ZUS nie zawsze pomaga

ZUS może sprawdzić, czy zasiłki wypłacane są zgodnie z prawem.

Kobietom w ciąży, które zatrudnione są na podstawie umowy o pracę, przysługuje zasiłek chorobowy w wysokości 100% podstawy wynagrodzenia. Po porodzie - urlop macierzyński i wychowawczy. W tym czasie wypłacane są świadczenia, które obciążają budżet Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dlatego wszystkie tego typu umowy zawarte, kiedy pracownica jest już w ciąży, są dokładnie sprawdzane. Podobnie w przypadku, kiedy wkrótce po podjęciu pracy kobieta decyduje się na zostanie matką. ZUS często podważa prawdziwość stosunku pracy i uznaje, że umowy zawarte zostały w celu wyłudzenia świadczeń należnych ciężarnym i młodym matkom. Nie jest to oczywiście regularna praktyką, ale takie przypadki zdarzają się coraz częściej.

Praca do kontroli

ZUS jako instytucja rozporządzająca publicznymi środkami jest uprawiony do przeprowadzenia kontroli dotyczącej prawidłowej wypłaty zasiłków - chorobowego i macierzyńskiego. Najczęściej o zawarcie fikcyjnej umowy podejrzewane są osoby, które podejmują pracę w małych firmach - u rodziny lub znajomych, kobiety, dla których jest to pierwsza praca lub których stanowisko pracy nie odpowiada wykształceniu czy doświadczeniu zawodowemu. Dla ZUS-u mogą to być oznaki  fikcyjności umowy o pracę. Często kwestionowana jest też wysokość wynagrodzenia, na podstawie której obliczana jest wysokość należnych ciężarnej świadczeń.

Zanim ZUS odmówi wypłaty świadczeń i stwierdzi, że umowa jest nieważna, przeprowadzana jest kontrola w miejscu pracy. Weryfikowane są dokumenty uprawniające do pracy na danym stanowisku, doświadczenie i wykształcenie pracownika, sprawdzane są listy płac. W takim wypadku łatwiej jest udowodnić, że dany pracodawca naprawdę podpisał umowę o pracę z kobietą spodziewającą się dziecka, jeśli ta pracowała u niego wcześniej np. na podstawie umowy cywilnoprawnej (umowy o dzieło lub umowy zlecenia) lub odbywała staż.  Kontrola zusowska może również zażądać dowodów pracy - takich jak powstałe podczas wykonywania obowiązków służbowych dokumenty, projekty, czy inne dobra wytwarzane przez pracownika. Może też opierać się na zeznaniach współpracowników. W przypadku gdy ZUS uzna, że podpisana umowa jest umową fikcyjną, może nakazać jej anulowanie.

Odwołaj się

Decyzja ZUS-u nie jest jednak niepodważalna. W ciągu 14 dni od daty jej otrzymania przysługuje matce, która nie zgadza się z wynikiem kontroli, odwołanie do sądu pracy. Warto w tym czasie zebrać jak najwięcej dowodów wykonywanej podczas trwania umowy pracy. Dowodem mogą być podpisywane dokumenty, listy obecności, czy materialne wytwory pracy - w zależności od jej charakteru. W świetle prawa kobieta i mężczyzna powinni mieć równe prawa, a nikt nie powinien być dyskryminowany ze względu na płeć. Podejrzenie, że zawarty stosunek pracy jest fikcyjny tylko dlatego, że po krótkim czasie kobieta zachodzi w ciążę, jest dyskryminujący. Nikt nie kwestionuje ważności umów młodych ojców, którzy też przecież będą poświęcać czas nowonarodzonemu dziecku i mogą korzystać z przysługujących im urlopów.