Retinopatia wcześniacza – przyczyny, objawy i leczenie

Ocena: 4.04/5 Głosów: 16
Ta treść była już przez Ciebie oceniana!

Retinopatia wcześniacza to choroba oka, której istotą jest niedojrzałość naczyń siatkówki u dzieci urodzonych przedwcześnie, z niską urodzeniową masą ciała. Retinopatia wcześniacza stanowi dość częstą przyczynę ślepoty u dzieci. Aby odpowiednio wcześnie wychwycić zmiany typowe dla retinopatii, wcześniaki powinny być objęte systematyczną opieką okulistyczną.

Fotolia

Retinopatia – co to jest?

 

Mianem retinopatii określamy zmiany chorobowe oka dotyczące siatkówki. Najczęstsze typy retinopatii to:

  • retinopatia cukrzycowa – powikłanie cukrzycy, w którym dochodzi do uszkodzenia naczyń siatkówki oka na skutek zmian powodowanych przez wysoką glikemię oraz wysokie ciśnienie tętnicze;
  • retinopatia nadciśnieniowa – powikłanie nieprawidłowo leczonego (lub nieleczonego) nadciśnienia tętniczego, co w zaawansowanych przypadkach może prowadzić do odwarstwienia siatkówki;
  • retinopatia Purtschera – rzadkie powikłanie ostrego zapalenia trzustki objawiające się nagłym, zaawansowanym pogorszeniem ostrości wzroku. 

Odrębnym rodzajem retinopatii jest retinopatia wcześniacza.  

 

Retinopatia wcześniaków

 

Retinopatia wcześniaków (łac. retinopathia praematurorum, ang. Retinopathy of prematurity, ROP) to choroba siatkówki występująca u dzieci urodzonych przed ukończeniem 36. tygodnia ciąży, z niską urodzeniową masą ciała (<2500 g). Im bardziej skrajne wcześniactwo, tym wyższe jest ryzyko wystąpienia zmian w siatkówce oka. U dzieci urodzonych przed ukończeniem 28. tygodnia życia retinopatia występuje w 100 proc. przypadków.

Retinopatia u wcześniaków została podzielona na V faz, z czego ostatnia to całkowite odwarstwienie siatkówki. Dwie pierwsze fazy retinopatii zazwyczaj cofają się samoistnie, bez pozostawienia trwałych zmian. Do samoistnego cofania się retinopatii dochodzi u ok. 90 proc. wcześniaków. Niestety, mimo to retinopatia wcześniaków jest jedną z częstszych przyczyn ślepoty u dzieci, a stadia IVV są niekorzystne rokowniczo.

  

Retinopatia wcześniacza – przyczyny

 

Przyczyną retinopatii wcześniaczej jest niedojrzałość naczyń siatkówki wywołana przerwaniem ich rozwoju w życiu płodowym wskutek porodu przedwczesnego. Czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia retinopatii wcześniaczej jest długotrwała tlenoterapia (powstające wolne rodniki tlenowe uszkadzają śródbłonek niedojrzałych naczyń).

Jako że podstawową przyczyną retinopatii jest wcześniactwo i niska masa urodzeniowa, jedyną formą profilaktyki jest unikanie możliwych do usunięcia czynników sprzyjających porodowi przedwczesnemu, takich jak np.: nieleczone zakażenia (w tym zakażenia układu moczowego), nieleczone choroby wikłające ciążę (np. cukrzyca, nadciśnienie tętnicze), palenie papierosów, narażenie na stres, ciężka praca fizyczna w ciąży.

Do czynników ryzyka wystąpienia retinopatii u dziecka urodzonego przedwcześnie zalicza się  ponadto: 

  • rzucawkę ciążową, 
  • zielone wody płodowe,
  • niska punktacja w skali Apgar, 
  • niedokrwistość ciążową 
  • plamienia i krwawienia z dróg rodnych w czasie ciąży 
  • ciąża mnoga. 

 

Retinopatia – objawy i stopnie choroby siatkówki 

 

Objawami retinopatii wcześniaczej są zmiany stwierdzane na dnie oka.

  • W fazie I widoczna jest linia demarkacyjna między częścią siatkówki z prawidłowym i nieprawidłowym unaczynieniem.
  • W fazie II w/w linia demarkacyjna jest dodatkowo uniesiona, tworząc wał.
  • W fazie III obserwuje się proliferacje włóknisto-naczyniowe zmierzające do ciała szklistego.
  • W fazie IV dochodzi do częściowego, a w fazie V – do całkowitego odwarstwienia siatkówki.

W każdym ze stadiów retinopatii dodatkowo może być stwierdzany tzw. objaw (+), czyli nadmierna krętość i poszerzenie naczyń siatkówki. Jest to objaw pogarszający rokowanie.

Dziecko z retinopatią w początkowych fazach nie prezentuje objawów klinicznych widocznych poza badaniem okulistycznym. Objawami, które mogą być dostrzegane przez rodziców dziecka z retinopatią w zaawansowanych stadiach są:

  • cechy nieprawidłowego widzenia u dziecka,
  • oczopląs,
  • zez,
  • małoocze,
  • objaw białej źrenicy (występujący w 5 stadium retinopatii, przy całkowitym odwarstwieniu siatkówki).

Następstwami retinopatii wcześniaczej, także w dorosłym życiu, mogą być:

  • widzenie jednooczne lub całkowita ślepota,
  • krótko- lub nadwzroczność,
  • astygmatyzm,
  • zez,
  • oczopląs. 

  

Retinopatia wcześniacza – leczenie

 

Leczenie retinopatii wcześniaczej uzależnione jest od fazy choroby. Stadium I i II nie wymaga leczenia – jak już wspomniano, zmiany typowe dla tych faz ustępują samoistnie. W leczeniu pozostałych faz retinopatii wcześniaczej stosowane są następujące metody:

  • fotokoagulacja laserowa (zdecydowanie najczęściej stosowana metoda leczenia),
  • krioterapia,
  • iniekcje preparatu anty-VEGF do ciała szklistego oka,
  • leczenie chirurgiczne stosowane w najbardziej zaawansowanych fazach choroby (witrektomia, czyli operacja szklistkowo-siatkówkowa, a także operacje na odwarstwionej siatkówce).

Leczenie retinopatii u wcześniaków powinno być podjęte możliwie szybko od postawienia rozpoznania (optymalnie – w ciągu 72 godzin od rozpoznania).

  

Badanie wzroku u wcześniaków

 

Dzieci zagrożone wystąpieniem retinopatii wcześniaczej (a więc dzieci urodzone przed ukończeniem 36. tygodnia życia, z urodzeniową masą ciała < 2500 g) wymagają systematycznej opieki okulistycznej w celu szybkiego wychwycenia oraz monitorowania zmian siatkówki.

Badanie okulistyczne polega na ocenie dna oka za pomocą oftalmoskopii pośredniej, pomocniczo lekarz może wykonać USG gałki ocznej. W przypadku braku objawów retinopatii zaleca się, aby kontrole okulistyczne miały miejsce do 40. tygodnia wieku skorygowanego, w 4., 8. i 12. tygodniu życia (czasem dłużej, do pełnego unaczynienia obwodu siatkówki), a także po ukończeniu 1. roku życia.

Badanie dna oka u wcześniaków z już rozpoznaną retinopatią powinno odbyć się w 4. tygodniu życia, a następnie co 1-2 tygodnie. Najlepiej, aby dziecko znajdowało się pod opieką okulistów wyspecjalizowanych w wadach wzroku u wcześniaków (w poradniach retinopatii wcześniaczej).

 

Źródła:

  1. Retinopatia wcześniaków (ROP) w: Podstawy neonatologii pod red. J. Szczapy, wyd. PZWL, Warszawa 2010, str. 277-278
  2. Retinopatia wcześniaków w: Pediatria – tom 2 pod red. W. Kawalec, R. Grendy, H. Ziółkowskiej, wyd. PZWL, Warszawa 2013, str. 1121
  3. Choroby siatkówki w: Pediatria – tom 2 pod red. K. Kubickiej i W. Kawalec, wyd. PZWL, Warszawa 2006, str. 762-763
  4. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/oczy/78860,retinopatia-wczesniakow
Tematy: retinopatia wcześniacza, retinopatia wcześniaków, choroby siatkówki

Komentarze