Koszmary senne u dzieci – przyczyny. Jak się ich pozbyć?

Ocena: 5.00/5 Głosów: 1
Ta treść była już przez Ciebie oceniana!

Badania pokazują, że nawet 50% dzieci w wieku od 3 do 6 lat oraz 20% dzieci między 6 a 12 rokiem życia może doświadczać częstych koszmarów sennych. U niektórych dzieci występują także lęki nocne lub inne zaburzenia snu. Rodzice często są przestraszeni napadami lęku nocnego u swoich dzieci, poszukują jego przyczyny oraz sposobów na pomoc dziecku.

Czym są lęki nocne?

Według międzynarodowej klasyfikacji zaburzenia snu można podzielić na osiem grup. Zarówno lęki nocne, jak i koszmary senne należą do kategorii parasomnii. Koszmary nocne są charakterystyczne dla fazy REM, lęki nocne natomiast dotyczą fazy snu głębokiego NREM (3, 4 stadium). Lęki nocne stanowią zaburzenie związane z wybudzaniem się, pojawiają się najczęściej w pierwszej połowie nocy, choć mogą się zdarzyć także w innych porach dnia. Podczas kilku do kilkunastu minut kiedy trwają, dziecko wygląda, jakby było obudzone. Reaguje dużym pobudzeniem, silnym lękiem, krzykiem, płaczem, trudno jest nawiązać z nim kontakt, wygląda, jakby nie wiedziało, co się z nim dzieje. Mogą pojawić się objawy typu:

  • szybsze tętno;
  • powiększenie źrenic;
  • pot;
  • wyższe ciśnienie.

Ze względu na fazę snu, po ustaniu ataku lęku dziecko szybko zapada z powrotem w sen. Maluch rano nie pamięta, co się wydarzyło - jest to jedna z różnic między lękami nocnymi a koszmarami sennymi. Dzieci w wieku szkolnym czasami pamiętają niektóre motywy lub obiekty budzące lęk – są one często związane z występowaniem poczucia zagrożenia z powodu potworów, pająków, węży.

Zwykle lęki nocne ustępują samoistnie do 10 roku życia dziecka. W przypadku ich występowania warto skontaktować się z lekarzem, jednak nie podawać dzieciom żadnych leków, także bez recepty, na własną rękę.

Czytaj również: Niespokojny sen u niemowlaka – co robić gdy dziecko nie chce spać?

Przyczyny lęków nocnych

Mechanizm powstawania lęków nocnych nie jest znany. Badania pokazują, że ich występowanie może korelować z czynnikami genetycznymi. Lęki nocne rzadko występują u osób dorosłych (poniżej 1%), częściej u dzieci (3%), jednak mogły one lub inne zaburzenia snu występować u rodziców lub innych członków rodziny w dzieciństwie.

Lęki nocne mogą być spowodowane przez różne czynniki, takie jak:

  • gorączka;
  • niedobór snu;
  • zmiany godzin snu;
  • zmiany lub głośne dźwięki w otoczeniu;
  • rozdęcie pęcherza moczowego;
  • niektóre leki.

Mogą wiązać się z innymi zaburzeniami snu, np. somnambulizmem, zwanym potocznie lunatykowaniem.

Czytaj również: Chrapanie u dziecka – jakie są przyczyny i jak pomóc, kiedy dziecko chrapie?

Koszmary nocne u dzieci

Koszmary senne u dzieci występują najczęściej w drugiej części nocy, a dziecko w ich wyniku się wybudza. Zdarza się, że pamięta ono treść snów - treści najczęściej są związane z poczuciem zagrożenia, przetrwaniem, przerażającymi dla dziecka zjawiskami lub sytuacjami (np. sytuacja rabunku, potwory, duchy, dzikie zwierzęta). Koszmar może również powodować silny lęk, strach, niepokój i wiązać się z krzykiem czy płaczem. Zwykle nasilenie symptomów typu przyspieszony oddech czy szybsze bicie serca jest mniejsze niż w przypadku lęków nocnych. Po wybudzeniu z koszmaru, zwykle łatwiej jest dziecko ukoić, zadbać o jego poczucie bezpieczeństwa. Różnica ta ma związek z fazą snu, która w czasie występowania koszmarów sennych jest płytsza, przez co osoba śpiąca łatwiej się budzi.

Zobacz też: Parasomnie u dzieci – rodzaje, przyczyny, leczenie

Przyczyny, dla których dzieci mają koszmary senne mogą być zarówno rozwojowe, jak i organiczne, psychologiczne czy genetyczne. Koszmary mogą być obecne w danym okresie rozwojowym, wiązać się z przeżywanym stresem, trudnymi sytuacjami i zmianami życiowymi oraz związanymi z tym emocjami, ale także z przyjmowaniem niektórych leków. Warto skonsultować występowanie koszmarów sennych z lekarzem, jeśli charakteryzują się one dużą powtarzalnością, przekładają się na funkcjonowanie dziecka w ciągu dnia lub stanowią element trudnych doświadczeń. W zależności od przyczyny koszmarów pomocne może być również wsparcie dziecka przez psychologa.

Rozróżniając lęk nocny i koszmar senny warto więc zwrócić uwagę, w jakiej fazie snu najczęściej pojawiają się trudne dla dziecka emocje (faza NREM czy faza REM), czy jest ono świadome tego, co się z nim dzieje, czy rodzicom udaje się nawiązać z nim kontakt i je uspokoić oraz czy pamięta sytuacje, które zdarzają się w nocy lub swoje sny (może być to trudne dla części dzieci, szczególnie młodszych).

Czytaj również: Do kiedy dziecko powinno spać w dzień?

Jak pomóc dziecku?

Gdy rodzice zauważą lęki senne lub koszmary nocne u dzieci można rozważyć wprowadzenie kilku wskazówek:

  • Udzielenie dziecku wsparcia – dzieci, gdy towarzyszą im złe sny mogą szczególnie potrzebować ukojenia i bliskości ze strony rodziców lub innej osoby, której ufają. Obecność drugiej osoby wzmacnia poczucie bezpieczeństwa i pozwala dzieciom skorzystać ze wsparcia, gdy budzą się z koszmaru lub w poczuciu silnego lęku.
  • Zaakceptowanie i nazwanie emocji dzieckaPrzyśnił ci się pająk i przestraszyłaś się. Warto nie podsycać strachu przed tym, co uosabia sen, raczej nazwać emocje dziecka.
  • Razem czy osobno – to, czy dziecko śpi w swoim pokoju czy z rodzicami zależy od potrzeb wszystkich członków rodziny. Jeśli więc rodzice i dziecko czują się z tym dobrze, może ono spać w jednym pokoju lub łóżku z rodzicami. Szczególnie w przypadku młodszych dzieci badania wskazują na pozytywny wpływ wspólnego spania zarówno w odniesieniu do bieżącej sytuacji dziecka (mniejsze występowanie lęków nocnych), jak i długofalowych skutków (m.in. wspólny sen korelował ze stopniem niezależności od rodziców i poczuciem własnej wartości). Jednocześnie zdarza się, że maluch częściej woli spać sam lub na tym zależy jego rodzicom.
  • Przyjrzenie się sytuacji dziecka i rodziny – czy dziecko w ostatnim czasie doświadczało stresu, zmian, czy rodzina jako system doświadczała trudnych sytuacji (konfliktów, choroby, rozstania, stresu związanego z pracą członka rodziny, wyjazdem, przeprowadzką)?
  • Zadbanie o higienę snu – warto zatroszczyć się o regularność snu, odpowiednie miejsce do spania, unikanie przed snem pobudzających aktywności oraz używania urządzeń ekranowych, zadbać o rytuały związane z pójściem spać (wspólne czytanie przed snem, przytulanie, relaksacja).

Przeczytaj też: Jak pokonać strach dziecka przed pobraniem krwi?

  • Wytłumaczenie, jak działa mózg i skąd się biorą sny - w tym celu można posłużyć się gotowymi pozycjami, np. książką J. Vetulaniego, M. Mazurek i M. Wierzchowskiego Sen Alicji czyli jak działa mózg, która w atrakcyjnej i dostosowanej formie wyjaśnia dzieciom działanie mózgu, jego wpływ na nasz organizm i samopoczucie oraz sen – w tym charakterystykę fazy REM.
  • Zwrócenie uwagi na treści – warto rozważyć, czy dziecko nie ma do czynienia z przerażającymi dla niego treściami, czy w oglądanych przez nie bajkach nie pojawiają się straszne dla niego sceny, a koszmary nie zawierają elementów gier. Warto również ograniczać treści związane z przestępstwami czy niebezpieczeństwem.
  • Skorzystanie z pomocy specjalisty – jeśli dziecku częściej zdarzają się koszmary senne bądź lęki nocne warto skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu lub neurologiem, a w razie potrzeby skorzystać z pomocy psychologa.

Zarówno występowanie koszmarów sennych, jak i lęków nocnych często budzi obawy rodziców. U części dzieci będą one pojawiały się w pewnej fazie rozwoju i wiązały z potrzebą wsparcia dziecka w tym obszarze przez jego opiekunów. Jeśli jednak rodzice obserwują, że dziecko miewa nawracające sny, nocne koszmary lub lęki warto skorzystać z pomocy specjalistów.

Czytaj również: Gdy dziecko nie chce spać. Jak nauczyć kilkulatka trudnej sztuki zasypiania?

 

Bibliografia:

  • McNamara P. (2016). Children's Dreams and Nightmares w: https://www.psychologytoday.com/us/blog/dream-catcher/201610/childrens-dreams-and-nightmares Dostęp z dnia 12.08.2021 r.
  • Andrzejczak B., Gmitrowicz A. (2013). Wybrane zagadnienia z medycyny snu dzieci i młodzieży. Postępy Psychiatrii i Neurologii 22(1), s. 61-66.
  • Scribante L. (2007). Nightmares and sleep terrors. South African Family Practise 49(6), s. 26-27.
  • Boyden S., Pott M., Starks P. (2018). An evolutionary perspective on night terrors. Evol Med Public Health 2018(1), s. 100–105.
  • A. K. Leung, & W. Robson (1993). Nightmares. Journal of National Medical Association, 85, 233–235.

Komentarze