Gorączka reumatyczna u dzieci – przyczyny, objawy, leczenie

Ocena: 5/5 Głosów: 5
Ta treść była już przez Ciebie oceniana!

Gorączka reumatyczna jest poważną chorobą, która najczęściej dotyka dzieci w krajach o ograniczonym dostępie do pomocy medycznej. W Polsce, jako kraju wysoko rozwiniętym, występuje ona już dosyć rzadko. Szybka reakcja na pierwsze symptomy choroby może uchronić dziecko przed poważnymi powikłaniami serca, dlatego warto dowiedzieć się o niej więcej. W artykule omówiono przyczyny, objawy oraz sposoby leczenia gorączki reumatycznej u dzieci.

Czym jest gorączka reumatyczna u dzieci?

Gorączka reumatyczna (GR) to zapalna choroba bakteryjna wywołana przez paciorkowce, obejmująca wiele narządów dziecka w wieku od 5 do 15 lat, w tym układ: krążenia, ruchu oraz nerwowy. Drogą, przez którą wnikają bakterie, są górne drogi oddechowe, najczęściej gardło młodego człowieka. Gorączka reumatyczna należy do schorzeń o podłożu autoimmunologicznym, w którym układ immunologiczny organizmu zainfekowanego atakuje własne komórki. Jest ona szczególnie niebezpieczna, ponieważ jej następstwem może być trwała, nabyta wada serca.

Głównym objawem, dotykającym aż 80-90% chorych powyżej 6. roku życia, jest zapalenie stawów, które jest także charakterystyczne dla choroby zwanej popaciorkowcowym zapaleniem stawów. Ze względu na podobieństwo przebiegu wyżej wspomnianych chorób, czasami klasyfikuje się je jako tę samą chorobę o różnym nasileniu objawów. Jednakże część lekarzy uważa je za odmienne jednostki chorobowe, wskazując pewne istotne różnice w ich przebiegu.

Zobacz też: Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów

Jakie są przyczyny gorączki reumatycznej u dzieci?

Do przyczyn gorączki reumatycznej zalicza się najczęściej nieleczone lub nieprawidłowo leczone zapalenie gardła u dzieci, wywołane przez beta-hemolizujące paciorkowce z grupy A. Z tego względu zauważa się większą zachorowalność w państwach, których obywatele nie mają zapewnionych dobrych warunków sanitarnych oraz odpowiedniej opieki medycznej. Do grup wysokiego ryzyka zachorowalności na gorączkę reumatyczną należą przede wszystkim ubogie kraje: Afryki, Ameryki Południowej oraz Azji. W krajach wysoko rozwiniętych, do których należy Polska, także zdarzają się przypadki zachorowalności dzieci na GR.

Choroba nie rozwinie się jednak u każdego. Ważnym czynnikiem, znacznie zwiększającym prawdopodobieństwo jej wystąpienia, jest zwiększona podatność genetyczna organizmu na gorączkę reumatyczną u osób posiadających konkretne warianty antygenów, takie jak HLA-DRB1. Układ odpornościowy takich osób w sposób nieprawidłowy reaguje na paciorkowce z grupy A, aktywując odpowiedź immunologiczną, która zwalcza nie tylko szkodliwe bakterie, ale także własne komórki. Choroba może nawracać w czasie do 3-5 lat po jej pierwszym ustąpieniu, a każdy kolejny rzut grozi powikłaniami w postaci uszkodzeń serca, szczególnie u młodszych dzieci. Częstotliwość powikłań kardiologicznych po gorączce reumatycznej jest niestety wysoka i dotyka nawet 70% pacjentów.

Objawy gorączki reumatycznej u dzieci

Objawy gorączki reumatycznej mają zazwyczaj ostry oraz przelotny przebieg i mogą pojawić się w czasie od 10 do 28 dni od zakażenia dziecka przez paciorkowce. Z tego względu wskazana jest uważna obserwacja dziecka, które przebyło infekcję górnych dróg oddechowych. Diagnozowanie GR u dzieci polega na stwierdzeniu występowania minimum 2 kryteriów określanych jako większe, zgodnie z najnowszymi kryteriami z 2015 roku albo potwierdzeniu 1 kryterium większego oraz 2 mniejszych.

Do kryteriów większych (głównych) należą:

  • zapalenie i migrujące bóle stawów, głównie obwodowych – stwierdzone w co najmniej 5 stawach, co jest widoczne aż u 80% osób chorych;
  • zapalenie mięśnia sercowego – obserwowane u blisko połowy chorych;
  • pląsawica Sydenhama – występuje u 10-20% dzieci i zwana jest także tańcem św. Wita, ze względu na charakterystyczne zaburzenia motoryki;
  • guzki podskórne na zginaczach, które łatwo pomylić z guzkami reumatoidalnymi;
  • rumień brzeżny, czyli nieswędząca zmiana skórna w kolorze jasnoróżowym z wolnym środkiem, zajmująca okolice tułowia i kończyn.

Kryteria mniejsze to:

  • bóle pojedynczych stawów;
  • podwyższona, gorączkowa temperatura ciała, o wartości 38 stopni Celsjusza lub więcej;
  • badanie EKG, które wykazało dłuższy, niż przewidują to normy dla wieku pacjenta, odstęp PR, oznaczający wolniejsze przewodnictwo przedsionkowo-komorowe serca;
  • stwierdzenie minimum dwukrotnego podwyższenia normy ASO po 14-21 dniach od daty pierwszego badania;
  • wyniki badań laboratoryjnych, wskazujące na wyższy lub równy 30 mm\h odczyn Biernackiego lub wynik białka C-reaktywnego na poziomie równym, lub wyższym 30 mg/l.

Lekarz musi przeprowadzić dokładną diagnostykę różnicującą, aby potwierdzić gorączkę reumatyczną u dzieci. Gorączkę reumatyczną można odróżnić od reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) poprzez obserwację zmian w obrębie stawów na zdjęciu rentgenowskim. GR nie pozostawia na nich trwałych zmian. Chorobę tą różnicuje się także m.in. z: układowymi chorobami tkanki łącznej, boreliozą oraz reaktywnym zapaleniem stawów.

To też może Cię zainteresować: Borelioza u dzieci

 

Jak uchronić dziecko przed zachorowaniem na gorączkę reumatyczną?

Gorączka reumatyczna jest powikłaniem po paciorkowcowym zapaleniu gardła, zwanym też anginą dlatego nie należy bagatelizować bólu gardła u dzieci. Właściwa opieka medyczna i odpowiednia antybiotykoterapia przeciwko paciorkowcom, wywołującym zapalenie gardła, z dużym prawdopodobieństwem zatrzymają rozwój choroby i uniemożliwią powstanie powikłań.

Należy szczególnie uważać na duże skupiska osób w sezonach sprzyjającym przeziębieniom: jesienno-zimowym oraz wiosennym. Paciorkowce przenoszą się drogą kropelkową. Dzieci mogą się nimi zarazić poprzez bliski kontakt z osobą cierpiącą na infekcję gardła. Warto rozmawiać z dzieckiem i uczyć je podstawowych zasad higieny: częstego mycia rąk, picia wyłącznie ze swojej szklanki lub butelki czy zakrywania ust podczas kaszlu.

Jak leczyć gorączkę reumatyczną u dzieci?

Leczenie gorączki reumatycznej u dzieci powinno być prowadzone równolegle przez reumatologa i kardiologa, którzy posiadają specjalizację uprawniającą ich do leczenia dzieci. Terapia GR opiera się na zwalczaniu bakterii paciorkowców oraz stanu zapalnego, a także niwelowaniu pozostałych objawów, które wystąpiły u danego dziecka, np. pląsawicy.

Leczenie przeciwpaciorkowcowe może być pierwotne i wtórne. Pierwsza opcja zakłada zminimalizowanie niekorzystnych skutków działania paciorkowców w pierwszym rzucie choroby, poprzez podawanie młodemu pacjentowi antybiotyków, takich jak np. fenoksymetylopenicylina czy cefalosporyny pierwszej generacji. Leczenie wtórne jest długotrwałe i ma na celu zapobieganie nawrotom choroby. Trwa od 5 do nawet 10 lat i polega na podawaniu penicyliny benzatynowej.

Leczenie przeciwzapalne polega przede wszystkim na podawaniu dzieciom leków zawierających kwas acetylosalicylowy, a także pozostałych niesteroidowych leków przeciwzapalnych. W przypadku wystąpienia innych objawów lekarz może zalecić także stosowanie glikokortykosteroidów czy leków przeciwpadaczkowych.

 

Źródła:

  1. Smolewska (red.), „Reumatologia wieku rozwojowego. Kompendium”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2019, s. 60, 261-265
  2. D. Seckeler, „Gorączka reumatyczna”, Orphanet 2013, dostęp online: https://www.orpha.net/consor/cgi-bin/OC_Exp.php?lng=en&Expert=3099
  3. Szczygielska, E. Hernik, L. Rutkowska-Sak i inn., „Gorączka reumatyczna – choroba, która nadal istnieje”, Reumatologia 2008, 46\5, s.295-299
  4. Rutkowska-Sak, I. Szczygielska, E. Hernik, E. Jednacz, „Gorączka reumatyczna wczoraj i dziś”, Borgis – Postępy Nauk Medycznych s2/2011, s. 39-43
  5. Nitsch-Osuch, „Gorączka reumatyczna – patogeneza, rozpoznanie, leczenie, powikłania”, Choroby Serca i Naczyń 2013, tom 10, nr 3, s. 170-172
  6. Broszura informacyjna, „Gorączka reumatyczna i popaciorkowcowe reaktywne zapalenie stawów”, Printo wspierana przez Paediatric Rheumatology European Society, 2016 https://www.printo.it/pediatric-rheumatology/PL/info/pdf/10/Gor%C4%85czka-reumatyczna-i-popaciorkowcowe-reaktywne-zapalenie-staw%C3%B3w

 

Komentarze