Biegunka u dziecka – przyczyny, rodzaje, dieta – co na biegunkę u dziecka?

Ocena: 4.5/5 Głosów: 23
Ta treść była już przez Ciebie oceniana!

Biegunka u dziecka może mieć charakter ostry lub przewlekły. Rozwolnienie powodują infekcje, zatrucia, nietolerancje lub alergie pokarmowe. Bez względu na przyczynę należy stosować odpowiednią dietę i nawadniać organizm. Zatem co podać dziecku na biegunkę i jakie są domowe sposoby na rozwolnienie?

Biegunka u dziecka – rodzaje i przyczyny biegunki

 

Biegunka (znana także jako rozwolnienie) oznacza oddawanie powyżej 3 stolców na dobę i/lub oddawanie stolców o zmienionej, zbyt luźnej konsystencji i zwiększonej objętości. Organizm w ten sposób próbuje się bronić przed substancjami toksycznymi, w wyniku czego podrażnione jelita kurczą się oraz przyspieszają przesuwanie się pokarmu.

Kryterium ilości stolców dotyczy dzieci starszych – niemowlęta mają prawo oddawać stolce zdecydowanie częściej, u nich decydująca jest zmiana konsystencji stolca lub obecność patologicznych domieszek w stolcu.

Podstawowe rodzaje biegunek u dzieci to:

  • ze względu na czas trwania: ostra biegunka (kilkudniowa biegunka – trwająca do 14 dni) i przewlekła biegunka (trwająca powyżej 14 dni),
  • ze względu na patomechanizm: biegunka osmotyczna i biegunka sekrecyjna,
  • ze względu na czynnik etiologiczny: biegunki infekcyjne (wirusowe, bakteryjne) i nieinfekcyjne.

Spośród biegunek ostrych, najczęściej występują biegunki wirusowe wywoływane przez rotawirusy, adenowirusy, norowirusy itd. Silna biegunka u dzieci może być spowodowana także zatruciem pokarmowym czy działaniem niepożądanym niektórych leków (np. biegunka poantybiotykowa).

Spośród biegunek przewlekłych, dość często spotyka się tzw. biegunkę pędraków. Jest to biegunka występująca u małych dzieci (np. biegunka u dwulatka), z niedojrzałym jeszcze przewodem pokarmowym i niewłaściwą dietą (zbyt duża podaż cukrów w stosunku do podaży tłuszczów). Dziecko z biegunką pędraków ma przewlekłą biegunkę, ale mimo to dobrze przybiera na masie ciała, prawidłowo się rozwija, ma dobry apetyt, często samo chętnie sięga po tłuszcze.

Luźne stolce u dziecka mogą być wywołane także nietolerancjami pokarmowymi, alergią pokarmową (biegunka z krwią u niemowlaka może być spowodowana alergią na białko mleka krowiego), celiakią, chorobami zapalnymi przewody pokarmowego (np. chorobą Leśniowskiego – Crohna, colitis ulcerosa itd.), zespołem jelita drażliwego itd.

Biegunka ze śluzem u dziecka może świadczyć o zakażeniu rotawirusem lub długotrwałej antybiotykoterapii. Natomiast zielona biegunka u dziecka również może sugerować infekcję wirusową, a także nietolerancję pokarmową.

 

Co na biegunkę u dziecka? Biegunka – leczenie

 

W zdecydowanej większości przypadków rozwolnienie u dziecka nie wymaga leczenia przyczynowego, a jedynie objawowego. Podstawą jest optymalne nawodnienie – w miarę możliwości drogą doustną. Jeżeli dziecko odmawia przyjmowania płynów doustnie lub cierpi na uporczywe wymioty, konieczna może być hospitalizacja i nawadnianie dożylne. Jeśli występuje ból brzucha, biegunka i gorączka to stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne.

Jak zatrzymać biegunkę u dziecka? Wspomagająco w leczeniu biegunki można podawać probiotyki oraz smektyny. Nie zaleca się stosowania leków zapierających, np. loperamidu – po pierwsze, ograniczają one eliminację toksyn, a po drugie – mogą wywołać działania niepożądane, np. wgłobienie.

Biegunka bakteryjna u dzieci może, ale nie musi, wymagać włączenia antybiotyku. O konieczności włączenia leczenia przyczynowego decyduje lekarz. Antybiotykoterapii nie wymaga np. łagodna salmonelloza.

Postępowanie w biegunce przewlekłej zależy od przyczyny objawu. Jeżeli mamy do czynienia z biegunką pędraków, zalecana jest zmiana diety. Nietolerancje i alergie pokarmowe są wskazaniem do diety eliminacyjnej. Choroby zapalne jelit wymagają specjalistycznego leczenia gastroenterologicznego.

 

Dieta przy biegunce

 

Dieta przy wymiotach i ostrej biegunce u dzieci powinna być dietą lekkostrawną, z ograniczeniem produktów smażonych, tłustych ciężkostrawnych. W trakcie trwania objawów powinno się także ograniczyć spożycie słodkich surowych owoców oraz soków – zawarte w nich cukry ściągają wodę do przewody pokarmowego, nasilając biegunkę.

Najlepszym owocem jest banan na rozwolnienie, który działa zapierająco (niemowlętom można np. podać puree z banana). Zatrzymująco działają także pektyny obecne np. w pieczonym jabłku czy w kiślu owocowym, dlatego dieta pektynowa u dzieci z biegunką jak najbardziej może przynieść korzyści.

W diecie przy biegunce najistotniejsze jest właściwe nawadnianie. Dziecko powinno mieć pokryte podstawowe zapotrzebowanie na płyny (zależne od masy ciała) oraz uzupełnione straty związane z biegunką i wymiotami. Należy także pamiętać o tym, że wzrost zapotrzebowania na płyny wzrasta przy gorączce. Optymalne nawadnianie dziecka z biegunką opiera się na podawaniu doustnych płynów nawadniających dostępnych w aptece (część z nich można zakupić bez recepty) – mają one odpowiedni skład elektrolitowy i odpowiednie proporcje wody, jonów i glukozy.

Można kupić preparat proszku, który wystarczy rozpuścić w wodzie, aby powstał płyn o zmniejszonej osmolarności, czyli lepszej wchłanialności. Najlepiej wybierać te, które są zgodne z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia. Najskuteczniejsze wchłanianie płynów rozpoczyna się gdy poziom osmolarności jest poniżej 275 mOsm/l. Preparat powinien mieć przyjemny dla dziecka smak np. owocowy, by zachęcić do spożycia.

Jeżeli dostęp do takich płynów jest niemożliwy lub dziecko nie chce ich spożywać, zaleca się podawanie wody mineralnej, ewentualnie herbatek ziołowych. Jak już wspomniano, nie zaleca się nawadniania dzieci przy pomocy soków, ale też przy pomocy, takich płynów jak np. cola.

Wiele kontrowersji wśród rodziców budzi podawanie mleka dzieciom cierpiącym na biegunkę. Według wytycznych, nie ma wskazań do wyeliminowania mleka z diety poza sytuacją, gdy laktoza ewidentnie nasila objawy choroby. Niemowlę z biegunką jak najbardziej może być karmione piersią.

Po ustąpieniu objawów dziecko może powrócić do diety stosowanej przed biegunką. W przypadku biegunki przewlekłej, dieta zależy od przyczyny objawu. Jeśli dziecko cierpi na alergię lub nietolerancję pokarmową, zaleca się dietę eliminacyjną.

 

Biegunka u dziecka – domowe sposoby

 

Jak zwalczyć biegunkę domowymi sposobami? Podstawowym działaniem u dziecka z biegunką jest nawadnianie organizmu. Poza doustnymi płynami nawadniającymi dostępnymi w aptece, najlepszym płynem do pojenia dziecka jest woda mineralna bez słodkich dodatków smakowych. Ponadto, można stosować domowe sposoby na biegunkę u dzieci naszych babć, takie jak:

  • podawanie naparów ziołowych, np. z mięty,
  • podawanie marchwianki,
  • podawanie kiślu jagodowego,
  • podawanie wywaru z suszonych jagód (świeże owoce mają przeciwne działanie),
  • podawanie dań na bazie ryżu np. ryż z jabłkiem.

Powyższe produkty mają działanie zapierające, a jednocześnie są delikatne i nie nasilają dolegliwości brzusznych.

 

Biegunka u niemowlaka – kiedy do lekarza?

 

Jeżeli dziecko ma łagodną biegunkę, która trwa kilka dni, w stolcu nie ma patologicznych domieszek, a dziecko chętnie pije, jest pogodne i aktywne, rodzice mogą spokojnie nawadniać i obserwować dziecko w warunkach domowych. Wizyty u lekarza bezwzględnie wymagają za to sytuacje, gdy:

  • biegunkę ma niemowlę przed ukończeniem 2 miesiąca życia,
  • dziecko przejawia cechy odwodnienia – jest apatyczne, ma wysuszone śluzówki i nalot na języku, oddaje mocz rzadziej niż zwykle, nie ma łez do płaczu,
  • biegunce towarzyszą inne, niepokojące objawy, np. silne bóle brzucha,
  • w stolcu stwierdza się obecność patologicznych domieszek: krwi, ropy lub śluzu,
  • biegunka przedłuża się ponad 2 tygodnie,
  • dziecko choruje na poważne choroby przewlekłe.

Większość dzieci z biegunką może być z powodzeniem leczona w domu, jednak zdarzają się przypadki, że dziecko wymaga hospitalizacji. Wskazaniami do pilnej wizyty u lekarza i do leczenia w warunkach szpitalnych są:

  • odwodnienie znacznego stopnia (utrata >9% masy ciała),
  • wstrząs,
  • obecność objawów neurologicznych, takich jak zaburzenia świadomości,
  • towarzyszące uporczywe wymioty,
  • towarzyszące wymioty z żółcią,
  • niepowodzenie nawadniania doustnego,
  • wiek poniżej 2 miesiąca życia,
  • podejrzenie choroby chirurgicznej jako przyczyny biegunki,
  • brak możliwości zapewnienia odpowiedniej opieki w domu,
  • wątpliwości diagnostyczne,
  • biegunka na tle cholery, duru brzusznego, duru rzekomego.

Dodatkowo, wzmożonej czujności pediatrycznej wymagają dzieci z chorobami przewlekłymi (np. cukrzycą), dzieci oddające więcej niż 8 obfitych stolców na dobę i niemowlęta.

 

Biegunka u dziecka – ile trwa rozwolnienie?

 

Czas trwania ostrej biegunki infekcyjnej (zwłaszcza wirusowej) wynosi zwykle kilka dni, chociaż czasem objawy mogą przeciągnąć się do kilkunastu dni.

W przypadku przewlekania się biegunki, a więc utrzymywania się objawu powyżej dwóch tygodni, dziecko konieczne musi być skonsultowane przez lekarza.

Należy dodać, że czas trwania biegunki rotawirusowej można skrócić dzięki szczepieniom ochronnym – szczepienie przeciwko rotawirusom nie zawsze jest w stanie całkowicie uchronić dziecko przed zachorowaniem, za to sprzyja zdecydowanie łagodniejszemu i krótszemu przebiegowi choroby i zmniejsza odsetek hospitalizacji.

 

 

Bibliografia:

  1. Biegunka w: Choroby wewnętrzne, pod redakcją Piotra Gajewskiego na podstawie Interny Szczeklika 2012, str. 32-36.Szajewska H.: Biegunka w: Choroby przewodu pokarmowego u dzieci. Podręcznik dla studentów medycyny, pod redakcją Piotra Albrechta i Hanny Szajewskiej, Warszawa 2015, str. 57- 80.
    3. Guarino A, Albano F, Ashkenazi S, Gendrel D, Hoekstra H, Shamir R, Szajewska H: European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition/European Society for Paediatrics Infectious Diseases Evidencebased Guidelines for the Management of Acute Gastroenteritis In Children In Europe w: Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutriion, 2008,suppl. 2, str. 81-184.
  2. Rybak A.: Wytyczne postępowania w ostrej biegunce u dzieci – nowości i zmiany” w: Standardy medyczne – pediatria, 2008 nr 5 str. 275–284.
  3. https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.3.1.25.
Tematy: biegunka, biegunka u dziecka, biegunka rotawirusowa, dieta przy biegunce

Komentarze