Lęk przed pójściem do szkoły. Jak pomóc dziecku go opanować?

Ocena: 4/5 Głosów: 7
Ta treść była już przez Ciebie oceniana!

Lęk przed nowym wydarzeniem w życiu jest całkowicie normalny i dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych. Pierwszy dzień w szkole jest dla dziecka dużym i tajemniczym przeżyciem, w związku z czym wywołuje u niego strach przed nieznanym. Rolą rodzica jest umiejętna pomoc w opanowaniu lęku i nauczenie dziecka radzenia sobie w stresujących sytuacjach. W niniejszym artykule omówiono przyczyny i objawy lęku szkolnego u pierwszoklasisty oraz sposoby na jego opanowanie

Pierwszy dzień w szkole – dlaczego dziecko się stresuje

Lista przyczyn występowania stresu szkolnego u dziecka jest długa. W celu pełnego zrozumienia stanu psychicznego i emocjonalnego dziecka należy wziąć pod uwagę nie tylko czynniki bezpośrednio mające wpływ na stan dziecka przed pierwszym pójściem do szkoły, ale w szerszy sposób spojrzeć na lęki dziecka w wieku szkolnym, czyli 6- i 7-latka.

Podstawową przyczyną obaw dziecka przed pójściem do szkoły jest lęk przed zmianą etapu życia – ze znajomego świata wypełnionego beztroską i zabawą, dziecko wkracza w nowy świat i środowisko wypełnione niepewnością, systematycznością i obowiązkami. Ze względu na to, że każde dziecko rozwija się w nieco innym tempie, może po prostu nie być jeszcze do końca gotowe na wejście w nową rolę społeczną, czyli rolę ucznia.

Kolejnym rodzajem lęku odczuwanego przez dziecko jest lęk separacyjny, związany z chęcią oraz potrzebą przebywania blisko znajomych dziecku osób. Jedyną metodą przezwyciężenia go jest postawienie dziecka w sytuacji lękowej, czyli w omawianym kontekście, pozostawienie w szkole i odebranie o obiecanej godzinie. Dotrzymanie słowa jest tu bardzo istotne, ponieważ dziecko, którego rodzice zjawili się o umówionej porze, będzie coraz mocniej im ufać. Zobaczy też, że pomimo rozłąki, rodzicom nie stało się nic złego i poczuje się bezpieczne.

 

Zobacz też: Lęk dziecka przed nową sytuacją

Ponadto, u dziecka w wieku 6 lat występuje znaczne nasilenie lęków związanych z:

  • dźwiękami,
  • żywiołami,
  • przestrzenią,
  • samotnością,
  • utratą któregoś z rodziców,
  • wypadkami,
  • skaleczeniami,
  • postaciami wyobrażonymi, takimi jak: czarownice, wampiry, duchy.

7-latki mierzą się dodatkowo z lękami przed ciemnością czy brakiem akceptacji ze strony rówieśników, których spotkają w szkole. Wszystkie wymienionej powyżej czynniki sprawiają, że dziecko potrzebuje kompetentnego wsparcia swoich rodziców.

Przeczytaj też: Wyjście do przedszkola czy szkoły bez nerwów

 

Objawy stresu szkolnego u pierwszoklasisty

Stres u dzieci może mieć różne, antagonistyczne formy, związane m.in. z charakterem i typem osobowości danego dziecka. Jego objawy dzieli się na: fizyczne, emocjonalne, poznawcze i związane z zachowaniem. Na potrzeby niniejszego artykułu zostały przedstawione w sposób zbiorczy. Do najczęściej występujących objawów stresu szkolnego u pierwszoklasisty zalicza się m.in.:

  • bóle głowy i brzucha;
  • dolegliwości ze strony układu pokarmowego, objawiające się występowaniem biegunek lub zaparć;
  • bladość lub zaczerwienienie na twarzy;
  • nadmierną potliwość rąk dziecka;
  • szukanie kontaktu z rodzicami/opiekunami lub izolowanie się od nich;
  • trudności w skupieniu uwagi oraz kontroli swoich emocji;
  • ogólne napięcie, którego przejawami są m.in. pobudzenie, niespokojny sen, złość, płaczliwość, niecierpliwość, gniew czy trudności w składnym wysławianiu się.

Przeczytaj też: Jak pomóc dziecku nauczyć się liter?

 

Jak możemy pomóc dziecku bojącemu się pójść do szkoły?

Rodzice mogą pomóc pierwszoklasiście przezwyciężyć wewnętrzne obawy związane z pójściem do szkoły poprzez świadome i prawidłowe postępowanie. Wykształcenie w dziecku właściwych reakcji na stresujące sytuacje wpłynie pozytywnie na kształtowanie całego życia. Powinni oni:

  • otwarcie rozmawiać z dzieckiem, uspokajać je poprzez omawianie poszczególnych obaw i w ten sposób stopniowo przygotowywać je do momentu rozpoczęcia się szkoły. Nie powinno się stosować praktyki tzw. rzucenia na głęboką wodę, polegającego na ignorowaniu strachu dziecka i mówieniu mu, że jakoś sobie poradzi. Lęk przed nieznaną sytuacją może urosnąć w psychice dziecka do olbrzymich rozmiarów, a jego skutki mogą być trudne do opanowania;
  • starać się stworzyć dziecku poczucie bezpieczeństwa, niezwykle ważne dla jego prawidłowego rozwoju. Jedną ze skutecznych praktyk budowania poczucia bezpieczeństwa w świecie jest kształtowanie w dziecku realnego, lecz nacechowanego pozytywnie obrazu ludzi. Dzięki temu nie będzie ono odczuwało lęku przed każdą nieznaną mu osobą i zrozumie, że nie każdy będzie chciał je skrzywdzić;
  • wyrażać akceptację i wiarę w siły dziecka, co pozwoli mu zdobyć poczucie wartości oraz tego, że będzie w stanie poradzić sobie z różnymi wyzwaniami. Jednocześnie należy uświadamiać dziecko, że porażki są rzeczą naturalną i że nie musi być we wszystkim najlepsze, aby rodzice byli z niego dumni i je kochali;
  • przekonać dziecko o gotowości do wsparcia go w sytuacjach, kiedy będzie potrzebowało ono pomocy;
  • panować nad swoimi lękami, ponieważ dziecko jest wyczulone na nastroje rodziców i się z nimi identyfikuje. Z tego względu przed poruszaniem stresującego dla dziecka tematu szkoły należy przemyśleć własne nastawienie do szkoły, aby nie przekazać dziecku swoich lęków z przeszłości;
  • tworzyć w domu przyjemną atmosferę, w której dziecko będzie czuło się spokojnie i radośnie, a wtedy nie będzie ciągle myślało o lęku;
  • pozwolić dziecku na doświadczanie także trudnych sytuacji, aby przekonało się ono, że trudny nie oznacza zły, a wręcz może okazać się czymś pozytywnym i ciekawym. Dobrym sposobem będzie zaprowadzenie dziecka do szkoły przed jej rozpoczęciem i rozmowa z przyszłą wychowawczynią, która powinna okazać dziecku zrozumienie i życzliwość;
  • nauczyć dziecko technik radzenia sobie ze stresem, np. medytacji oraz mindfulness;
  • dostarczać dziecku pozytywnej motywacji. Można np. zaciekawić dziecko instytucją szkoły poprzez uświadamianie mu korzyści z przynależności do niej: zawarcia nowych znajomości i przyjaźni; możliwości dowiedzenia się nowych rzeczy (dziecko z natury jest ciekawe świata) czy wyjazdów na wycieczki szkolne. Warto także wygospodarować czas na wspólne zakupy z dzieckiem, podczas których będzie ono mogło podjąć pierwsze decyzje, dotyczące np. wyboru koloru piórnika – w ten sposób przekona się, że rodzic liczy się z jego zdaniem i wzmocni się jego pewność siebie.

Jeśli rodzice będą ignorować uczucia i obawy dziecka związane ze zmianą i oczekiwać od niego bezwzględnego posłuszeństwa, nauczy się ono nieufności i zaprzeczania swoim emocjom oraz przeczuciom. W przypadku rodziców, którzy wykażą się zbyt dużym współczuciem i będą starali się uchronić dziecko przed stresem, związanym z konkretną sytuacją poprzez jej wykluczanie, dziecko nauczy się tylko unikania trudów w codzienności.

Długofalowo ważne jest to, aby pozwolić dziecku zachowywać się naturalnie i starać się nie wychowywać je poprzez strach, co jest typową praktyką. Trzeba pamiętać, że długotrwały lęk negatywnie oddziałuje na dziecko, hamując rozwój jego osobowości.

 

Źródła:

  1. Frances L. Ilg, Louise Bates Ames, Sidney M. Baker, „Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat. Poradnik dla rodziców, psychologów i lekarzy”, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005, s. 157-158, 228-230
  2. R. Eisen, L. B. Engler, „Szkoła bez lęku. Jak wygrać z lękiem separacyjnym u dziecka?”, Wydawnictwo Helion SA, Gliwice, s. 30
  3. Wiatrowska, H. Dmochowska, „Dziecko u progu szkoły. Dojrzałość szkolna dzieci a ich gotowość do nauki”, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2013, s. 182
  4. Bednarska, „Strach ma wielkie oczy – o strachu, lęku i szkodliwości straszenia dzieci w procesie wychowania”, 2009, s. 4, 7, 9
  5. Chylewska-Barakat, „Przejawy różnych form stresu u dzieci szkolnych i przedszkolnych”, Wyższa Szkoła Pedagogiczno–Techniczna w Koninie
  6. Rzemieniak-Sobczuk, „Jak pokonać lęk separacyjny u dziecka?”, dostęp online: http://www.ppp2zamosc.pl/dat/attach/128_lek_separacyjny_dziecka.pdf
  7. Podolańska, „Okiem psychologa dla rodziców: Kiedy dziecko boi się iść do szkoły…”, Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Tarnowie, dostęp online: http://pppptarnow.pl/pliki/Dla_Rodzicow/Kiedy_dziecko_boi_sie_isc_do_szkoly.pdf
  8. https://www.rodzinazdrowia.pl/jak-pokonac-dzieciecy-strach-przed-pierwszym-dzwonkiem

Komentarze