Endometrioza
Anna Jaworska
Endometrioza to „babska” choroba, która dotyka niemal co dziesiątą kobietę w wieku rozrodczym, a czasem także ... mężczyzn. Może powodować trudności z zajściem w ciążę. Ale nie tylko.
Większość kobiet nawet o niej nie słyszała. Endometrioza zwana
także gruczolistością lub chorobą wędrującej śluzówki, może
powodować ... podwójną miesiączkę. Niemożliwe? A
jednak!
Zbłąkane komórki
Endometrium to nazwa błony śluzowej wyściełającej macicę od
środka. Co miesiąc rozrasta się ona, aby przyjąć zapłodnioną
komórkę jajową. Jeśli nie dojdzie do poczęcia dziecka, w czasie
miesiączki błona ponownie się złuszcza, aby znów rozpocząć kolejny
cykl.
Czasem z nie do końca jasnych przyczyn fragmenty tej błony
śluzowej trafiają poza jamę macicy. Mogą się pojawiać w różnych
miejscach: jajowodzie, jajnikach, otrzewnej, jelitach, a nawet na
ścianie pęcherza moczowego. To położone nietypowo endometrium
funkcjonuje podobnie jak błona śluzowa macicy. W konsekwencji co
miesiąc pojawia się i gromadzi tam wydzielina miesiączkowa. Czyli
co miesiąc pojawia się jakby druga mała miesiączka, ale nie na
zewnątrz, lecz wewnątrz organizmu, np. do jamy brzusznej.
Gromadząca się niewielka ilość wydzieliny menstruacyjnej powoduje
nie tylko bóle, ale także zrosty, torbiele, a także inne poważne
konsekwencje np. trudności z zajściem w
ciążę.
Cykliczne dolegliwości
Charakterystyczny dla endometriozy jest regularnie występujący
ból - w dole brzucha, pachwinie, okolicy odbytu. Ból pojawia się (i
znika) wraz z miesiączką lub tuż przed nią. Endometrioza może także
powodować obfite, długie i bolesne miesiączki, bolesne współżycie,
rzadziej plamienia międzymiesiączkowe, ślady krwi w kale lub moczu,
ból związany z oddawaniem moczu lub wypróżnianiem (gdy zabłąkane
endometrium występuje na jelitach, pęcherzu moczowym lub
moczowodzie). Gromadząca się krew nie ma ujścia i powoduje
powstanie zrostów, a także tzw. torbieli czekoladowych, które mogą
stale się powiększać. Jednak objawy endometriozy są czasem trudne
do ustalenia, ponieważ choroba może powodować bardzo różne
dolegliwości o odmiennym natężeniu. Zdarza się, że duże torbiele
nie powodują żadnych objawów, niewielkie zaś mają bardzo burzliwy
przebieg.
Jak dochodzi do rozwoju endometriozy? Obejrzyj
animację:
Na tropie
Choć endometrioza jest znana od ponad 200 lat, nadal nie
wiadomo, co dokładnie ją wywołuje. Prawdopodobnie krew miesiączkowa
przemieszcza się wstecznie, przez jajowody do jamy otrzewnej.
Fragmenty złuszczonej błony śluzowej macicy nie obumierają, lecz
mogą się wszczepiać w narządy i funkcjonować w nowym nietypowym dla
nich środowisku. Być u może u niektórych kobiet układ
immunologiczny i hormonalny potrafią sobie skutecznie radzić z
takimi nieproszonymi lokatorami, a u innych nie jest to możliwe. To
tłumaczyłoby, dlaczego endometrioza nie dotyczy wszystkich kobiet,
a jedynie części z nich. Wiadomo, że pewne znaczenie odgrywają
geny: endometrioza występuje częściej u kobiet, których siostry,
mamy i babcie też ją miały.
Czy to endometrioza?
Podejrzenie endometriozy mogą nasuwać występujące dolegliwości,
a także trudności z zajściem lub utrzymaniem ciąży. Badanie
ginekologiczne jest zwykle prawidłowe, choć tyłozgięcie macicy i
jej ograniczona ruchomość dość często występują w tej chorobie.
Podejrzenie nasuwają także torbiele jajnika. Badania krwi zwykle są
prawidłowe i nie pomagają w wykryciu choroby. Pomocne bywa USG jamy
brzusznej i przezpochwowe. Dopiero gdy inne możliwe schorzenia
zostają wykluczone, pada podejrzane endometriozy. Nic dziwnego
więc, że endometriozę wykrywa się aż u 3 z 4 kobiet, którym lekarz
początkowo nie przypisywał choroby, a które borykały się różnymi
dolegliwościami. Często dopiero laparoskopia, czyli oglądanie jamy
brzusznej przez małe nacięcia w brzuchu, umożliwiają jej
rozpoznanie. Podczas tego zabiegu niektóre ogniska endometriozy
można także usunąć. Niestety, nie gwarantuje to wyleczenia.
Niełatwe leczenie
Sposób leczenia uzależniony jest od wieku pacjentki,
umiejscowienia zmian, dolegliwości, zaawansowania choroby,
obecności zrostów, a także tego, czy kobieta pragnie zajść w ciążę.
Generalnie można je podzielić na dwie grupy: farmakologiczne i
operacyjne.
- Leczenie farmakologiczne polega najczęściej na podawaniu leków
hormonalnych i przeciwbólowych. Terapia hormonalna bywa niezbędna w
sytuacjach, gdy pomimo leczenia operacyjnego dolegliwości wciąż
nawracają i są dokuczliwe. Leczenie prowadzi do wyciszenia
czynności jajników, a w konsekwencji zaniku ognisk endometriozy.
Ginekolog dobiera odpowiedni dla pacjentki preparat.
- Operacja bywa niezbędna, gdy leczenie zachowawcze nie pomaga
lub pojawiają się powikłania choroby, np. zrosty, torbiele.
Operacyjnie można usunąć ogniska endometrium, torbiele
endometrialne, a także w wyjątkowych sytuacjach, np. w okresie
klimakterium lub gdy dolegliwości są bardzo nasilone, a operacje
nie przynoszą trwałej poprawy - macicę wraz z przydatkami. Operacje
wykonuje się zwykle laparoskopowo, czyli przez małe nacięcia w
brzuchu zostają wprowadzone narzędzia chirurgiczne oraz kamera.
Czasem zabieg odbywa się przezpochwowo.