniu płuc u dzieci objawy nieco różnią się w zależności od czynnika wywołującego chorobę. Najczęściej obserwuje się takie dolegliwości, jak:

W badaniu przedmiotowym stwierdzane są zmiany osłuchowe ( tzw. szmery w płucach u dziecka) pod postacią trzeszczeń i rzężeń. W przypadku jednostronnego zapalenia płuc zmiany słyszalne są tylko po jednej stronie, ogniskowo (tak jest najczęściej w pneumokokowym zapaleniu płuc, które zwykle ma charakter zapalenia płatowego), jeżeli zapalenie płuc jest obustronne – zmiany słyszalne są nad jednym i drugim polem płucnym. W przypadku odoskrzelowego zapalenia płuc zmiany słyszalne są w rzucie wnęk płucnych, a trzeszczeniom i rzężeniom mogą towarzyszyć świsty.

Jeżeli w przebiegu zapalenia płuc dojdzie do obecności płynu w jamie opłucnej, stwierdza się ściszenie szmeru oddechowego nad polami płucnymi.

Zapaleniom płuc wywołanym przez bakterie typowe (np. pneumokoki) zwykle towarzyszy wysoka gorączka powyżej 40 st. Celsjusza, mokry kaszel, szybki oddech. Zapalenia płuc atypowe często mają podstępny przebieg, z niską gorączką, suchym kaszlem i dobrym stanem ogólnym, za to z licznymi zmianami osłuchowymi stwierdzanymi w trakcie badania przedmiotowego. W wirusowym zapaleniu płuc u dziecka objawy są słabiej wyrażone. Dziecko ma podwyższoną temperaturę, a poza bóle w klatce piersiowej i suchym kaszlem mogą pojawić się nudności i wymioty. 

  

Bezobjawowe zapalenie płuc u dziecka 

 

Całkowicie bezobjawowe zapalenie płuc to sytuacja raczej skrajnie rzadka – jeżeli już, to możliwy jest skąpo objawowy przebieg choroby. Tak może dziać się wtedy, kiedy przyczyną zapalenia płuc są bakterie określane jako atypowe – przykładem takiego drobnoustroju jest M. pneumoniae. Tzw. utajone zapalenie płuc u dziecka może wówczas przebiegać z nieznacznym tylko wzrostem temperatury (zapalenie płuc bez gorączki – ale ze stanem podgorączkowym – jest jak najbardziej możliwe), epizodami suchego kaszlu czy z bólem głowy i pogorszeniem samopoczucia.

Jeżeli dziecko ma zapalenie płuc bez objawów lub ze skąpymi objawami, nie oznacza to, że choroba ta jest niegroźna – leczenie także jest konieczne.  

Czasem zdarzają się bezobjawowe zapalenia płuc wykrywane przypadkowo w trakcie osłuchiwania lub podczas RTG klatki piersiowej; bywa i tak, że jedynym objawem zapalenia płuc jest gorączka. Czasami zdarza się także tzw. maska brzuszna zapalenia płuc – dziecko zgłasza bóle brzucha, bez objawów ze strony układu oddechowego, co czasami mylnie interpretowane jest jako inna choroba.

  

Zapalenie płuc u dziecka – jak rozpoznać?

 

Zgodnie z zaleceniami, zapalenie płuc u dziecka można rozpoznać wyłącznie na podstawie badania podmiotowego i przedmiotowego. RTG klatki piersiowej u dzieci, chociaż w praktyce wykonywane bardzo często, według wytycznych powinno być zlecone tylko w poniższych sytuacjach:

  • wątpliwości diagnostyczne,
  • gorączka utrzymująca się powyżej 24 godzin i podwyższona leukocytoza u dzieci < 5 r.ż.,
  • zapalenie płuc o ciężkim przebiegu,
  • ciężki stan dziecka,
  • brak poprawy mimo leczenia,
  • podejrzenie powikłań.

W obrazowej diagnostyce zapalenia płuc coraz częściej wykorzystuje się badanie USG płuc i opłucnej. Badanie to, w przeciwieństwie do RTG płuc (prześwietlenia płuc), nie wiąże się z napromieniowaniem, w związku z czym może być wykonywane częściej i dobrze nadaje się do monitorowania efektów leczenia. USG płuc i opłucnej ma też duże znaczenie w przypadku wykrywania płynu w opłucnej (tzw. wody w płucach).

W diagnostyce zapalenia płuc u dziecka często wykonywane są także badania laboratoryjne. Pomagają one m.in. ustalić, czy to zapalenie płuc bakteryjne, czy wirusowe. W zakażeniach bateryjnych, wywołanych np. przez pneumokoki, zwykle mamy do czynienia ze znacznym wzrostem leukocytozy, CRP i, czasem, PCT. W zakażeniach wirusowych oraz bakteriami atypowymi wykładniki stanu zapalnego są niepodwyższone lub podwyższone są nieznacznie. W celu wykrycia etiologii atypowych zapaleń płuc można wykonać badania z krwi polegające na oznaczeniu przeciwciał przeciwko Mycoplasma pneumoniae i Chlamydia pneumoniae.

 

Zapalenie płuc – leczenie u dzieci – jak wygląda i ile trwa? 

 

Leczenie zapalenia płuc u dziecka zależy od podejrzewanej etiologii oraz od stanu ogólnego. W przypadku podejrzenia etiologii wirusowej można ograniczyć się do leczenia objawowego polegającego na zapewnieniu odpowiedniego nawodnienia, odpowiedniej temperatury i wilgotności powietrza, ułatwianiu odkrztuszania wydzieliny (poprzez nebulizacje, np. z 3 proc. NaCl, oklepywanie, podawanie leków wykrztuśnych), zbijaniu gorączki.

W leczeniu bakteryjnego zapalenia płuc u dziecka jest antybiotykoterapia. U dzieci w wieku 3 tydzień–3 miesiąc życia stosowanymi najczęściej antybiotykami są: cefuroksym lub amoksycylina z klawulanianem. W przypadku ciężkiego zapalenia płuc w leczeniu stosowane są cefalosporyny III generacji. U dzieci w wieku > 4 miesiąca życia, w przypadku podejrzenia bakteryjnego zapalenia płuc, lek I rzutu to amoksycylina. Jeżeli obraz kliniczny zapalenia płuc wskazuje na zakażenie atypowe, w leczeniu stosuje się antybiotyki z grupy makrolidów. Poza podawaniem antybiotyku, na zapalenie płuc stosuje się także leczenie objawowe i odpowiednie nawodnienie.

To ile trwa zapalenie płuc i jaki jest czas leczenia zależy od etiologii choroby. Zapalenie płuc wywołane bateriami typowymi jest leczone antybiotykiem zwykle 7–10 dni, zapalenie płuc o etiologii Mycoplasma pneumonioae – 14 dni, a chlamydiowe zapalenie płuc nawet 21 dni.

Błędami często popełnianymi przy leczeniu zapaleniu płuc są: podawanie leków przeciwkaszlowych (celem leczenia powinna być ewakuacja wydzieliny, a nie powstrzymywanie odruchu kaszlowego) czy też podawanie leków przeciwhistaminowych.

  

Jakie są domowe sposoby na zapalenie płuc u dzieci?

 

Kiedy dziecko ma zapalenie płuc, zdecydowanie trzeba odwiedzić lekarza – to on ustali przyczynę choroby i dobierze odpowiednie leczenie. Istnieją jednak pewne metody leczenia zapalenia płuc u dziecka w domu, które rodzice mogą wdrożyć samodzielnie.

Opiekunowie powinni pamiętać, że dziecko z zapaleniem płuc musi dużo odpoczywać – leżenie w łóżku w przypadku tej choroby jest po prostu najkorzystniejsze. Dbać należy również o nawodnianie małego pacjenta, w związku z gorączką czy wzmożonym poceniem się, maluch traci z organizmu dużo płynów. 

Korzystne jest regularne wietrzenie pokoju, w którym znajduje się dziecko – dostawy świeżego powietrza ułatwią mu oddychanie. Chorujący malec nie może być również narażony na dym papierosowy.

  

Zapalenie płuc u dziecka – powikłania

 

Nieleczone lub źle leczone zapalenie płuc u dziecka może nieść za sobą ryzyko powikłań. Należą do nich

A. powikłania miąższowe:

  • ropień płuc,
  • powstanie ogniska martwicy,
  • powstanie przetoki oskrzelowo-płucnej,

B. powikłania opłucnowe:

  • płyn w jamie opłucnej,
  • ropniak opłucnej,

C. płyn w worku osierdziowym,

D. zakażenie uogólnione (sepsa).

Ważna jest także odpowiednia rekonwalescencja po zapaleniu płuc. Dziecko powinno unikać nadmiernego wysiłku, przyjmować dobrze zbilansowane posiłki, pamiętać o nawodnieniu. Tak jak w czasie choroby płuc, nie powinno być narażone na działanie dymu tytoniowego. Kaszel po zapaleniu płuc u dziecka może utrzymywać się przez 6–8 tygodni. 

 

 

Bibliografia:

  1. Pozaszpitalne zapalenie płuc u dzieci w: Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego pod redakcją prof. dr hab. n. med. Walerii Hryniewicz, dr hab. n. med. Piotra Albrechta, prof. dr hab. n. med. Andrzeja Radzikowskiego, Warszawa 2016, str. 141-160
  2. Zapalenie płuc w: Pediatria – tom 1 pod red. K. Kubickiej i W. Kawalec, wyd. PZWL, Warszawa 2006, str. 236-240
  3. Cichocka- Jarosz E.: Zapalenia płuc w: str. 233-243 w: Wybrane zagadnienia z pediatrii – Tom II pod red. Jacka J. Pietrzyka Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2004
  4. Bennet N.J., Pediatric Pneumonia, Medscape
  5. Stuckey-Schrock K. et al., Community-Acquired Pneumonia in Children, American Family Physician, vol. 86, Number 7 (661-667), October 1, 2002,
  6. https://www.blf.org.uk/support-for-you/pneumonia-in-children

 

 

 

Tematy: zapalenie płuc u dziecka, bezoobjawowe zapalenie płuc u dziecka, bakteryjne zapalenie płuc u dziecka, atypowe zapalenie płuc, wirusowe zapalenie płuc, zapalenie płuc u dziecka objawy

Komentarze