Badanie drożności jajowodów – na czym polega, kiedy wykonać, jak się przygotować i jakie są powikłania?

Ocena: 3.91/5 Głosów: 2
Ta treść była już przez Ciebie oceniana!

Badanie drożności jajowodów jest wskazane podczas diagnostyki przyczyn niepłodności. Najczęściej wykonuje się badanie HSG (histerosalpingografii), polegające na wprowadzeniu do jamy macicy kontrastu i wykonaniu serii zdjęć rentgenowskich. Alternatywą jest badanie sono-HSG, które wykonuje się pod kontrolą ultrasonografu. Kolejną metodą sprawdzenia drożności jajowodów jest histeroskopia z laparoskopią. Sam zabieg jest jednak dużo bardziej obciążający dla pacjentki. Czy badanie boli? Jak się do niego przygotować i jakie są możliwe powikłania?

 Niedrożność jajowodów – przyczyna problemów z zajściem w ciążę 

 

Drożność jajowodów jest warunkiem zajścia w ciążę, bowiem to właśnie w obrębie tego narządu dochodzi do zapłodnienia, czyli połączenia się żeńskiej komórki rozrodczej z plemnikiem, i to tam, podczas podróży do jamy macicy, zachodzą pierwsze podziały komórkowe zygoty. Badanie drożności jajowodów może zostać zlecone w przypadku podejrzenia niepłodności u kobiety.

Jajowody to cienkie przewody, długości 7 do 14 cm. Rozpoczynają się ujściem brzusznym, zakończonym charakterystycznymi strzępkami, które wychwytują uwolnioną z jajnika komórkę jajową. Następnie ulegają poszerzeniu, jako tzw. bańka jajowodu, w której najczęściej dochodzi do zapłodnienia. Dalej jajowód zwęża się, tworząc cieśń i uchodzi do jamy macicy.

Zdarza się, że leczenie niedrożności jajowodów nie przynosi oczekiwanych efektów. Pomocny może być wówczas zabieg in vitro. 

 

Kiedy wykonać badanie na drożność jajowodów?

 

Objawy niedrożności jajowodów w postaci charakterystycznych dolegliwości nie występują, niedrożność jajowodów nie boli.

Podstawowym wskazaniem badania drożności jajowodów jest diagnostyka niepłodności. Jeśli jajowód jest niedrożny, siłą rzeczy nie ma możliwości, aby prowadził on komórkę jajową i żeby dochodziło w nim do zapłodnienia. Kto jest szczególnie narażony na tego typu problemy?

Przede wszystkim kobiety, które przeszyły infekcje w obrębie narządów płciowych, a szczególnie niebezpieczne w tym względzie są zakażenia Chlamydiami. Drożność jajowodów mogą upośledzać także operacje, również wewnątrzbrzuszne, które powodują powstawanie zrostów, uciskających ściany jajowodów od zewnątrz. Wśród innych przyczyn niedrożności jajowodów można wymienić nowotwory w obrębie dróg rodnych czy endometriozę.

 

HSG (histerosalpingografia)– na czym polega?  

 

Podstawową metodą badania drożności jajowodów jest tzw. histerosalpingografia, czyli HSG. Badanie polega na wykonaniu serii zdjęć rentgenowskich miednicy mniejszej po podaniu kontrastu do jamy macicy przez szyjkę macicy. Najpierw przeprowadza się podstawowe badanie ginekologiczne, aby wykluczyć obecność stanu zapalnego czy krwawienia, które stanowią przeciwwskazania do HSG. Następnie w pozycji ginekologicznej zakłada się wziernik i przez specjalny cewnik wprowadza do jamy macicy kontrast.

Pierwsze zdjęcie w badaniu HSG wykonuje się w momencie, gdy znajduje się on wyłącznie w jamie macicy – umożliwia ono wykrycie niektórych wad budowy anatomicznej macicy czy obecność mięśniaków i polipów. Po kilku sekundach, gdy kontrast płynie przez jajowody, wykonuje się kolejne zdjęcie. Obecność kontrastu w jamie brzusznej świadczy o tym, że jajowody są drożne

Przy badaniu HSG przygotowanie polega na unikaniu posiłków przez 6 poprzedzających je godzin (pacjentka powinna być na czczo). Zasadniczo HSG nie boli, może być jednak nieprzyjemne. Nasilenie dyskomfortu należy zgłosić lekarzowi. 

 

Sono-HSG – czy boli? Jak się przygotować? 

 

Alternatywą dla pacjentek, które mają uczulenie na środek kontrastowy, jest wykonanie badania sono-HSG, czyli sonohisterosalpingografii. Istota badania jest taka sama, ale oceny dokonuje się za pomocą badania USG, a nie zdjęć rentgenowskich. Nie ma wówczas konieczności stosowania kontrastu z uczulającym jodem, a taki ułatwiający wizualizację za pomocą fal ultradźwiękowych, wykorzystywanych w USG.

Specjalne przygotowanie nie jest konieczne. Ważne jest to, by badanie (podobnie jak HSG) było wykonywane w pierwszej fazie cyklu, po ustąpieniu krwawienia miesiączkowego. W późniejszym etapie cyklu, błona śluzowa macicy ulega rozpulchnieniu, co może utrudnić ocenę. To, czy sono-HSG boli uzależnione jest od osobniczej odporności pacjentek i zaawansowania niedrożności opinie są więc podzielone. 

 

Powikłania badania drożności jajowodów

 

Aby uniknąć bólu przy badaniu drożności jajowodów w niektórych ośrodkach stosuje się podanie leku rozkurczowego prze jego rozpoczęćiem. Natomiast u pacjentek, u których potwierdzono już znaczące zwężenie lub niedrożność jajowodu i istnieje ryzyko reakcji bólowej, można rozważyć przeprowadzenie badania w krótkotrwałym znieczuleniu.

Jak już wspomniano, w przypadku badania HSG, istnieje ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej na jod, wchodzący w skład kontrastu. Najczęściej ma ona formę uczucia gorąca czy nieznacznej wysypki, czasem jednak dochodzi nawet do wstrząsu anafilaktycznego. Pamiętajmy jednak, że są to skrajnie rzadkie przypadki i nie ma konieczności, aby z założenia u wszystkich pacjentek wykonywać badanie sono-HSG zamiast HSG.

Innym, również rzadkim, powikłaniem badania drożności jajowodów jest stan zapalny otrzewnej czy zapalenie przydatków, dlatego niektóre placówki zalecają przed badaniem włączenie profilaktyki antybiotykowej.

 

Histeroskopia z laparoskopią przy niedrożnych jajowodach 

 

Dużo bardziej inwazyjną, choć także dokładniejszą, alternatywną do powyższych badań jest sprawdzenie drożności jajowodów poprzez wykonanie jednoczasowej histeroskopii, czyli wprowadzenia kamery do wnętrza jamy macicy przez szyjkę macicy i laparoskopii, czyli wprowadzenia kamer do jamy brzusznej przez drobne nacięcia na skórze brzucha.

Histeroskopia z laparoskopią umożliwia zobrazowanie jamy macicy jednocześnie od wewnątrz i z zewnątrz. Kamery i inne przyrządy w jamie brzusznej pomagają także prześledzić przebieg jajowodu i wykryć, a także usunąć zrosty czy ogniska endometriozy, które mogą uciskać jego ściany.

Podczas takiego badania można także ocenić drożność jajowodów poprzez podanie do jamy macicy zabarwionego kontrastu i ocenę w obrazie kamer laparoskopowych, czy doszło do jego wypływu w jamie brzusznej.

Pamiętajmy jednak, że mimo dużej dokładności badania, jest to również procedura dużo bardziej obciążająca organizm i wiążąca się z większym ryzykiem powikłań. Przy histeroskopii znieczulenie ogólne jest konieczne, dochodzi ryzyko związane z krwawieniem czy zakażeniem ran po wprowadzaniu przyrządów do jamy brzusznej.

 

Bibliografia:

  1. Bręborowicz G.H., Położnictwo i ginekologia, tom 1 i 2, wyd. PZWL, Warszawa 2015.
  2. https://www.mp.pl/ginekologia/wytyczne/inne/155046,diagnostyka-wad-zenskich-narzadow-plciowych-uzgodnione-stanowisko-eshreesge
  3. Maheux-Lacroix S., Boutin A. et al., Hysterosalpingosonography for diagnosing tubal occlusion in subfertile women: a systematic review protocol., Syst Rev. 2013 Jul 4;2:50.

 

Tematy: badanie drożności jajowodów, niedrożne jajowody, drożność jajowodów, badanie HSG, sono HSG, histeroskopia

Komentarze