Niepłodność pierwotna i niepłodność wtórna – przyczyny i leczenie

Ocena: 4.48/5 Głosów: 26
Ta treść była już przez Ciebie oceniana!

Niepłodność to niemożność zajścia w ciążę w ciągu 12 miesięcy bez stosowania metod antykoncepcyjnych. Wyróżniamy niepłodność pierwotną i niepłodność wtórną. Przyczyny niepłodności to m.in. zaburzenia hormonalne, wady budowy anatomicznej narządów płciowych, czy choroby ogólnoustrojowe. Niepłodność może dotyczyć zarówno kobiet jak i mężczyzn. W zależności od przyczyny niepłodności szanse na ciążę są zróżnicowane.

Fotolia

Co to jest niepłodność pierwotna i niepłodność wtórna?

 

Jako niepłodność określa się niemożność zajścia w ciążę bez stosowania metod antykoncepcyjnych w okresie 12 miesięcy, podczas regularnego współżycia (ok. 3–4 stosunki w tygodniu). Szacuje się, że problemy z zajściem w ciążę dotyczą nawet, co szóstej pary. Niepłodność można podzielić na pierwotna i wtórną, choć podział ten nie koreluje bezpośrednio z przyczynami niepłodności, gdyż w obu przypadkach mogą być one podobne.

W najprostszym rozumieniu można powiedzieć, że niepłodność pierwotna występuje u kobiet, które nigdy nie zaszły w ciąże. Niepłodność wtórna natomiast, dotyczy kobiet, które przynajmniej raz były w ciąży. Nie można zapominać, że problem niepłodności dotyka również mężczyzn. Szacuje się, że za około 35 proc. przypadków niepłodności odpowiada kobieta, za kolejne 35 proc. mężczyzna, za 10 proc. oboje partnerów, w pozostałych przypadkach zaś, przyczyny niepłodności nie są znane. 

  

Zaburzenia hormonalne – przyczyna niepłodności u kobiet

 

Czasami niepłodność może zwiastować brak miesiączki, rzadkie miesiączki (cykle dłuższe od 35 dni) lub nieregularne miesiączki. Często przyczyną są zaburzenia hormonalne, prowadzące do zaburzeń fazy lutealnej, oligoowulacji (rzadka owulacja), lub anowulacji (brak owulacji). Owulacja to uwolnienie w czasie cyklu miesięcznego zdolnej do zapłodnienia komórki jajowej z pęcherzyka Graafa. Faza płodności kobiety rozpoczyna się kilka dni przed, a kończy kilka dni po owulacji (trwa w sumie ok. 6–9 dni). Do owulacji dochodzi około 14 dni przed spodziewaną miesiączką. W wyniku połączenia się uwolnionej w tej fazie komórki jajowej z plemnikiem dochodzi do zapłodnienia.

Objawem zaburzeń poszczególnych faz cyklu miesięcznego może być utrudnione zajście w ciążę. Z zaburzeniami cyklu miesiączkowego wiązać się mogą zaburzenia funkcji podwzgórza i przysadki mózgowej, hiperprolaktynemia, zespół przedwczesnego wygasania czynności jajników czy zespół policystycznych jajników. Inne hormonalne przyczyny niepłodności to choroby tarczycy czy nadnerczy.

 

Inne powody problemów z zajściem w ciążę u kobiet

 

Do pozostałych przyczyn niepłodności u kobiet zalicza się:

  • choroby macicy (wady rozwojowe, mięśniaki),
  • choroby szyjki macicy ( np. nieprawidłowości śluzu szyjkowego),
  • nowotwory,
  • choroby genetyczne,
  • infekcje w obrębie narządów moczowo–płciowych,
  • niektóre choroby hematologiczne.
  • niewydolność narządów ( wątroby, nerek). 

Problemy z zajściem w ciążę mogą być także związane z działaniem niektórych leków. Na zdolności rozrodcze negatywnie wpływa także nieprawidłowa masa ciała. 

 

Jakie są przyczyny niepłodności u mężczyzn?

 

Problem niepłodności pierwotnej i niepłodności wtórnej dotyczy również mężczyzn. Niepłodność męska występuje u około 35 proc. par starających się o potomstwo – tyle samo wynosi niepłodność żeńska. Przyczyn niepłodności u mężczyzn może być wiele. O jej rozpoznaniu decyduje przede wszystkim badanie nasienia.

Powodem problemów z płodnością u mężczyzn mogą być zaburzenia hormonalne, np. nieprawidłowe wydzielane hormonów przez podwzgórze i/lub przysadkę mózgowa, w chorobach tarczycy, nadnerczy, hiperprolaktynemii. Może wiązać się ona także z używaniem sterydów anabolicznych. Po urazie np. rdzenia kręgowego czasami pojawia się u poprzednio zdrowego mężczyzny niepłodność wtórna.

Także przewlekłe infekcje dróg moczowych, zapalenie najądrza czy przegrzanie w wyniku noszenia zbyt obcisłej bielizny mogą powodować niepłodność. Do jądrowych przyczyn niepłodności męskiej należy: skręt jądra, wnętrostwo (jeśli jądro w odpowiednim czasie nie zostanie sprowadzone z jamy brzusznej do moszny), niektórzy wymieniają tu także żylaki powrózka nasiennego. Inne przyczyny to m. in. niektóre nowotwory, choroby autoimmunologiczne, narkotyki, alkohol, niektóre leki.

  

Jak styl życia wpływa na starania o dziecko? 

 

Obecnie coraz częściej zdarza się, że przyczyna niepłodności wtórnej i pierwotnej tkwi w stylu życia. Kobiety z wielu względów coraz później decydują się na pierwszą ciążę, po ukończeniu studiów, zrealizowaniu kariery zawodowej, w momencie, kiedy fizjologicznie zmniejszają się już zdolność do rozrodu i powoli rozwijają się zmiany zmierzające do przekwitania.

Trudności z zajściem w ciążę pojawiają się szczególnie po 30. roku życia. Nie bez znaczenia pozostaje również narażenie na stres, zwłaszcza przewlekły, w pracy lub w domu. Niekorzystny wpływ na płodność ma również palenie papierosów oraz alkohol. Problemy z zajściem w ciążę mogą wynikać  ponadto z nieprawidłowej masy ciała – obecnie obserwuje się w Polsce wzrost częstości występowania otyłości, która również wpływa niekorzystnie na starania o dziecko. Należy jednak pamiętać, że negatywny wpływ na płodność ma także niedożywienie.

Zarówno w przypadku niepłodności wtórnej, jak i niepłodności pierwotnej, ważne jest zatem wprowadzenie zdrowego stylu życia: odpowiednio zbilansowanej diety, aktywności fizycznej, unikanie niepotrzebnego stresu oraz, w miarę możliwości, wczesna decyzja o posiadaniu potomka.

 

Leczenie niepłodności a szanse na zajście w ciążę

 

Szanse na zajście w ciążę zależą w dużej mierze od przyczyny, która powoduje niepłodność. Także od rodzaju niepłodności zależy wybór odpowiedniego leczenia. Metody leczenia niepłodności można podzielić na trzy duże grupy: leczenie farmakologiczne, chirurgiczne i techniki rozrodu wspomaganego medycznie (ART).

Farmakologiczne leczenie niepłodności jest stosowane głównie w przypadku zaburzeń hormonalnych; chirurgiczne natomiast, gdy przyczyna niepłodności tkwi w nieprawidłowej budowie układu rozrodczego. ART stosuje się po wyczerpaniu innych możliwości leczenia. W zależności od przyczyny, skuteczności leczenia, a także indywidualnych czynników, szanse na ciążę są bardzo zróżnicowane.

Jeśli przyczyna niepłodności tkwi w dysfunkcji jajnika szansa na ciąże w wyniku leczenia wynosi od 25 proc. (PCO) do nawet 80 proc. (hiperprolaktynemia). Skuteczność leczenia operacyjnego jest bardzo różna. W większości przypadków niepłodności męskiej leczenie farmakologiczne nie daje oczekiwanych rezultatów. Jeśli chodzi natomiast o techniki wspomaganego rozrodu nie ma obecnie wystarczających danych na ten temat, ale szacuje się, że do urodzenia dziecka dochodzi u mniej niż połowy par stosujących tę metodę.

 

Bibliografia:

  1. Bręborowicz G., Położnictwo i gienekologia T.2, Wydawnictwo Lekarskie PZWL: Warszawa 2007, s 737-757. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tematy: niepłodność pierwotna, niepłodność wtórna, problemy z zajściem w ciążę, leczenie niepłodnośći, jak zajść w ciążę

Komentarze